Bu çalışma materyali, 2026 Kamu Personeli Seçme Sınavı (KPSS) ve Akademi Giriş Sınavı (AGS) Tarih dersi için hazırlanan bir ders kaydının transkriptinden derlenmiştir.

---

📚 KPSS/AGS Tarih Dersi: İslamiyet Öncesi Türk Tarihi

🎯 Giriş ve Dersin Amacı

Değerli arkadaşlar, bu ders serisi 2026 KPSS ve AGS sınavlarına yönelik olarak hazırlanmıştır. Amacımız, devlet memuru olacak arkadaşlara tarihimizi öğretmek ve milli bilinci yükseltmektir. Bu videoların sonunda KPSS'den 27 sorunun 25 ve üzeri, AGS'den ise 10 sorunun 9 veya 10 şeklinde yapılmasını hedefliyoruz. Anlatımlar detaylı, milli bilinci yüksek ve farkındalık yaratan bir yaklaşımla sunulacaktır. Ekibimizde tarih öğretmeni ve yazar Ramazan Yetkin, kameraman Murat, tarih öğretmeni ve yazar Nazım Yaşar ile ekstra videolar çekecek olan Gökhan Öz bulunmaktadır. Unutmayın, bu dersler ön lisans, ortaöğretim veya lisans ayrımı gözetmeksizin herkes için aynıdır; tarih bilgisi evrenseldir.

💡 Tarih Dersine Verimli Çalışma Yöntemleri

Tarih, ezber dersi değil, bir mantık dersidir. Kronolojik ilerleyişiyle neden-sonuç ilişkileri kurarak öğrenilmelidir. ÖSYM'nin artık ayrıntılarda gizli sorular sorduğunu unutmayın (örn: Malazgirt öncesi elçi görüşmeleri).

✅ Çalışma İpuçları:

• Bakış Açısı Değişimi: Tarihe olan ön yargılarınızı kırın. Sıfırdan başlamak bir avantajdır, çünkü bembeyaz bir sayfa gibisiniz.
• Sınav Odaklılık: Bu bir iş bulma sınavıdır, puanınızdan ziyade sıralamanız önemlidir.
• 2026'nın Önemi: Çift yıllarda alınan puanlar iki yıl geçerlidir. Olası seçim dönemlerinde atamalar artabilir, bu fırsatı iyi değerlendirin.
• Programlama: Yaklaşık 61 video olacağı tahmin edilen bu seriyi 2 ayda bitirecek bir program yapın.
• Ders Takibi: Ders notunuz önünüzde olsun. Önce dinleyin, sonra notları okuyun. Önemli yerleri yuvarlak içine alın.
• Tekrar:
  • Her ünite bittikten sonra diğerine geçmeden önce tekrar yapın.
  • Her ayın sonunda bir gün belirleyip o aya kadar geldiğiniz konuları ciddi bir şekilde tekrar edin.
• Ortam ve Notlar: Düzenli bir çalışma ortamı oluşturun. Yanınızda küçük not kağıtları (post-it) bulundurun.
• Hedef Belirleme: Almak istediğiniz puanı ve atanmak istediğiniz mesleği odanızın görünür bir yerine asın. Zihniniz buna alışacaktır.
• Video İzleme Hızı: Asla 2x hızda izlemeyin! Vurguları kaçırırsınız ve bu sınavda doğru cevabı bulmanızı zorlaştırır.

🌍 Türk Adının Anlamları ve Orta Asya Kültür Merkezleri

📚 Türk Adının Anlamları

Türk milleti, Orta Asya coğrafyasında (Tanrı Dağları, Kingan Dağları, Balkaş Gölü, Hazar Denizi çevresi) ortaya çıkmıştır. Türk adının farklı kaynaklardaki anlamları şunlardır:

• Vanbery: Türemek
• Darfer: Devlete bağlı halk
• Kaşkarlı Mahmut: Olgunluk çağı
• İran Kaynakları: Güzel insanlar
• Çin Kaynakları: Miğfer (zırhlı, güçlü, delinmez, yok edilmez)
• Ziya Gökalp: Kanun nizam sahibi, töreli

🏛️ Orta Asya Kültür Merkezleri

Türklerin atalarının yaşadığı ve kültürel izler bıraktığı kazı merkezleri:

• Anav: Orta Asya'nın en eski kültür merkezi.
• Afanesyova: En eski Türk kültür merkezi.
• Tagar: En gelişmiş kültür merkezi.
• Karasuk: İlk demirin işlendiği yer.
• Kelteminar: Yerleşik yaşamın görüldüğü yer.

📜 Türk Adının Geçtiği Kaynaklar

• Türk adı: İlk defa Çin kaynaklarında geçmiştir.
• Türkiye adı: İlk defa Bizans kaynaklarında kullanılmıştır (önce Orta Asya, sonra Anadolu için).

📈 Türk Göçlerinin Nedenleri ve Sonuçları

🌪️ Göçlerin Nedenleri

Türklerin Orta Asya'dan göç etmesinin temel sebepleri:

• İklim Değişiklikleri: Yazları sıcak ve kurak, kışları sert iklim koşulları, hayvanların su ve yem bulmasını zorlaştırmıştır.
• Hızlı Nüfus Artışı: Kaynakların hızla tükenmesine yol açmıştır.
• Yeni Yerler Görme Merakı: Atlı konar-göçer yaşam tarzı ve atın evcilleştirilmesi, yeni coğrafyalara yönelimi teşvik etmiştir.
• Dış Baskılar: Çin, Kitan, Moğol gibi güçlü komşuların baskıları.
• Boylar Arası Mücadeleler: Türk boyları arasındaki rekabet ve savaşlar, kaybeden boyların göç etmesine neden olmuştur.
• Hayvan Hastalıkları: Hayvan sürülerinde görülen salgın hastalıklar.
• Türk Cihan Hakimiyeti Mefkuresi: Tüm dünyayı Türklerin yönetme ideali.

🌍 Göçlerin Sonuçları

Türk göçlerinin geniş coğrafyalara yayılması önemli sonuçlar doğurmuştur:

• Türk Tarihinin İncelenmesinin Zorlaşması: Farklı coğrafyalara dağılan boylar nedeniyle Türk tarihini bir bütün olarak incelemek zorlaşmıştır.
• Türk Kültürünün Yayılması: Gidilen her bölgeye Türk kültürü (çadırcılık, yemek, töre vb.) taşınmıştır.
• Asimilasyon: Az sayıdaki Türk toplulukları, kalabalık milletler içinde asimile olma riskiyle karşılaşmış, din ve dil yapılarında değişiklikler olmuştur.
• Yeni Türk Devletlerinin Kuruluşu: Türkler, gittikleri her yerde yeni devletler kurmuşlardır.
• Avrupa'nın Etkilenmesi: Kavimler Göçü ile Avrupa'nın etnik ve siyasi yapısı değişmiştir.

⚔️ İlk Türk Boyu ve Devletleri

🐎 İskitler (Sakalar)

Bilinen ilk Türk boyudur.

• Liderler: Alper Tunga (İran destanı Şehname'de Afresiyap olarak geçer), Tomris Hatun (kadın hükümdar).
• Özellikler: Amazon adı verilen kadın savaşçılar, atı evcilleştirip savaş aracı olarak kullanma, üzengiyi ilk defa kullanma.
• Madencilik: Maden işlemeciliğinde ustalaşmışlardır, bu nedenle "Bozkırın Kuyumcuları" unvanını almışlardır.
• Sanat: Sanat eserlerinde hayvan üslubunu kullanmışlardır.
• Heredot: Tarihin babası Heredot, İskitleri "medeni bir millet" olarak tanımlamış, gümüş işlemeciliği ve dişçilikteki ustalıklarından bahsetmiştir.

🛡️ Asya Hun Devleti

Tarihte bilinen ilk Türk devletidir.

• Kurucusu: Teoman.
• Başkenti: Ötüken (kutsal bölge, toprak ana).
• Çin Seddi: Hun akınlarına karşı Çinliler tarafından inşa edilmiştir.
• Mete Han:
  • Onlu Sistem: Orduda onlu sistemi kurmuştur (MÖ 209, Kara Kuvvetleri Komutanlığı'nın kuruluş yılı).
  • Siyasi Birlik: 26 Türk kavmini tek bayrak altında toplayarak Orta Asya'da ilk Türk siyasi birliğini sağlamıştır.
  • Vatan Sevgisi: Toprak vermeyerek vatan sevgisinden bahseden ilk Türk hükümdarıdır.
  • Payteng Savaşı: Çinlilere karşı Turan taktiğini (sahte ricat) ilk uyguladığı savaştır.
• Çin Entrikaları: Çin, Hunları asimile etmek ve bölmek için prensesler aracılığıyla casusluk, lüks yaşama alıştırma ve boyları birbirine düşürme politikası izlemiştir.
• Devletin Bölünmesi: Hohanyeh ve Çiçi mücadelesi sonucunda devlet ikiye ayrılmış, ardından Çin'in baskısıyla tamamen yıkılmıştır.

🐎 Kavimler Göçü ve Avrupa Hun Devleti

• Kavimler Göçü (375): Balamir önderliğindeki Hunların Avrupa'ya ilerlemesiyle başlamıştır.
• Sonuçları:
  • Roma İmparatorluğu ikiye ayrıldı (Batı ve Doğu Roma). Batı Roma 476'da yıkıldı.
  • Avrupa'da feodalite rejimi ortaya çıktı.
  • Kilise güçlendi ve skolastik düşünce yayıldı.
  • Yeni Avrupa milletlerinin temelleri atıldı (İspanyollar, İngilizler, Almanlar, Fransızlar).
  • Hristiyanlık Avrupa'da yayıldı.
  • İlk Çağ kapandı, Orta Çağ başladı.
• Avrupa Hun Devleti: Macaristan topraklarında kurulmuştur.
  • Uldız: Bizans elçisine "Güneşin doğduğu yerden battığı yere kadar her yeri zaptederim" diyerek Türk cihan hakimiyeti mefkuresini vurgulamıştır.
  • Attila:
    • Antlaşmalar: Doğu Roma (Bizans) ile Margos (434) ve Anatolius (447) antlaşmalarını imzalamış, Bizans'ı vergiye bağlamıştır.
    • Roma Seferleri: Batı Roma'yı kuşatmış ancak Papa I. Leo'nun ricası, Roma'nın kutsallığı, Sasani tehlikesi ve ordudaki salgın hastalık nedeniyle almaktan vazgeçmiştir.
    • Unvanları: "Tanrının Kırbacı" (Hristiyanlarca ceza olarak görüldüğü için), "Tanrının Kılıcı" (Savaş Tanrısı Ares'in kılıcına sahip olduğuna inanıldığı için), "Cesur Kavimlerin Efendisi".
    • Nibelungen Destanı: Almanların ünlü destanında "Etzel" adıyla yer almıştır.

🗺️ Diğer Avrupa Türk Devletleri ve Boyları

⚔️ Avarlar

• Kurucusu: Bayan Han.
• Çin Kaynakları: "Juan Juan" (aşağılayıcı bir ifade) olarak adlandırmışlardır.
• Özellikler: Hem Orta Asya'da hem de Avrupa'da devlet kurmuşlardır.
• İstanbul Kuşatması: Sasanilerle birlikte İstanbul'u kuşatan ilk Türk devletidir (619, 626).
• Avrupa'ya Etkileri: Üzengiyi Avrupa'ya taşımış, Germen ve Slavları askerlik yönünden etkilemişlerdir.

🐎 Uzlar

• Oğuzların Hristiyanlığı kabul eden koludur.
• Bizans ordusunda ücretli askerlik yapmışlardır.
• Malazgirt Savaşı (1071): Savaş sırasında taraf değiştirerek Selçukluların kazanmasına katkı sağlamışlardır.
• Günümüzde Gagavuz Türkleri olarak varlıklarını sürdürmektedirler (Romanya ve Moldova).

🏹 Peçenekler

• Tarih boyunca devlet kuramamış, boylar halinde yaşamışlardır.
• Bizans ordusunda ücretli askerlik yapmışlardır.
• İstanbul Kuşatması: Karadan İstanbul'u kuşatmışlardır (1090'lar).
• Kumanlarla Mücadele: Bizans'ın kışkırtmasıyla Kumanlarla savaşmış ve yenilmişlerdir.
• Günümüzde Anadolu'da birçok yerleşim yeri (köy, kasaba) adını Peçeneklerden almıştır.

🇭🇺 Macarlar

• Kurucusu: Arpad.
• Soyları: Kendilerini Attila'ya dayandırırlar.
• Din: 10. yüzyılda Hristiyanlığı kabul etmişlerdir.
• Kültür: Türkoloji Enstitüsü kurmuş ve Türk kurultayları düzenlemişlerdir.

🇧🇬 Bulgarlar

• Kelime Anlamı: "Karışık, karışmak" anlamına gelir.
• Büyük Bulgar Hanlığı: Kubrat Han zamanında kurulmuş, daha sonra Tuna ve İtil Bulgarları olarak ikiye ayrılmıştır.
  • Tuna Bulgarları:
    • Asparuh Han tarafından kurulmuştur.
    • Kurum Han zamanında İstanbul'u kuşatmışlardır.
    • Boris Han zamanında Hristiyanlığı kabul etmişlerdir.
    • Han unvanını terk edip "Çar" unvanını kullanan ilk Türk hükümdarı Simon olmuştur.
  • İtil Bulgarları:
    • İlteber Almış Han zamanında İslamiyet'i kabul etmişlerdir.
    • İbn Fadlan: Ünlü Arap seyyahı İbn Fadlan, "Rihle" adlı eserinde İtil Bulgarlarının Müslümanlaşma sürecini anlatmıştır.
    • Özellik: Doğu Avrupa'daki İslam'ın ilk temsilcileri ve Avrupa'nın kuzeyinde kurulmuş ilk Müslüman Türk devletidir.

✡️ Hazarlar

• Doğu Göktürk Devleti'nin yıkılmasıyla bağımsızlıklarını kazanmışlardır.
• Din: Museviliği (Yahudilik) kabul eden ilk ve tek Türk devletidir.
• Ekonomi: "Kürk Yolu"nu kullanarak zenginleşmişlerdir.
• Hoşgörü: Yaşadıkları döneme "Paks Hazariya" (Hazar Barış Çağı) denilmiştir. Hakimler heyetinde farklı dinlerden yargıçlar bulunurdu.
• Askerlik: Ordusuna ücretli asker alan ilk ve tek Türk devletidir (İslamiyet öncesi).
• Emevilerle Mücadele: Türgişlerle birlikte Emevilerin Orta Asya'da İslamiyet'i yaymasını bir süre engellemişlerdir.
• Müslümanların başına "Haz" adı verilen yöneticiler atamışlardır.

❄️ Sibirler

• Kelime Anlamı: "Yoldan sapan, yol değiştiren, serbest dolaşan" anlamına gelir.
• Coğrafya: Günümüz Sibirya bölgesine adını vermişlerdir.
• Lider: Boğarık Hatun, bu boyun başında yer almıştır.

🐺 Kıpçaklar (Kumanlar)

• Diğer Adları: Kuman, Kun, Polovets (Ruslar tarafından).
• Kelime Anlamı: "Sarı, sarımtırak, solgun, kül rengi, öfkeli" gibi anlamlara gelir.
• Coğrafya: Yaşadıkları bölgeye "Dest-i Kıpçak" (Kıpçak Yurdu) denilmiştir.
• Destanlar:
  • Oğuzlarla mücadeleleri Dede Korkut Hikayeleri'ne konu olmuştur.
  • Ruslarla mücadeleleri İgor Destanı'na konu olmuştur.
• Sözlük: "Codex Cumanicus" adlı bir sözlük oluşturmuşlardır.
• Askerlik: Eyyubi ve Memlük ordularında görev almışlardır. Altın Orda Devleti'nin Türkleşmesinde etkili olmuşlardır.