Podit
Sabit Protezler: Kapsamlı Bir Çalışma Rehberi
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.
Giriş: Sabit Protezlere Genel Bakış 📚
Sabit protezler, diş kaybı durumlarında çiğneme fonksiyonu, konuşma ve estetiği restore etmek amacıyla kullanılan dental restorasyonlardır. Bu protezler, ağızda kalıcı olarak sabitlenir ve hastanın kendisi tarafından çıkarılamaz. Başarılı bir sabit protez uygulaması, doğru endikasyon, titiz bir model hazırlığı, ölçülerin hassas analizi ve işlenmesi, ayrıca enfeksiyon kontrolüne azami özen gösterilmesini gerektirir.
1. Sabit Protezlerin Dezavantajları ⚠️
Sabit protezlerin birçok avantajı olmasına rağmen, bazı önemli dezavantajları da bulunmaktadır:
- Dar Endikasyon Sahası: Her vakaya uygulanamaz; belirli koşullar gereklidir.
- Özel Koşullar Gerekliliği: Yapımı için dişlerin eğimli olmaması, yeterli ve sağlıklı destek dişlerin bulunması şarttır.
- Yüksek Maliyet ve Zor Yapım: Yapımı daha zordur ve genellikle daha pahalıdır.
- Temizlik Zorlukları: Ulaşılması güç yerleri nedeniyle temizlenmesi zor olabilir.
- Diş Eti Enfeksiyonu Riski: Diş etinde enfeksiyon oluşma ihtimali yüksektir.
- Tamir Olanaksızlığı: Genellikle tamiri mümkün değildir.
- Diş Madde Kaybı: Diş kesimi nedeniyle dişte madde kaybına neden olur.
- İlave Olanaksızlığı: Herhangi bir destek diş çekildiğinde ilave protez yapma olanağı yoktur.
2. Sabit Protezlerin Sınıflandırılması ✅
Sabit protezler, yapılma ve uygulama şekillerine göre iki ana gruba ayrılır:
- Kronlar (Kuronlar): Tek dişe uygulanan restorasyonlardır.
- Köprüler: Birden fazla diş eksikliğinde kullanılan, destek dişlerden destek alan restorasyonlardır.
3. Kronlar (Kuronlar) 🦷
Kronlar, doğal dişin şekil, fonksiyon ve estetiğini iade eden ve tek dişe uygulanan sabit protez türleridir.
Kullanım Amaçları:
- Yetersiz diş desteğinin olduğu durumlarda dolguyu restore etmek.
- Zayıf dişlerin kırılmasını önlemek.
- Diş implantına üst yapı olarak.
- Estetik amaçlı.
Kron Çeşitleri:
- Tam Metal Kronlar (Full Kronlar): Tamamı döküm metalden yapılan, estetik kaygısı olmayan kronlardır.
- Veneer Kron: Vestibül (dış) yüzü ve proksimal yüzlerin yarısı estetik bir materyalle kaplanmış, diğer yüzleri metal olan kronlardır.
- Teleskop Kron: Kesilen diş üzerine yapılan esas başlık (primer coping) restorasyon üzerine hazırlanan ikincil (sekonder) krondur. İç içe geçme özelliği vardır.
- Jaket Kron: Sadece porselen ya da akrilik malzemeden hazırlanan, metal altyapı içermeyen kronlardır.
- Porselen-Metal Kron: Metal altyapı üzerine porselen materyalin yerleştirildiği kronlardır.
- Metal Desteksiz Porselen Kron: Metal altyapı gerektirmeyen, güçlendirilmiş porselenin tek başına kullanılarak hazırlanan kronlardır.
- Parsiyel Kronlar: Dişin sadece belli yüzlerini restore eden yapılardır. En az diş dokusu kaldırmakla maksimum tutuculuk elde edilebilir.
- 3/4 Kronlar: Dört yüzü bulunan dişlerde, üç yüzünü kaplayan döküm metal kron şeklidir (santral, lateral, kanin dişlere uygulanır).
- 4/5 Kronlar: Premolar ve molar dişlerinin beş yüzünden dördünü kaplayan parsiyel krondur.
- Modifiye Parsiyel Kronlar: Metal yapının lingual, mesial ve distal yüze mükemmel adapte edildiği, mesial ve distalde diş etine kadar uzanan, lingualde ise serbest diş eti kenarından uzak olan kronlardır.
- Laminate Kronlar (Veneerler): Estetik kusuru bulunan dişlerin vestibül yüzeylerinin diş renginde estetik bir materyalle kaplanmasıdır. İnce bir porselen tabakası yapıştırıcı ile dişe yapıştırılır. Preparasyon sadece vestibül yüzeylerde yapılır.
- Milli Kron: Tutuculuklarını kök içindeki kanala yerleştirilen metal miller ile sağlayan kronlardır.
- Kök içindeki parça ile kron kısmı tek olarak hazırlanmışsa pivo, kök kısmı ve estetik üst yapı ayrı ayrı hazırlanmışsa post core restorasyon adını alır.
- Geçici Kron: Dişlere yapılacak kronun kesim safhası ile protezin simante edilmesi (yapıştırılması) için geçen zaman aralığında kullanılan protezlere denir.
4. Köprü Protezleri 🌉
Sabit protezde yapılacak olan kron sayısı birden fazla ise protez köprü adını alır. Köprüler, ağızdaki mevcut diş ve köklerden destek alıp, dişler arasında var olan kret bölgesine gövdenin yerleştiği protez tipidir.
- Kuvvet İletimi: Kuvvetin çeneye iletimi dayanak (destek) dişler aracılığı ile yapılmaktadır.
- Köprü Ayakları: Köprüyü taşıyan dişlere destek dişler, bunlara yerleştirilen kronlara da köprü ayakları adı verilir.
- Köprü Gövdesi: Destek dişlerin arasındaki boşluğu dolduran kısım, köprü gövdesi olarak adlandırılır.
Köprü Protezlerinin Endikasyonları:
- Diş kaybı sebebiyle çiğneme fonksiyonu, konuşma ve estetiğin bozulduğu durumlar.
- Dişlerin abrazyonu (aşınması) halinde, değişen vertikal ilişkinin düzeltilmesi.
- Ortodontik tedaviyle düzeltilemeyen anomali vakaları.
- Çekim sonucu, dişlerin yatay ve dikey yönlerde hareketlerini önleme.
- Diş kontaklarının kaybı ile interdental paradonsiyumda beliren tahribat sonucu, diş statiği ve dinamiğinin bozulması.
5. Sabit Protezlerde Model Hazırlığı 🛠️
Sabit protez yapımında klinik başarı, ölçü-model ve laboratuvar safhalarında elde edilecek sağlıklı sonuçlara bağlıdır. Laboratuvarlarda iyi çalışma modellerinin, kesilmiş diş ve çevresini tam ve eksiksiz yansıtması esastır.
- Güdük (Die): Kron ve köprü yapımı için hazırlanmış, restore edilen diş modellerinin tam benzeri olan, ana modele takılıp çıkartılabilen yalancı kök ve çekirdeklerden oluşan yapıdır.
- Çekirdek (Moignon): Kesilmiş dişin kronunu temsil eder. Restorasyon yapılacak dişin boyutsal ve hacimsel yönden aynısı olması gerekir. Alt bölgedeki sınır kole ya da basamakla sınırlanır.
- Yalancı Kök (Yapma Kök): Boyutlarının normal diş kökü ile benzerlik göstermesine gerek yoktur. Yalancı kök, çekirdeğin ana modele takılıp çıkarılmasını sağlar; modelaj çekirdek üzerine yapılır.
İyi Bir Çalışma Modeli İçin Gereken Özellikler:
- Modelde hava kabarcığı, özellikle prepare (kesme) edilmiş diş ve basamaklarında olmamalıdır.
- Modelin hiçbir parçası distorsiyona (eğilme, bükülme) uğramamış olmalıdır.
- Modeller modelasyon için trimlenmiş (düzeltme) olmalıdır.
6. Ölçü ve Model Analizi 📊
Hekimden gelen modeller, teknisyen tarafından mutlaka kontrol edilmelidir. Ölçüde istenmeden yapılan veya gözden kaçan noktalar hekime bildirilmelidir.
- Teknisyenin Rolü: Teknisyenin bu aşamada asla modele müdahale etmemesi gerekir. Laboratuvarda alçı model üzerinde kazıma yaparak düzeltme yoluna gidilmesi yapılabilecek en büyük hatadır. Teknisyenin görevi doğru alınmış model üzerinde çalışmaktır.
- Hatalı Müdahalenin Sonuçları: Modelde yapılacak değişimler, modelin tam oturmamasına neden olur. Oturmayan protezi hekim oturtabilmek için müdahale etmek zorunda kalır. Yapılan her müdahale kole uyumunun tamamen kalkmasına neden olur.
- Kole Uyumu: Kole uyumu olmayan protez ise dişin kaybına neden olur. Protezin başarısında kolelerin ölçüsünün tam ve doğru alınmış olmasının çok önemi vardır. Yanlış alınmış kole ölçüsü hatalı kron demektir.
- Tekrar Riski (RPT): Hekim yanlış ölçüdeki düzeltmelerden kaynaklanan değişimi fark edip teknisyene protezi geri yollayabilir. Protezin tekrarı (RPT) emek, malzeme ve zaman kaybına yol açar.
7. Ölçü İşleme Süreçleri 1️⃣2️⃣3️⃣
Ölçülerin laboratuvarda işlenmesi sırasında dikkat edilmesi gereken kritik noktalar vardır:
7.1. Silikon Ölçülerde Dikkat Edilecek Noktalar:
- Son noktadaki silikonun ölçüden ayrılıp ayrılmadığı kontrol edilmelidir.
- Kaşığın orta bölgelerindeki deliklerden bakılarak ölçünün o bölgede kaşıktan ayrılıp ayrılmadığına bakılmalıdır.
- Silikon model üzerinde yer yer ucu sivri olmayan bir sont yardımıyla hafif bastırılarak altının boş olup olmadığı kontrol edilmelidir.
- Ölçünün kaşık deliklerinden çıktığından ve tutuculuk sağladığından emin olunmalıdır.
- Ölçünün hangi tip silikon olduğu öğrenilmeli ve model dökümü için doğru sürede teknisyene ulaştığından emin olunmalıdır.
- Silikonun tam ve homojen karıştığından emin olunmalıdır. Renklerde dalgalanma varsa ölçü maddesi tam karışmamıştır.
- İmplant üstü çalışmalar ve lamine kronlar gibi özel hassasiyet gerektiren vakalarda silikon ölçüde yapıştırıcı kullanıldığından emin olunmalıdır. Ölçü yapıştırıcı, silikonun kaşıktan ayrılmasını ve boyutsal değişimi önleyecektir.
7.2. Aljinat Ölçülerde Dikkat Edilecek Noktalar:
- Kaşığın son noktalarının oynayıp oynamadığından emin olunmalıdır.
- Kaşığın orta kısmının oynayıp oynamadığından emin olunmalıdır.
- Aljinat ölçülerin su almayan, ağzı kapalı torbada ıslak pamuk eşliğinde geldiğinden emin olunmalıdır.
7.3. Ölçü İşleme Adımları:
- Yıkama: Hekimden gelen ölçüyü akan su altında yıkayınız. Mukoz ve tükürük artıklarını iyice temizleyiniz. Üzerinize ve etrafa su sıçratmamaya dikkat ediniz.
- Dezenfeksiyon: Uygun dezenfektan solüsyonu negatif ölçüye uygulayınız. Ölçünün her tarafına dezenfektan sıvı gelmesine dikkat ediniz.
- Kurutma: Ölçü içinde kalan suyun akmasını bekleyiniz. Ölçüyü elinizle dikkatlice sallayarak kalan suyun akmasını sağlayınız. Kalan suyu artık bırakmayacak yumuşak bir peçete ile siliniz. Bir müddet kendi halinde kurumaya bırakınız. Gözle görünür su olmamasına ancak elastomerik ölçünün parlak olmasına dikkat ediniz. Eğer ölçü yüzeyi mat ise fazla kurutulmuş olabilir ve bazı distorsiyonlar oluşmuş olabilir.
- Fazlalıkları Kesme: Ölçü kenarındaki fazlalıkları alırken model yapısını bozmamaya dikkat ediniz.
- Pin Çivilerini Yerleştirme: Kesik dişler üzerine pin çivilerini dişin aksına ve birbirlerine paralel, tam orta noktasına 90 derecelik açıyla yerleştiriniz. Paralel yerleştirilmezlerse bazı bölgelerde alçı zayıf kalacağı için ölçü kırılabilir ve dielaların modelden çıkması mümkün olmayabilir. Mümkünse paralelometre kullanınız. Pin çivilerinin doğru konumda sabitlenmesi için (gerekirse) ataç, toka gibi tutuculardan faydalanınız ve sirkolant ile yapıştırınız.
8. Enfeksiyöz Hastalıklara Karşı Korunma 😷
Diş hekimliğinde enfeksiyöz hastalıklara karşı hastaları, hekimleri, diş protez teknisyenlerini ve diş protez laboratuvarlarında çalışanları korumak büyük önem taşır.
- Anamnez: Özellikle geçmişinde Hepatit B virüsü ve HIV varsa hastaların anamnezi (hikayesi) önemle alınmalıdır. AIDS'in toplum içinde büyük bir korku yaratmasına rağmen sağlık personelinin en çok zarar gördüğü enfeksiyon Hepatit B'dir.
- Potansiyel Enfeksiyon Riski: Bu hastalığa yakalanmış hastalar dışında diğer bütün hastalar potansiyel olarak enfeksiyonlu olabileceği düşünülerek gerekli tedbirler alınarak yaklaşılmalıdır.
- Kişisel Koruyucu Ekipman (KKE): Ağız ve diş sağlığı alanında çalışan bütün sağlık personelinin eldiven ve maske kullanması, gözlerini gözlük veya bütün yüzü örten maskelerle koruması ve uygun bir önlük giymesi gereklidir.
- Sterilizasyon: Alınan ölçüler, hastada kullanılan bütün gereçler uygun bir şekilde sterilize edilip öyle kullanılmalıdır.
Sonuç 💡
Sabit protezler, dental restorasyonlarda önemli bir yer tutar ve hastaların yaşam kalitesini artırır. Ancak, bu protezlerin başarılı ve uzun ömürlü olması için dezavantajlarının farkında olmak, doğru sınıflandırma ve kron çeşitlerini bilmek, model hazırlığı ve ölçü analizinde titizlik göstermek, ölçü işleme süreçlerini doğru uygulamak ve enfeksiyon kontrolüne azami özen göstermek esastır. Bu adımların her biri, protezin fonksiyonel ve estetik başarısı için kritik öneme sahiptir.
