Benjamin Jonson ve Döneminin Dramatistleri: Kapsamlı Bir Çalışma Materyali
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, sağlanan ders kaydı ses dökümü ve kopyalanmış metin kaynakları birleştirilerek hazırlanmıştır.
Giriş: Benjamin Jonson ve Döneminin Tiyatro Manzarası
Benjamin Jonson, İngiliz tiyatrosunun altın çağı olarak bilinen Elizabeth ve Jacobean dönemlerinin önde gelen figürlerinden biridir. William Shakespeare'den sonra gelen önemli bir dramatist olmasına rağmen, ondan farklı bir dramatik anlayışa sahiptir. Jonson'ın eserleri, Shakespeare'inkilere kıyasla daha bilgili, klasik etkilere daha açık ve antik Roma ve Yunan edebiyatından büyük ölçüde etkilenmiş bir yapı sergiler. Bu çalışma materyali, Jonson'ın tiyatroya getirdiği yenilikleri, karakter yaratımındaki yaklaşımını ve dramatik prensiplerini detaylı bir şekilde inceleyecektir. Ayrıca, onunla aynı edebi dönemde yaşamış diğer dikkat çekici dramatistler John Webster ile Francis Beaumont ve John Fletcher'ın eserlerine de değinilecektir.
1. Benjamin Jonson: Hayatı, Eserleri ve Dramatik Anlayışı
Benjamin Jonson, 17. yüzyıl başı İngiliz tiyatrosunun en etkili isimlerinden biridir.
1.1. Genel Özellikler ve Klasik Etki
- ✅ Jonson, Shakespeare'den sonraki en büyük dramatistlerden biri olarak kabul edilir.
- 📚 Eserleri, Shakespeare'inkilere göre daha "bilgili" ve "daha az ilham verici" olarak nitelendirilir; bu, onun klasik eğitimine ve kurallara bağlılığına işaret eder.
- 💡 Antik klasiklerin (özellikle Roma komedisi) eserleri üzerinde büyük bir etkisi olmuştur.
1.2. Karakter Anlayışı: "Mizaç" (Humour) Teorisi
Jonson'ın dramatik karakterizasyonunun merkezinde "mizaç" (humour) kavramı yer alır.
- 📚 Mizaç Tanımı: Bir kişinin baskın bir niteliği, özel bir aptallığı veya güçlü bir duygusu. Ortaçağ fizyolojisindeki dört bedensel sıvı (kan, balgam, sarı safra, kara safra) teorisinden türemiştir ve birinin bu sıvılardan birinin aşırıya kaçmasıyla oluşan kişilik özelliğini ifade eder.
- ⚠️ Jonson'ın Zayıflığı: Karakterleri genellikle bu "mizaçların" somutlaşmış hali olup, "yürüyen mizaçlar" olarak tanımlanır ve gerçek insani derinlikten yoksun kalabilirler.
- Örnek: 'Herkes Kendi Mizacında' (Every Man in his Humour, 1598)
- Kitely: Bir tüccar olan Kitely'nin mizacı kıskançlıktır. Güzel karısı olduğu için genç Knowell'in karısına ilgi duyduğundan şüphelenir. 😠
- Knowell'in Babası: Oğlunun davranışları hakkındaki endişe onun mizacını oluşturur. 😟
- Bobadill: Korkak bir asker olan Bobadill, Jonson'ın en iyi çizilmiş ve akılda kalıcı karakterlerinden biridir. 🎖️
1.3. Önemli Eserleri
Jonson, yirmiye yakın oyunu tek başına yazmış, bazılarını ise diğer oyun yazarlarıyla iş birliği içinde kaleme almıştır.
- Trajediler:
- 'Sejanus' (1603): Shakespeare'in topluluğu tarafından Globe Tiyatrosu'nda sahnelenmiştir. 🎭
- Komediler:
- 'Tilki Volpone' (Volpone the Fox, 1606): Globe'da ve iki eski üniversitede oynanmıştır. 🦊
- 'Herkes Mizacından Çıkmış' (Every Man out of his Humour, 1599)
- 'Epicoene, Sessiz Kadın' (Epicoene, The Silent Woman, 1609)
- 'Simyacı' (The Alchemist, 1610)
- 'Bartholomew Panayırı' (Bartholomew Fair, 1614)
- Maskeler (Masques):
- 🎶 Jonson, kendi döneminin en iyi maske yapımcılarından biriydi. Maskeler, dans ve müziğin hikaye ve karakterlerden daha önemli olduğu dramatik eğlencelerdi.
1.4. Kişiliği ve Eleştirel Yaklaşımı
- Jonson, gururlu ve kaba bir kişiliğe sahipti. Kendi oyunlarının kalitesine son derece güvenirdi ve beğenmeyenleri eleştirirdi. 💯
- Dönemin diğer dramatik eserlerinin çoğunu küçümserdi, ancak Shakespeare'in eserlerine saygı duyardı. 💡
2. Jonson'ın Dramatik İlkeleri: Birlikler (Unities)
Benjamin Jonson, tiyatroda klasik dramatik birliklere sıkı sıkıya inanıyordu ve bu ilkeleri kendi oyunlarında uygulamaya özen gösterdi.
- 1️⃣ Yer Birliği: Bir oyunun sahneleri tek bir yerde veya en azından birbirine çok yakın yerlerde geçmeliydi. Seyircinin sahneler arasında yüzlerce mil yolculuk yaptığını varsaymak mantıksız bulunurdu. 📍
- 2️⃣ Zaman Birliği: Bir oyundaki olaylar yirmi dört saatten fazla bir süreye yayılmamalıydı. Jonson'ın kendi oyunlarının çoğu bu kurala uymuştur. ⏳
- 3️⃣ Eylem Birliği: Ana hikayenin dışındaki hiçbir şeyin oyuna dahil edilmemesi gerektiği anlamına geliyordu. 🚫
- Örnek: Jonson, 'Herkes Kendi Mizacında' adlı oyununun orijinal versiyonunda, şiiri öven ancak ana eyleme uymayan güzel bir konuşmayı bu ilke doğrultusunda çıkarmıştır. ✂️
3. Dönemin Diğer Önemli Dramatistleri
Jonson'ın döneminde, İngiliz tiyatrosuna önemli katkılarda bulunan başka dramatistler de vardı.
3.1. John Webster
- Temalar: Webster, eserlerinde şiddet, intikam, cinayet ve yanlış davranışlara sıkça yer vermiştir. 🔪
- Önemli Eserleri:
- 'Beyaz Şeytan' (The White Devil, 1611?): Ürkütücü bir trajedi. 👻
- 'Malfi Düşesi' (The Duchess of Malfi, 1614): Yine ürkütücü ve yoğun bir trajedi. 👸
- Özellikler: Webster, neredeyse dayanılmaz acıları göstermekten çekinmez. Eserleri, "gömülmemiş adamların arkadaşsız bedenleri" ('Beyaz Şeytan'dan) ve "Hala Malfi Düşesiyim" ile "ölümün on binlerce kapısı var" ('Malfi Düşesi'nden) gibi akılda kalıcı ve güçlü söz öbekleri içerir. 💬
3.2. Francis Beaumont ve John Fletcher
- İşbirlikçi Yazarlar: Bu dönemde birlikte birçok oyun yazmışlardır. ✅
- Fletcher'ın Shakespeare ile çalışma ihtimali de bulunmaktadır. 💡
- Önemli Eserleri:
- 'Yanan Havan Şövalyesi' (The Knight of the Burning Pestle, 1607): Bu komedi, modern okuyucunun o günlerin tiyatrosunu ve sahnesini anlamasına yardımcı olan önemli bir eserdir. 🎭
- 'Hizmetçi Trajedisi' (The Maid's Tragedy, 1611): İkilinin kaleme aldığı trajedilerden biridir. 💔
Sonuç: Jonson ve Döneminin Mirası
Benjamin Jonson, Shakespeare sonrası İngiliz tiyatrosunun önemli figürlerinden biri olarak, klasik etkilere dayalı, mizaç odaklı karakterler ve katı dramatik ilkelerle kendine özgü bir tarz geliştirmiştir. Onun eserleri, dönemin sosyal ve ahlaki yapısına eleştirel bir bakış sunarken, tiyatro sanatına disiplinli bir yaklaşım getirmiştir. Jonson'ın yanı sıra, John Webster'ın karanlık ve yoğun trajedileri ile Francis Beaumont ve John Fletcher'ın işbirlikçi çalışmaları, 17. yüzyıl başı İngiliz tiyatrosunun zengin ve çeşitli yapısını gözler önüne sermektedir. Bu dramatistler, her biri kendi özgün üslubuyla, İngiliz edebiyatına kalıcı eserler bırakmışlardır. 📚








