Atatürk İlkeleri, İnkılâp Tarihi ve Türkçe Sınav Konuları

📚 Lefke Avrupa Üniversitesi - ORT 108 & ORT 106 Dersleri Çalışma Materyali

Bu çalışma materyali, Lefke Avrupa Üniversitesi'nde Doç. Dr. Elnur AGAYEV tarafından verilen ORT 108 Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi ile ORT 106 Türkçe derslerinin final sınavı konularını kapsamaktadır. İçerik, ders kayıtları ve sınav sorularından derlenerek hazırlanmıştır. Amacı, öğrencilerin bu derslerdeki temel kavramları ve olayları kolayca tekrar etmelerini sağlamaktır.

---

I. Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi

Bu bölüm, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi dersinin gelişim sürecinden başlayarak, Osmanlı İmparatorluğu'nun son dönemleri, Milli Mücadele ve Cumhuriyet'in ilk yıllarındaki önemli olayları ve kavramları ele almaktadır.

1. Dersin Gelişim Süreci

• Kökenler: Dersin temelleri, 1925 yılında Ankara Adliye Hukuk Mektebi'nde verilen "İhtilaller Tarihi" dersine dayanmaktadır. ✅
• Kurumsallaşma: 1933 yılında İstanbul Üniversitesi bünyesinde İnkılâp Tarihi Enstitüsü'nün kurulmasıyla ders, üniversitelerde düzenli olarak okutulmaya başlanmıştır. ✅
• İlk Dersler: Dönemin Milli Eğitim Bakanı Yusuf Hikmet Bayur ve Başbakan İsmet İnönü gibi önemli isimler dersin ilk anlatıcıları arasında yer almıştır. ✅
• Adının Değişimi: Dersin adı, 1981 yılında "Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi" olarak kesinleşmiştir. ✅
• Zorunluluk: 27 Mayıs 1960 sonrası dönemde, ders tüm fakülte ve yüksekokullarda iki yarıyıl süreyle zorunlu hale getirilmiştir. ✅

2. Osmanlı Son Dönemi ve Fikir Akımları

• II. Abdülhamid ve Meclisin Feshi: II. Abdülhamid, meclisi "savaş kışkırtıcılığı" ile suçlayarak feshetmiştir. ⚠️
• Osmanlı Fikir Akımları:
  • 📚 İslamcılık: Hangi milletten olursa olsun tüm Müslümanların halifenin etrafında toplanması gerektiğini savunan fikir akımıdır. Mehmet Akif Ersoy ve Said Halim Paşa gibi isimler bu düşüncenin savunucularındandır.
  • 📚 Batıcılık: Osmanlı aydınlarının Batı medeniyetinden etkilenerek çağdaşlaşmayı hedeflemesidir. Göstergeleri arasında Lale Devri, Nizam-ı Cedid yenilikleri, II. Mahmud dönemi ıslahatları ve akıl ile bilimin çağdaşlaşmadaki önemini kavramaları yer alır. Avrupa'dan uzaklaşmak, Batıcılık akımının bir göstergesi değildir.

3. I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele

• Çanakkale Cephesi'nin Açılma Nedenleri (İtilaf Devletleri için):
  • Boğazları ele geçirmek.
  • Rusya'ya silah ve cephane yardımında bulunmak.
  • Osmanlı Devleti'ni savaş dışı bırakmak.
  • Balkan devletlerinin İtilaf Devletleri yanında yer almasını sağlamak.
  • 💡 Rusya'daki yeni rejimi yıkmak, Çanakkale Cephesi'nin açılma nedenleri arasında yer almaz.
• Mondros Mütarekesi'ne Giden Süreç ve Sonrası:
  • Osmanlı'nın Bağlantısının Kopması: Bulgaristan'ın savaştan çekilmesi, Osmanlı Devleti'nin İtilaf Devletleri ile kara bağlantısının kopmasına neden olmuştur.
  • Ateşkes Girişimi: Osmanlı Devleti, ilk girişimi sonuç vermeyince ikinci ateşkes girişimini Amerika Birleşik Devletleri başkanı üzerinden yapmaya çalışmıştır.
  • İmzalayan Heyet: Mondros Ateşkes Antlaşması'nı Osmanlı Devleti adına Rauf Bey, Reşat Hikmet Bey ve Sadullah Bey imzalamıştır.
  • İlk İşgal: Mondros Mütarekesi'nin 7. Maddesi doğrultusunda ilk işgalleri başlatan devlet İngiltere olmuştur.
• Mustafa Kemal'in İstanbul'daki Çekirdek Kadrosu: Mustafa Kemal'in İstanbul'da bir araya geldiği çekirdek kadroda Kâzım Karabekir, Rauf (Orbay), Ali Fuat Cebesoy ve Ali Fethi (Okyar) gibi isimler bulunmaktaydı. Hasan Tahsin bu kadroda yer almamıştır.

4. Kurtuluş Savaşı ve Diplomatik Gelişmeler

• Sakarya Savaşı'nın Sonuçları:
  • Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı ve "Mareşal" rütbesi verildi. ✅
  • Yunanlılar İngilizlerden yardım istediler. ✅
  • Fransa ile Ankara İtilafnamesi imzalandı. ✅
  • Kafkas Cumhuriyetleri ile Kars Antlaşması imzalandı. ✅
  • 💡 İstanbul ve Doğu Trakya'nın TBMM'ye bırakılması, Sakarya Savaşı'nın değil, Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın sonucudur.
• Doğu Sınırı: 93 Harbi (1878) ile Rus Çarlığı'na bırakılan ve daha sonra Ermenilere geçen Kars, Sarıkamış ve Oltu, Gümrü Antlaşması ile geri alınmıştır.
• TBMM'nin İlk Adı: Türkiye Büyük Millet Meclisi ilk toplantısını yaptığında meclisin adı "Büyük Millet Meclisi" idi.
• Lozan Görüşmeleri Öncesi Sorunlar: Görüşmeler öncesinde Ankara, 1️⃣ görüşmelerin nerede yapılacağı, 2️⃣ görüşmelere hangi hükümetin katılacağı ve 3️⃣ hükümet adına kimin katılacağı gibi önemli sorunlarla karşı karşıya kalmıştır.
• Mudanya Ateşkes Mütarekesi: Bu mütarekeye İngiltere, İtalya, Fransa ve TBMM katılmış, Rusya katılmamıştır.

5. Cumhuriyet Dönemi Yenilikleri ve İlkeler

• Siyasi Partiler: Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası ile Serbest Cumhuriyet Fırkası'nın ortak özelliği, liberal ekonomiyi benimsemeleriydi.
• 1 Kasım 1928: Bu tarih, Yeni Alfabenin kabulü ile ilgilidir. ✅
• Eğitim Reformu: Cumhuriyet döneminde Türkiye'ye davet edilerek Darülfünun'u Avrupa normlarına göre değerlendiren ayrıntılı bir rapor hazırlaması istenen yabancı eğitimci Albert Malche'dir.
• Atatürkçü Düşünce Sisteminin Bütünleyici İlkeleri: Akıl ve Bilim, Milli Egemenlik, Tam Bağımsızlık, Yurtta Sulh Cihanda Sulh. Devletçilik, Atatürkçü düşüncenin temel ilkelerinden biri olup, bütünleyici ilkeler arasında sayılmaz.
• Türk-Fransız İlişkileri: Türk-Fransız ilişkilerinde en belirleyici meseleler borçlar, yabancı okullar, Hatay meselesi ve demiryolları olmuştur.

---

II. Türk Dili ve Anlatım Bilgisi

Bu bölüm, Türk dilinin yapısı, tarihi, dil bilgisi kuralları ve etkili yazılı ve sözlü anlatım teknikleri üzerine odaklanmaktadır.

1. Türk Dilinin Yapısı ve Tarihi

• Akraba Diller: Türkçe ile akraba dillerden biri Moğolcadır.
• Dede Korkut Kitabı: Türk dilinin önemli yazılı kaynaklarından Dede Korkut Kitabı'nın en eski iki orijinal yazma nüshası Dresden ve Vatikan kütüphanelerinde bulunmaktadır.
• Ağızlar: Kıbrıs Ağzı, Konya Ağzı, Karadeniz Ağzı ve Urfa Ağzı birer ağız örneğidir. Kırgız Ağzı ise bir ağız değil, ayrı bir Türk lehçesidir.
• Türkçe Olmayan Sözcükler: Bazı sözcükler Türkçe kökenli olmayabilir (örneğin: "gürüh").
• Büyük Ünlü Uyumu: Türkçenin temel ses uyumu kurallarından olan büyük ünlü uyumuna uymayan sözcükler bulunmaktadır (örneğin: "hilal" kelimesi).

2. Dil Bilgisi ve Yazım Kuralları

• Sözcük Kökeni: Bazı sözcükler fiil kökenli değildir (örneğin: "tuzlu" kelimesi "tuz" isminden türemiştir).
• Sıfat Tamlamaları: Sıfat tamlamaları, sıfatın türüne göre farklılık gösterebilir (örneğin: "kırk kapı" sayı sıfatı, "büyük ağaç" niteleme sıfatı, "kırık cam" niteleme sıfatı).
• İsmin Hal Ekleri: "Sinemadan çıkıp hemen eve dönecekler" cümlesindeki "eve" sözcüğü, ismin yönelme halini (-e, -a) gösterir.
• "-ki" Ekinin Kullanımı: Bağlaç olan "-ki" ayrı yazılırken (örneğin: "Halbuki beni çok severdi"), aitlik veya ilgi eki olan "-ki" bitişik yazılır (örneğin: "Masadaki kitabı al").

3. Yazılı Anlatım Teknikleri

• Kompozisyon Başlığı:
  • Başlık kısa ve çarpıcı olmalıdır. ✅
  • Ana fikri anlatmalıdır. ✅
  • Sözcüklerin ilk harfleri veya tamamı büyük yazılabilir. ✅
  • 💡 Başlıkta yabancı sözcük bulunması, kompozisyon başlığının özelliklerinden değildir.
• Dilekçe: Bir dilekçede hitap, tarih-imza-isim, dilekçe metni ve adres bölümleri bulunur. Sağlık raporu dilekçenin bir bölümü değildir.
• Yazılı Anlatım Türleri: Makale, röportaj, otobiyografi, biyografi, monografi ve eleştiri yazılı anlatım türleridir. Hitabet ise sözlü anlatım türüdür.
• Otobiyografi: Bir yazarın doğrudan kendisinin yazmış olduğu özgeçmiş öyküsüne otobiyografi denir.

4. Sözlü Anlatım ve İletişim Becerileri

• Ünlem İşareti:
  • Sevinç, kıvanç, acı bildiren cümlelerin sonuna konur. ✅
  • Hitapların ve seslenmelerin sonuna konur. ✅
  • Parantez içindeki ünlem işareti, söylenene inanılmadığı anlamını verir. ✅
  • 💡 Tamamlanmış cümlelerin sonuna konması ünlemin özelliği değildir, bu durumda nokta kullanılır.
• Kısaltmaların Yazımı: Kısaltmaların doğru yazımı önemlidir (örneğin: "SSK'na" yerine "SSK'ya" olmalıdır).
• Sözlü Anlatım Terimleri: Ses, solunum, diksiyon ve telaffuz sözlü anlatımla ilgili terimlerdir. Morfoloji (biçimbilim) ise dilbilimin bir dalıdır ve doğrudan sözlü anlatım terimi değildir.
• Konuşma Hızı: Normal bir konuşmada ağızdan çıkan sözcük sayısı genellikle 150-180 arasındadır. 📊
• İyi Bir Konuşmanın Özellikleri:
  • Birkaç kez prova yapmak. ✅
  • Ağız ve şiveye yer vermemek. ✅
  • "Falan filan", "aaa", "eee" gibi dolgu sözcük ve sesleri kullanmaktan kaçınmak. ✅
  • Mimik, jest ve el hareketlerini etkili bir şekilde kullanmak. ✅
• Sözlü Anlatım Türleri: Münazara, açık oturum, panel ve sempozyum sözlü anlatım türleridir. Makale ise yazılı anlatım türüdür.
• Telaffuz Yanlışlıkları: Sözlü anlatımda sözcüklerin yanlış söylenmesine telaffuz-söyleyiş yanlışlıkları denir.

---

Sonuç

Bu çalışma materyali, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi ile Türkçe derslerinin temel konularını, kavramlarını ve önemli olaylarını özetleyerek öğrencilere kapsamlı bir tekrar imkanı sunmaktadır. Başarılar dileriz! 🎓