Bu çalışma, bir ders kaydı ve kopyalanmış metinlerden derlenerek hazırlanmıştır.

---

18. Yüzyıl Osmanlı Siyasi Tarihi ve Politikaları 🇹🇷📚

18. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu için büyük değişimlerin ve zorlukların yaşandığı bir dönemdir. Avrupa'da yaşanan köklü dönüşümler, Osmanlı'nın geleneksel yapısını derinden etkilemiş ve imparatorluğu yeni politikalar geliştirmeye zorlamıştır. Bu çalışma, Osmanlı'nın bu kritik yüzyıldaki siyasi olaylarını, dış ilişkilerini ve iç dinamiklerini detaylı bir şekilde incelemektedir.

🌍 Avrupa'daki Değişim Rüzgarları ve Osmanlı'ya Etkileri

18. yüzyılda Avrupa'da feodal yapıdan ulus devletlere geçiş süreci hızlanmış, bu durum uluslararası ilişkilerde yeni bir dönemi başlatmıştır.

1. Machiavellist Yaklaşım 💡

Avrupa devletleri, hedeflerine ulaşmak için her yolu mübah sayan "Machiavellist" bir dış politika anlayışını benimsemiştir. Bu yaklaşım, Osmanlı'nın geleneksel diplomasi anlayışıyla çatışarak imparatorluğu uluslararası arenada zor durumda bırakmıştır. ✅ Tanım: Amaca ulaşmak için her türlü aracı meşru sayan siyasi düşünce.

2. Rusya'nın Büyük Hedefleri 🇷🇺

Çar I. Petro döneminden itibaren Rusya, Osmanlı toprakları üzerinde büyük emeller beslemiştir:

• Sıcak Denizlere İnme: Karadeniz ve Akdeniz'e ulaşarak küresel güç olma hedefi.
• Pan-Slavizm: Balkanlar'daki tüm Slavları tek bir bayrak altında toplama ideolojisi. Rusya, bu politikayı Osmanlı'nın iç işlerine karışmak için kullanmıştır.
• Grek Projesi (Bizans'ı Canlandırma): İstanbul'u ele geçirerek eski Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurma ve Ortodoks dünyasının lideri olma hayali. Rus prenseslerinin çocuklarına "Konstantin" adını vermesi bu projenin bir göstergesidir.
• Dakya Projesi: Rusya ve Avusturya'nın işbirliğiyle Eflak ve Boğdan bölgelerinde tampon bir "Dakya Devleti" kurma planı.

3. Fransa ve İngiltere Rekabeti 🇫🇷🇬🇧

Bu dönemde Fransa ve İngiltere arasında sömürgecilik ve denizlerde üstünlük mücadelesi yaşanmıştır.

• Yedi Yıl Savaşları (1756-1763): İngiltere'nin zaferiyle sonuçlanmış, Fransa büyük kayıplar vermiştir. Bu savaşlar, Amerikan Bağımsızlık Savaşı'nın ve Fransız İhtilali'nin ekonomik zeminini hazırlamıştır.
• Fransız İhtilali (1789): Milliyetçilik akımını tüm dünyaya yayarak çok uluslu imparatorlukları (Osmanlı, Avusturya-Macaristan) derinden etkilemiştir.

📜 Önemli Siyasi Gelişmeler ve Antlaşmalar

18. yüzyıl, Osmanlı için bir dizi önemli antlaşma ve savaşla doludur.

1. Prut Antlaşması (1711) ✅

• Neden: İsveç Kralı XII. Şarl'ın (Demirbaş Şarl) Osmanlı topraklarına sığınması üzerine Rusya'nın Osmanlı sınırlarını ihlal etmesi.
• Sonuç: Osmanlı ordusu, Baltacı Mehmet Paşa komutasında Rus ordusunu Prut Nehri kıyısında kuşatmıştır.
• Önemi: Karlofça (1699) ve İstanbul (1700) antlaşmalarıyla kaybedilen toprakları geri alma umudunu yeşertmiştir. Azak Kalesi Osmanlı'ya geri verilmiştir.
• Demirbaş Şarl: Osmanlı topraklarında uzun süre misafir edilen İsveç Kralı XII. Şarl'a verilen isimdir.

2. Pasarofça Antlaşması (1718) ve Lale Devri 🌷

• Neden: Avusturya ile yapılan Peter Varadin Savaşı'nın kaybedilmesi.
• Sonuç: Osmanlı, Banat, Belgrad ve Kuzey Sırbistan gibi önemli toprakları Avusturya'ya bırakmıştır.
• Önemi: Osmanlı, Batı'nın askeri ve teknik üstünlüğünü ilk kez resmen kabul etmiştir. Bu antlaşma ile Lale Devri (1718-1730) başlamıştır. Lale Devri, Batı'yı örnek alma çabalarının başladığı, ancak daha çok eğlence ve lüks tüketimle anılan bir dönem olmuştur.

3. I. Mahmud Dönemi Reformları ve Belgrad Antlaşması (1739) ⚔️

• Reformlar: I. Mahmud, Batı tarzı askeri reformlara öncülük etmiştir. Humbaracı Ahmet Paşa (Comte de Bonneval) gibi Batılı uzmanlar getirilerek Humbaracı Ocağı modernize edilmiş ve teknik subaylar yetiştirilmiştir.
• Belgrad Savaşı (1736-1739): Osmanlı, Avusturya ve Rusya'ya karşı önemli bir zafer kazanmıştır. Bu zaferde I. Mahmud'un reformlarının etkisi büyüktür.
• Belgrad Antlaşması: Osmanlı'nın 18. yüzyıldaki son kazançlı antlaşmasıdır. Belgrad ve çevresi geri alınmıştır.
• Fransa'nın Arabuluculuğu: Fransa, bu antlaşmada arabuluculuk yaparak Osmanlı ile ilişkilerini güçlendirmiştir.

4. Kapitülasyonların Sürekli Hale Getirilmesi (1740) ⚠️

• Neden: Fransa'nın Belgrad Antlaşması'ndaki arabuluculuk rolüne karşılık.
• Sonuç: I. Mahmud, Fransa'ya verilen kapitülasyonları sürekli hale getirmiştir. Daha önce her padişah değişikliğinde yenilenen kapitülasyonlar, bu tarihten itibaren kalıcı olmuştur.
• Önemi: Osmanlı ekonomisi ve egemenliği üzerinde uzun vadede ciddi olumsuz etkiler yaratmıştır.

5. Küçük Kaynarca Antlaşması (1774) 📉

• Neden: 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı'nın kaybedilmesi (Çeşme Baskını'nda Osmanlı donanması yakılmıştır).
• Önemi: Osmanlı tarihinde bir dönüm noktasıdır ve en ağır antlaşmalardan biridir.
  • Kırım'ın Bağımsızlığı: Kırım bağımsız bir hanlık haline gelmiştir. Bu, Osmanlı'nın ilk kez tamamı Müslüman olan bir toprağı kaybetmesidir.
  • Halifeliğin Siyasi Kullanımı: Kırım halkının dini açıdan Osmanlı halifesine bağlı kalacağı maddesi, halifelik makamının ilk kez uluslararası bir antlaşmada siyasi bir araç olarak kullanılmasına yol açmıştır.
  • Rusya'ya Geniş Haklar:
    • Rusya, İstanbul'da daimi elçi bulundurma hakkı kazanmıştır. (Yasal casusluk imkanı)
    • Rusya, Balkanlar'da istediği yerde konsolosluk açma hakkı elde etmiştir. Bu, Rusya'ya Osmanlı'nın iç işlerine karışma ve Pan-Slavizm politikasını yayma fırsatı vermiştir.
    • Osmanlı, tarihinde ilk kez Rusya'ya savaş tazminatı ödemiştir.
    • Rusya, Ortodoksların koruyuculuğu bahanesiyle Osmanlı iç işlerine karışma hakkı elde etmiştir.

6. Kırım'ın Kaybı Süreci 🗺️

Küçük Kaynarca Antlaşması ile bağımsız olan Kırım, aşamalı olarak Rusya'nın kontrolüne geçmiştir:

• Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779): Kırım'ın özerkliği teyit edilmiş, ancak Rus yanlısı Şahin Giray'ın hanlığı kabul edilmiştir. Bu, Rusya'nın Kırım üzerindeki etkisini artırmıştır.
• Yaş Antlaşması (1792): Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu resmen kabul edilmiştir. Bu antlaşma ile Osmanlı İmparatorluğu'nun gerileme dönemi sona ermiş ve dağılma dönemi başlamıştır.

7. Zistovi Antlaşması (1791)

• Neden: 1787-1792 Osmanlı-Avusturya-Rusya Savaşları sırasında Avusturya'nın Fransız İhtilali'nin etkisiyle kendi iç sorunlarıyla uğraşmak zorunda kalması.
• Sonuç: Avusturya, Osmanlı ile Zistovi Antlaşması'nı imzalayarak savaştan çekilmiştir. Bu antlaşma ile Avusturya, Belgrad'ı Osmanlı'ya geri vermiştir.

⚔️ Denge Politikası ve Önemli Olaylar

18. yüzyılın sonlarına doğru Osmanlı, büyük güçler arasındaki rekabetten faydalanarak "denge politikası" uygulamaya başlamıştır.

1. Fransa'nın Mısır'ı İşgali (1798) 🇫🇷🇪🇬

• Olay: Napolyon komutasındaki Fransız ordusu, Mısır'ı işgal etmiştir.
• Akka Savunması: 90 yaşındaki Cezzar Ahmet Paşa, Nizam-ı Cedit ordusuyla Akka'da Napolyon'u durdurmuştur. Bu, Nizam-ı Cedit ordusunun ilk ve son büyük başarısıdır.
• Denge Politikası: Osmanlı, Mısır'ın işgali karşısında ilk kez İngiltere ve Rusya'dan yardım isteyerek Fransa'ya karşı denge politikası uygulamıştır. Bu, Osmanlı'nın tek başına büyük güçlere karşı koyamayacağını anlamasının bir göstergesidir.

2. Özi Katliamı (1788) 🩸

• Olay: 1787-1792 Osmanlı-Rus Savaşı sırasında Ruslar, Özi Kalesi'ni ele geçirdikten sonra 25.000 savunmasız insanı katletmiştir.
• Etkisi: Bu katliamın haberi, dönemin padişahı I. Abdülhamid üzerinde derin bir etki bırakmış ve padişahın felç geçirmesine neden olmuştur.
• Önemi: Osmanlı tarihindeki en trajik olaylardan biridir ve Rusya'nın acımasız savaş politikalarını gözler önüne sermektedir.

📊 18. Yüzyılın Genel Değerlendirmesi

18. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu için hem gerilemenin hızlandığı hem de yeni politik arayışların başladığı bir dönem olmuştur.

• Büyük Güçler: İngiltere, Fransa, Rusya, Avusturya ve Prusya gibi devletler, bu yüzyılda uluslararası siyasette "Büyük Güçler" olarak öne çıkmış ve Osmanlı'nın kaderini doğrudan etkilemişlerdir.
• Gerilemeden Dağılmaya Geçiş: Özellikle Küçük Kaynarca ve Yaş Antlaşmaları ile Osmanlı, toprak kayıplarının geri dönülmez bir hal aldığını görmüş ve dağılma sürecine girmiştir.
• Batı Etkisi: Pasarofça Antlaşması ile başlayan Batı'nın üstünlüğünü kabul etme süreci, askeri ve idari reformların temelini atmıştır. Ancak bu reformlar, imparatorluğun çöküşünü durdurmaya yetmemiştir.

Bu yüzyıl, Osmanlı'nın hem askeri hem de diplomatik alanda önemli dersler çıkardığı, ancak aynı zamanda büyük toprak kayıpları yaşadığı ve uluslararası sistemdeki konumunun zayıfladığı bir dönem olarak tarihe geçmiştir.