Bu çalışma materyali, Türk İslam devletleri konusundaki çeşitli ders kaynaklarından (sesli ders kaydı, kişisel notlar, PDF/PowerPoint metinleri) derlenerek hazırlanmıştır. Amacı, konuyu anlaşılır, düzenli ve sınav odaklı bir şekilde sunmaktır.

---

📚 Türk İslam Devletleri: Kapsamlı Çalışma Materyali

🌍 Türk İslam Tarihinin Başlangıcı ve Önemli Şehirler

Türk İslam tarihi, 751 yılında gerçekleşen Talas Savaşı ile başlar. Bu savaşta Karluk Türkleri, Çin'e karşı Abbasileri destekleyerek İslamiyet'i yakından tanımış ve kabul etmiştir. Bu olay, Türklerin İslam dünyasına girişinin ve Türk İslam sentezinin ilk adımı olmuştur.

Önemli Türk İslam Şehirleri:

• Ötüken: Toprak Ana, Türk memleketlerinin yüreği, kutsal başkent (İslamiyet öncesi).
• Kaşgar: Işıldayan İnci.
• Buhara: İslam'ın Roma'sı.
• Semerkant: Şehirlerin Şahı (Timur döneminde bu unvanı almıştır). ✅
• İsfahan: Nıfs-ı Cihan (Dünyanın Yarısı).

⚠️ Mevali Politikası:

Emeviler döneminde uygulanan Mevali politikası, Arap olmayan Müslümanları "azat edilmiş köle" olarak gören ve Arap üstünlüğünü savunan bir politikaydı. Bu durum, Türklerin İslamiyet'e geçişini geciktiren önemli bir faktör olmuştur.

Türklerin İslamiyet'e Katkıları:

Türkler, İslamiyet'i kabul ettikten sonra onu koruma ve yayma görevini üstlenmişlerdir.

• Koruma ve Yayma: Gazneliler ve Büyük Selçuklular gibi devletler Abbasi halifesini Şii baskısından korumuş, gaza ve cihat savaşlarıyla İslamiyet'i Balkanlar gibi yeni coğrafyalara taşımışlardır.
• Bilgin Yetiştirme: Türk İslam bilginleri yetiştirerek ilim ve felsefeye katkıda bulunmuşlardır.
• Mimariye Katkı: İslam mimarisine özgün eserler kazandırmışlardır.

🕌 Orta Asya ve Mısır'daki Türk İslam Devletleri

1️⃣ Karahanlılar (Orta Asya'daki İlk Türk İslam Devleti)

• Kuruluş: Bilge Kül Kadir Han tarafından Karluk, Yağma, Çiğil gibi Türk boylarının birleşmesiyle kurulmuştur. (2024 KPSS sorusu) ✅
• İslamiyet'i Kabul: Satuk Buğra Han döneminde İslamiyet'i kabul eden ilk hükümdardır. Halife tarafından tanınan ilk hükümdar ise Ebu Nasr Han'dır.
• Özellikleri:
  • Orta Asya'da İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletidir.
  • Gulam Sistemi: İlk kez Karahanlılar tarafından uygulanmıştır. Savaş esirlerinin orduya asker olarak alınmasıdır.
  • Türk İslam Sentezi: Türklük ve İslamiyet'i birleştirerek özgün bir sentez oluşturmuşlardır.
  • Semerkant Medresesi: İlk Türk İslam medresesidir.
  • Burslu Eğitim: Dünya tarihinde burslu eğitime geçen ilk devlettir.
  • Ulusçu Politika: Türkçeyi resmi dil ilan etmiş, Uygur alfabesini kullanmış ve ikili teşkilatı sürdürmüşlerdir. Orta Asya'da Türkçeyi resmi dil ilan eden ilk devlettir.
• Yıkılış: Karahitaylılar ve Harzemşahların saldırılarıyla yıkılmıştır.

2️⃣ Gazneliler (Yeminiler)

• Kuruluş: Alptigin tarafından Gazne şehrinde kurulmuştur.
• En Parlak Dönem: Gazneli Mahmut dönemidir.
• Gazneli Mahmut'un Önemi:
  • Sultan Unvanı: Abbasi halifesini Şii Büveyhoğulları baskısından kurtardığı için halife tarafından "Sultan" unvanı verilen ilk Türk hükümdarıdır. ✅
  • Hindistan Seferleri: Hindistan'a 17 sefer düzenleyerek İslamiyet'i yaymış ve kast sistemini zayıflatmıştır. Bu sayede "Hindistan Fatihi" ve "Put Kırıcı" unvanlarını almıştır.
  • Bilim ve Sanata Destek: Biruni'ye "Sarayımın en değerli hazinesi" demiştir. Utbi (Tarih-i Yemin) ve Firdevsi (Şehname) gibi bilginleri himaye etmiştir.
• Yıkılış: Büyük Selçuklu Devleti ile yapılan Nesa, Seras ve 1040 Dandanakan Savaşları sonucunda yıkılış sürecine girmiş, en son Gurlular tarafından yıkılmıştır.

3️⃣ Büyük Selçuklu Devleti

• Kuruluş: Oğuzların Üçok kolunun Kınık boyu tarafından kurulmuştur.
• Önemli Şahsiyetler: Dukak Bey (Demiryaylı), Selçuk Bey (Cent şehrinde İslamiyet'i kabul etti), Arslan Yabgu, Tuğrul ve Çağrı Beyler, Sultan Alparslan, Melikşah, Sultan Sencer.
• Önemli Savaşlar ve Olaylar:
  • 1040 Dandanakan Savaşı: Gaznelilerle yapıldı, Büyük Selçuklu kazandı. Bu savaşla Büyük Selçuklu resmen bağımsızlığını ilan etti (Tuğrul Bey adına hutbe okuttu ve para bastırdı), Gazneliler yıkılış sürecine girdi. ✅
  • 1048 Pasinler Savaşı: Bizans ile yapılan ilk büyük savaştır. Büyük Selçuklu kazandı, Gürcü kralı Liparit esir alındı.
  • 1055 Bağdat Seferi: Tuğrul Bey, Şii Büveyhoğulları'nı yıkarak Abbasi halifesini baskıdan kurtardı. Halife, Tuğrul Bey'e "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" unvanını verdi ve siyasi yetkilerini ona devretti.
  • Nişabur Medresesi: Tuğrul Bey döneminde açılan ilk Büyük Selçuklu medresesidir.
  • 1064 Ani Kalesi'nin Fethi: Sultan Alparslan tarafından fethedildi. Bu fetihle "Ebul Feth" (Fetihlerin Babası) unvanını aldı.
  • 1071 Malazgirt Savaşı: Sultan Alparslan komutasındaki Büyük Selçuklu, Bizans İmparatoru Romen Diyojen'i mağlup etti. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı. Peçenekler ve Uzlar gibi Türk boyları saf değiştirdi. Alparslan, komutanlarına "kılıç hakkı" tanıyarak Anadolu'nun fethini hızlandırdı ve ilk Türk beyliklerinin (DD SMAÇ: Dilmaçoğulları, Danişmentliler, Saltuklular, Mengücekliler, Artuklular, Çaka Beyliği) kurulmasına zemin hazırladı. Bizans'ın Avrupa'dan yardım istemesi Haçlı Seferleri'ne yol açtı.
  • Melikşah Dönemi: Devletin en parlak dönemidir. Urfa, Antakya, Kudüs gibi önemli yerler fethedildi.
  • Fetret Devri: Melikşah'ın ölümüyle başlayan taht kavgaları dönemidir (Mahmut, Mehmet Tapar, Berk Yaruk, Sencer). Sultan Sencer bu dönemi bitirdi.
  • 1141 Katvan Savaşı: Büyük Selçuklu ile Karahitaylılar arasında yapıldı. Büyük Selçuklu yenildi ve yıkılış sürecine girdi.
• Yıkılış Sebepleri: Katvan Savaşı, taht kavgaları (Fetret Devri), atabeylerin bağımsızlık faaliyetleri, Abbasi halifelerinin çalışmaları, Oğuzların devlete küsmesi, Batınilik faaliyetleri (Hasan Sabbah ve Haşhaşiler).
• Yıkılış Sonrası Ortaya Çıkan Devletler ve Atabeylikler: Anadolu Selçuklu, Kirman Selçukluları, Suriye Selçukluları, Irak Selçukluları. Atabeylikler: Börililer (Şam), Zengiler (Musul), Salgurlular (Fars), Bekteginoğulları (Erbil), İldizoğulları (Azerbaycan).

4️⃣ Mısır'da Kurulan Türk İslam Devletleri (TM)

• Tolunoğulları:
  • Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devletidir.
  • Kurucusu Tolunoğlu Ahmet'tir.
  • Maristan: Ücretsiz hastaneler kurarak sosyal devlet anlayışını gösterdiler.
  • Abbasi Devleti'nin zayıflamasıyla ortaya çıkan Tevaif-i Mülk devletlerindendir.
• İşidiler (Akşitler):
  • Kutsal bölgelere (Hicaz, Mekke, Medine) sahip olan ilk Türk İslam devletidir.
  • Tevaif-i Mülk devletlerindendir.
  • Şii Fatımiler tarafından yıkılmıştır.
• Eyyubiler:
  • Selahaddin Eyyubi tarafından Fatımileri yıkarak kurulmuştur.
  • Hıttin Savaşı: Selahaddin Eyyubi, bu savaşla Kudüs'ü Haçlılardan geri almıştır. Bu nedenle "Kudüs Fatihi" olarak bilinir.
  • "Hadimü'l Harameyn" (İki kutsal merkezin hizmetkarı) unvanını kullanan ilk kişidir.
• Memlükler (Kölemenler / Ed-Devletü't Türkiye):
  • Kıpçak Türklerinden oluşan köle askerler (gulamlar) tarafından kurulmuştur.
  • Mısır'a "Türkiye" adını vermişlerdir.
  • Türkçeyi Mısır'da resmi dil ilan etmişlerdir.
  • Klasik Türk veraset sistemini uygulamamışlar, güçlü komutanın tahta geçmesi esasına dayanmışlardır (sürekli taht değişikliği).
  • Abbasi halifesini koruma altına almışlardır (halifelik makamı onlarda değildi).
  • Moğolları yenen ilk devlettir. Ayn Calut ve Elbistan savaşlarında Moğolları mağlup etmişlerdir.
  • Yıkılış: 1516 Mercidabık ve 1517 Ridaniye Savaşları ile Yavuz Sultan Selim komutasındaki Osmanlı Devleti tarafından yıkılmıştır.

⚔️ Diğer Türk ve Moğol Devletleri

1️⃣ Moğol İmparatorluğu

• Kurucu: Cengiz Han (Timuçin).
• Yasaname-i Büzürk: Türk töresi örnek alınarak oluşturulan Moğol yasalarıdır.
• Parçalanma: Cengiz Han'ın ölümünden sonra dört ana hanlığa ayrıldı (ÇAKI):
  • Çağatay Hanlığı (Azerbaycan'da, emirler tarafından yönetildi, Timur İmparatorluğu'na dönüştü).
  • Altın Orda Hanlığı (Karadeniz'in kuzeyinde, Rusların güneye inmesini ve teşkilatlanmasını engelledi, Timur tarafından yıkıldı).
  • Kubilay Hanlığı (Çin'de, Türkleşmeyen ve Müslümanlaşmayan tek Moğol devletidir, Marco Polo bu hanlıkta yaşamıştır).
  • İlhanlılar (Hülagü liderliğinde, 1258'de Abbasi Devleti'ni yıktı, Haşhaşileri ve Harzemşahları ortadan kaldırdı, 1243 Kösedağ Savaşı ile Anadolu Selçuklu Devleti'ni zayıflattı).

2️⃣ Timur İmparatorluğu

• Kurucu: Timur (Sahipkıran, Timurleng, Emir Timur).
• Türk Tarihine Zararları: Altın Orda Devleti'ni yıkarak Rusların önünü açtı ve 1402 Ankara Savaşı ile Osmanlı Devleti'ni Fetret Devri'ne soktu.
• Önemli Şehir: Semerkant ("Şehirlerin Şahı" unvanını almıştır). ✅
• Bilim İnsanları: Ali Kuşçu, Ali Şir Nevai (Muhakemetü'l Lugateyn), Uluğ Bey (matematikçi, astronom, ayda krater adı verildi), Hüseyin Baykara.

3️⃣ Karakoyunlular ve Akkoyunlular

• Karakoyunlular: Azerbaycan'ı Türkleştirdiler, İran ve Irak coğrafyasını Moğollardan temizlediler.
• Akkoyunlular:
  • En önemli hükümdarı Uzun Hasan'dır.
  • 1473 Otlukbeli Savaşı: Fatih Sultan Mehmet komutasındaki Osmanlı'ya yenildiler. Bu savaşla Fırat Nehri'nin batısındaki topraklar Osmanlı egemenliğine girdi. (Koyun ot yer, Otlukbeli).
  • Dede Korkut Hikayeleri'ni yazıya geçirdiler.
  • Kur'an-ı Kerim'i Türkçeye çeviren ilk devletin Karahanlılar olduğu bilgisi, Akkoyunlular hakkındaki eski bilgiyi değiştirmiştir.

4️⃣ Harzemşahlar

• Otrar Faciası: Moğol kervanlarının Otrar valisi İnalcık tarafından casuslukla suçlanması ve mallarına el konulması üzerine Moğolların Harzemşah topraklarını istila etmesi olayıdır.
• 1230 Yassıçemen Savaşı: Anadolu Selçuklu Devleti (Alaaddin Keykubat) ile Harzemşahlar arasında yapıldı. Anadolu Selçuklu kazandı, Harzemşahlar yıkılış sürecine girdi. Bu savaşın sonucunda Moğollar ile Anadolu Selçuklu arasında tampon bölge kalktı ve Moğol istilasına zemin hazırlandı.

5️⃣ Babür İmparatorluğu

• Şah Cihan: Eşi Mümtaz Hatun için Tac Mahal'i yaptırmıştır (Dünyanın Yedi Harikası'ndan biridir).

6️⃣ Safeviler

• İran coğrafyasında Şii mezhebine sahip bir devlettir.
• Şah İsmail liderliğinde Osmanlı ile mezhep çatışmaları yaşamışlardır.
• II. Bayezid döneminde Anadolu'da Şahkulu İsyanı'nı çıkarmışlardır.
• Yavuz Sultan Selim tarafından Çaldıran Savaşı'nda mağlup edilmişlerdir.

🏛️ Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Medeniyet

1️⃣ Devlet Teşkilatı

• Kut Anlayışı: İslamiyet'in kabulüyle "Allah'ın takdiri" olarak yorumlanmıştır.
• Cihan Hakimiyeti Mefkuresi: "Gaza ve Cihat" anlayışına dönüşmüştür (İslam'ı koruma ve yayma).
• Hükümdarlık Unvanları: Sultan (ilk Gazneli Mahmut), Han, Hakan, Bey, Şah, Padişah, Buğra, Kara.
• Hükümdarlık Sembolleri:
  • Tıraz: Halife tarafından gönderilen elbise.
  • Hilat: Halife tarafından gönderilen hediyeler bütünü.
  • Menşur: Halifenin gönderdiği onay belgesi.
  • Çetr: Halifenin gönderdiği şemsiye.
  • Sikke: Para bastırma.
  • Asa: Halifenin gönderdiği sembolik değnek.
  • Hutbe: Cami'de hükümdar adına okunan dua.
  • Örgün (taht), Otağ (çadır), Nevbet (davul), Kılıç, Yay, Mühür (İslamiyet öncesinden devam edenler).

2️⃣ Saray ve Devlet Görevlileri

• Dar eki: Başta ise kurum (Darülfünun), sonda ise görevli (Camedar).
• Camedar: Hükümdarın kıyafetleriyle ilgilenen görevli.
• Taştdar (Abdar): Hükümdarın temizlik işleriyle ilgilenen görevli.
• Silahtar: Silahlarla ilgilenen görevli.
• Candar: Hükümdarın güvenliğinden sorumlu.
• Şarapdar: Hükümdarın içecekleriyle ilgilenen (alkollü olmayan içecekler de dahil).
• Kıssadar: Dilekçelerle ilgilenen (2014 KPSS).
• Emir-i Ahur: Atların bakımından sorumlu.
• Emir-i Alem: Bayrağı ve sancağı koruyan.
• Hares Emiri: Suçluları cezalandıran.
• Serhenk: Yol düzenini ve güvenliğini sağlayan.
• Çaşnigir: Hükümdarın yiyecekleriyle ilgilenen.
• Hacip: Devlet ile halk/hükümdar ile devlet adamları arasındaki bağlantıyı sağlayan (günümüz WhatsApp'ı gibi), hükümdar ve vezirden sonraki en yetkili kişi.
• Emir-i Şikar: Hükümdarın av partilerini düzenleyen.
• Kapıcıbaşı: Sarayın günlük işleriyle ilgilenen.
• Hansa: Hükümdarın sofrasıyla ilgilenen.
• Melik: Hükümdarın erkek çocuğu.
• Atabey: Meliklerin eğitmeni.
• Şıhne: Askeri vali.
• Amit: Sivil idareci (sivil vali).
• Amil: Vergi memuru.
• Muhtesip: Çarşı ve pazarı denetleyen (zabıta gibi).
• Yuğruş: Karahanlılarda vezir.
• Hace-i Büzürk: Gaznelilerde vezir.
• Ulak: Haberleşmeyi sağlayan.
• Naip: Vekil (Niyabet-i Saltanat: Hükümdar yokken toplanan divan).
• Sübaşı: Güvenlikten sorumlu (İslamiyet öncesinde ordu komutanıydı).

3️⃣ Divanlar

• Divan-ı Saltanat: Büyük divan.
• Divan-ı İstifa: Mali işlerle ilgilenir, başkanı Müstevfi'dir. (İstif istif para)
• Divan-ı Arz: Ordu işleriyle ilgilenir, başkanı Arzül Ceyş veya Emir-i Arz'dır.
• Divan-ı İnşa: Yazışma işleriyle ilgilenir, başkanı Münşi'dir.
• Divan-ı İşraf: Teftiş ve denetleme işleriyle ilgilenir, başkanı Müşrif'tir.
• Divan-ı Mezalim: Büyük davaların görüldüğü, zalimlerin yargılandığı divan. Başkanlığını sultan veya naip yapar.
• Divan-ı Berid: Haberleşme işleriyle ilgilenir, başkanı Berid'dir.

4️⃣ Ordu

• Eyalet Askerleri (İkta Ordusu): İkta sistemiyle yetiştirilen askerlerdir. Her bir askere Cebelü denir. Savaş zamanı savaşır, barış zamanı bölge güvenliğini sağlar.
• Gulam Askerleri: Savaşlarda elde edilen esirlerden oluşur.
  • Gulaman-ı Saray: Sarayı ve sultanı korur.
  • Hassa Ordusu: Merkez ordusudur, her an savaşa hazırdır.
• Bağlı Beylik ve Devlet Askerleri: Bağlı beylik ve devletlerin gönderdiği birlikler.
• Türkmenler: Sadece savaş zamanı orduya katılan akıncı birliklerdir.

5️⃣ Hukuk

• Şeri Hukuk: İslam hukukuna dayalıdır. Uygulayıcısı Kadı, en yüksek yetkilisi Kadı'l Kudat'tır.
• Örfi Hukuk: Türk örf, adet ve geleneklerine dayalıdır. En yetkili kişisi Emir-i Dat'tır.
• Askeri Davalar: Kadı Leşker bakar.

6️⃣ Toprak Yönetimi

• Miri Arazi (Devlete Ait):
  • Has Arazi: Geliri en yüksek olan, doğrudan hükümdara ait araziler.
  • Vakıf Arazi: Geliri hayır kurumlarına ayrılan araziler (sosyal devlet anlayışı).
  • İkta Arazi: Geliri devlet görevlilerine ve askerlere maaş karşılığı verilen araziler (İkta sistemi: Osmanlı'daki tımar sisteminin karşılığıdır. Üretimde süreklilik, düzenli vergi, memur maaşı, güvenlik ve merkezi otorite artışı sağlar).
• Mülki Arazi (Şahsa Ait):
  • Öşri Arazi: Müslümanlara ait tapulu araziler.
  • Haraci Arazi: Gayrimüslimlere ait tapulu araziler.

7️⃣ Sosyal Hayat ve Önemli Yapılar

• İmarethane: Aşevi (sosyal devlet anlayışı).
• Külliye: Cami merkezli kompleks yapılar (cami, medrese, aşevi, hamam vb.).
• Bedesten: Her türlü malın satıldığı kapalı çarşı (günümüz AVM'si).
• Kapan Hanı: Sadece tek bir ürünün satıldığı yer (un kapanı gibi).
• Arasta: Ahi çarşıları (esnaf örgütlenmesi).
• Tabhane: Misafirhane.
• Türbe: Dini kişilerin mezarı.
• Kümbet: Anıt mezar (hükümdar mezarları gibi, 2024 EKYS sorusu). ✅
• Ribat: Kervansarayların küçüğü (ticaret, dini yayma ve güvenlik amaçlı, ilk Karahanlılarda görüldü).
• Kervansaray: Ticaret için kurulan konaklama merkezleri (2025 AGS muhtemel sorusu).
• Tekke ve Zaviye: Dini eğitim verilen yerler.
• Bargah / Kapı: Saray.
• Darü'ş-Şifa / Darü'l Afiye / Maristan / Bimaristan / Darü's Sıhha: Hastane.
  • Bimaristan: Akıl hastanesi (su ve müzikle tedavi).

8️⃣ Sanat

• Hat (Hattat): Güzel yazı sanatı. Amasyalı Yakut (ilk Türk hattat), Şeyh Hamdullah (hattatların kıblesi).
• Minyatür (Nakkaş / Musavvir): İki boyutlu resim sanatı (perspektif yok, rütbe büyüklüğü belirler). İlk Uygurlar uyguladı.
• Tezhip (Müzehhip): Kitap süsleme sanatı (altınlamak, yaldızlamak).
• Fresk: Yaş alçı üzerine yapılan duvar resmi. İlk Uygurlar uyguladı.
• Ciltçilik (Mücellit): Kitap ciltleme sanatı.
• Ebru (Ebruzen): Bulut sanatı (suyun üzerine boya).
• Malakari: Duvar süsleme sanatı.

9️⃣ Mimari

• Karahanlı Mimari Eserleri: Arap Ata Türbesi, Ayşe Bibi Türbesi, Ribat-ı Melik Kervansarayı, Talhatan Baba Camii.
• Gazneli Mimari Eserleri: Zafer Kuleleri, Leşker-i Bazar Camii, Ribat-ı Mahi.
• Büyük Selçuklu Mimari Eserleri: Nişabur Medresesi, Rey Medresesi, İsfahan Mescid-i Cuması, Horasan Sultan Sencer Türbesi (genellikle başkent veya hakim olunan şehirlerde).
• Mimari Türleri:
  • Dini Mimari: Medrese, Cami, Tekke, Zaviye, Külliye.
  • Askeri Mimari: Kale, Sur, Burç, Tersane, Kışla.
  • Sivil Mimari: Ev, Saray, Çeşme, Kervansaray, Köprü.

🔟 Edebi Eserler

• Kutadgu Bilig (Yusuf Has Hacip): İlk Türk İslam edebi eseri, siyasetname özelliği taşır.
• Divan-ı Lügat-ı Türk (Kaşkarlı Mahmut): Arapça-Türkçe sözlük, Türkçenin üstünlüğünü vurgular. Kaşkarlı Mahmut ilk Türk filolog ve ilk Türk kartograftır. "Türk" kelimesini "olgunluk çağı" olarak açıklar. (2015 KPSS sorusu) ✅
• Atabetü'l Hakayık (Edip Ahmet Yükneki): "Hakikatlerin Eşiği" anlamına gelir.
• Muhakemetü'l Lugateyn (Ali Şir Nevai): Türkçe-Farsça sözlük, Çağatay Türkçesinin en büyük şairi.
• Şehname (Firdevsi): Fars kökenli Firdevsi'nin eseri, Türk-İran savaşlarını anlatır. Alper Tunga'dan Afra Siyap adıyla bahseder.
• Tarih-i Yemin (Utbi): Gazneli tarihini anlatır.
• Divan-ı Hikmet (Ahmet Yesevi): İlk Türk tasavvuf eseri. Ahmet Yesevi "Piri Türkistan" unvanını almıştır, Türkler arasında İslamiyet'in yayılmasını sağlamıştır.
• Rubailer (Ömer Hayyam): Astronomi ve matematik uzmanı Ömer Hayyam'ın edebi eseri.
• Siyasetname (Nizamül Mülk): Büyük Selçuklu veziri Nizamül Mülk'ün devlet yönetimi üzerine eseri.

1️⃣1️⃣ Türk İslam Bilim İnsanları

• İbn Sina (Avisenna / Şeyhü'l Felasife): Tıp alanında uzman, El Kanun fi't-Tıb ve Kitabü'ş-Şifa eserleri. (2017 KPSS sorusu) ✅
• Farabi (Muallim-i Sani / Alfarabius): İkinci öğretmen, İhsaü'l Ulüm, Kitabü'l Musiki, El Medinetü'l Fazıla eserleri. Birleşmiş Milletler fikrinin temelini atmıştır. (2025 AGS sorusu) ✅
• Biruni: Gazneli Mahmut "Sarayımın en değerli hazinesi" demiştir. El Asarü'l Bakiye, Tahkikü'l Ma Li'l Hint, Kitabü's Seydele fi't-Tıp eserleri. (2024 EKYS sorusu) ✅
• Harezmi: Cebrin kurucusu, Hisabü'l Cebr ve'l Mukabele eseri. Sıfırı bulan kişi olarak da bilinir.
• İmam Gazali: Nizamiye Medreseleri'nde baş müderrislik yaptı. İhyaü'l Ulumiddin, Tehafütü'l Felasife eserleri.
• İbn Rüşt (Averroes): Felsefe alanında çalıştı, Aristo'yu Avrupalılara tanıttı.
• Ömer Hayyam: Astronom, matematikçi, Celali Takvimi'ni hazırladı, Rubailer yazdı.
• İbn Heysem: Optik biliminin kurucusu, Kitabü'l Menazir eseri.
• Cabir bin Hayyam: Modern kimyanın kurucusu, Kitabü'l Kimya eseri.
• Zekeriya Er-Razi: Kızamık ve çiçek hastalıklarını ayırdı, El Havi Ansiklopedisi eseri.
• El-Hazini: Astronom ve mekanikçi, Kitabü'l Menazil Hikme eseri.

---

Bu çalışma materyali, Türk İslam Devletleri konusunu genel hatlarıyla ve sınav odaklı önemli detaylarıyla sunmaktadır. Başarılar dileriz! 🚀