Bu çalışma materyali, Türkçe yazım kuralları, çeşitli metin ve yazışma türleri ile edebiyatımızdaki önemli edebi türler ve ilkler konularını kapsamaktadır. İçerik, ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek oluşturulmuştur.

---

📚 Türkçe Dil Bilgisi ve Edebiyatına Giriş

Bu çalışma materyali, dilimizin doğru kullanımı için temel yazım kurallarından başlayarak, günlük ve edebi yaşamda karşılaşılan çeşitli metin ve yazışma türlerinin tanımlarını, özelliklerini ve Türk edebiyatındaki önemli ilkleri kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Dilin doğru ve etkili kullanımı ile edebi mirasın anlaşılması için bu bilgilerin önemi büyüktür.

---

1. Yazım Kuralları ✅

Türkçede doğru yazım, dilin anlaşılırlığı ve etkin iletişimi için temel bir unsurdur.

1.1. Soru Eki "mı / mi / mu / mü"

• Her zaman ayrı yazılır.
• Kendinden sonra gelen ekler soru ekine bitişik yazılır.
  • Örnek: Geliyor musun?
• Soru anlamı dışında kullanıldığında da ayrı yazılır.
  • Örnek: Güzel mı güzel bir ev.

1.2. "ile"nin Yazılışı

• Ayrı yazılabileceği gibi kelimeye ekleşebilir.
• Ünsüzle biten kelimelerde "-la/-le" şeklinde bitişir.
  • Örnek: kalemle, evle
• Ünlüyle biten kelimelerde araya "y" kaynaştırma harfi girer.
  • Örnek: arabayla, kediyle

1.3. Bağlaç Olan "ki"

• Ayrı yazılır.
  • Örnek: Duydum ki gelmişsin.
• Kalıplaşmış bazı sözcüklerde bitişiktir.
  • Örnek: belki, çünkü, hâlbuki, mademki, meğerki, oysaki, sanki.
• Pekiştirme ve şüphe anlamında kullanıldığında da ayrı yazılır.
  • Örnek: Sen ki bu işi başarırsın!

1.4. Bulunma Hâli Eki "-da/-de/-ta/-te"

• Kelimeye bitişik yazılır.
  • Örnek: evde, okulda, kitapta, sepette.

1.5. Bağlaç Olan "da/de"

• Ayrı yazılır.
  • Örnek: Sen de gel.
• Hiçbir zaman "ta/te" biçiminde yazılmaz.
• "Ya da" ifadesinde de ayrı yazılır.
• Önceki kelimeden kesme işaretiyle ayrılmaz.

1.6. Pekiştirmeli Sözcükler

• Bitişik yazılır.
  • Örnek: apaçık, büsbütün, çepeçevre, dümdüz, masmavi, kapkara, sapsarı vb.

1.7. Ek Fiilin Yazılışı (idi, imiş, ise, iken)

• Ayrı veya bitişik yazılabilir.
  • Örnek: geldi idi / geldiydi, güzel imiş / güzelmiş.
• Bitişik yazıldığında ses uyumlarına göre değişiklik olur.
• "iken" de ayrı veya bitişik yazılabilir; bitişik kullanımda baştaki "i" düşer.
  • Örnek: gelir iken / gelirken.

1.8. Mastarlara Gelen Ekler

• "-ma/-me" ile biten mastarlardan sonra "-a/-e, -ı/-i" ekleri geldiğinde araya "y" girer.
  • Örnek: okumaya, yazmayı.

1.9. Fiil Çekimlerinde Yazım

• Bazı eklerden önce gelen ünlüler söyleyişe göre değil, yazım kuralına göre "a/e" ile yazılır.

1.10. İkilemeler

• Genel kural olarak ayrı yazılır.
  • Örnek: ağır ağır, yavaş yavaş.
• Aynı sözcüklerin tekrarı, karşılıklı sözcükler veya "m" ile yapılan ikilemeler de ayrı yazılır.
  • Örnek: ev mev, aşağı yukarı.
• Durum ekleri ve iyelik ekleriyle kurulan ikilemeler de ayrı yazılır.
  • Örnek: el ele, baş başa, göz göze vb.

1.11. Birleşik Kelimelerin Yazımı

Ayrı Yazılan Birleşik Kelimeler

• "Etmek, olmak, eylemek" yardımcı fiilleriyle kurulan ve ses değişikliği olmayan birleşikler.
  • Örnek: yardım etmek, arz etmek.
• Hayvan adları: deniz yılanı, çalı kuşu.
• Bitki adları: yer elması, kuşburnu.
• Nesne, araç ve eşya adları: el sabunu, duvar saati.
• Yol ve ulaşım adları: deniz yolu, hava yolu.
• Durum ve olay bildiren ifadeler: ana fikir, iş birliği.
• Bilim ve bilgi adları: dil bilimi, halk bilimi.
• Yiyecek ve içecek adlarının önemli bir kısmı: kuru yemiş, kuru fasulye.
• Organ adlarıyla kurulan ifadeler: elmacık kemiği, safra kesesi.
• Benzetme amacıyla kullanılan bazı sözler: kedi dili, deve tabanı.
• Zaman bildiren bazı ifadeler: hafta sonu, gece yarısı.
• Renk adlarının önemli bir bölümü: su yeşili, fildişi.
• Yer adlarında kullanılan yön bildiren sözcükler: Batı Trakya, İç Anadolu.
• "Alt, üst, ana, ön, arka, iç, dış, orta" gibi kelimelerle kurulan birçok terim: ana dil, ön söz, orta oyunu.

Bitişik Yazılan Birleşik Kelimeler

• Ses düşmesine uğramış birleşik kelimeler.
  • Örnek: kaynana (kayın ana), nasıl (ne asıl).
• Yardımcı fiille birleşirken ses değişmesi yaşayan kelimeler.
  • Örnek: hissetmek (his etmek), zannetmek (zan etmek).
• Anlam değişmesine uğrayan birleşik kelimeler.
  • Örnek: kuşburnu (bitki), bülbül yuvası (tatlı).
• Bitki, hayvan, hastalık, araç-gereç, yiyecek ve renk adlarının bazıları.
  • Örnek: aslanağzı (çiçek), karabiber (baharat).
• Tasvir fiilleri: düşeyazmak, gidebilmek.
• Emir kipleriyle kalıplaşmış birleşik kelimeler: albeni, gelgit.
• Kalıplaşmış sıfat-fiilli birleşikler: cankurtaran, bilgisayar.
• Geçmiş zaman ekiyle oluşmuş bazı kalıplaşmış birleşikler: dedikodu, biçerdöver.
• Yer bildirmeyen "alt, üst, üzeri" ile kurulan kelimeler: ayakaltı, gözaltı, suçüstü.
• Bazı kişi adları, soyadları ve yer adları: Karagöz, Akdeniz.

---

2. Metin Türleri 📝

Yazarın ifade amacına göre farklılık gösteren metin türleri.

2.1. Deneme

• Tanımı: Yazarın herhangi bir konudaki düşüncelerini kanıtlama amacı gütmeden, okuyucuyla sohbet ediyormuş gibi anlattığı yazı türüdür.
• Özellikleri:
  • Samimi ve içten bir dil kullanılır.
  • Kesin sonuç verme zorunluluğu yoktur.
  • Bilimsel kanıt sunma zorunluluğu bulunmaz.
  • Konu ve anlatım bakımından özgürdür.
  • Makaleye benzer düşünsel plan taşır ancak daha kısadır.
• Yazarken Dikkat Edilecekler: Düşünceler önce düzenlenmeli, ilgi çekici giriş ve etkileyici sonuç önemlidir, her paragrafta tek ana düşünce işlenmelidir.
• Tarihçesi: İlk örneklerini Michel de Montaigne vermiştir.
• Türk Edebiyatında: Tanzimat sonrası görülmüş, Cumhuriyet döneminde gelişmiştir. Başarılı isimler arasında Ahmet Haşim, Yakup Kadri Karaosmanoğlu, Falih Rıfkı Atay ve özellikle Nurullah Ataç yer alır.

2.2. Röportaj

• Tanımı: Bir konu, kişi, eser veya yer hakkında yapılan incelemelerin, gözlemlerin ve yazarın görüşlerinin fotoğraf gibi belgelerle desteklenerek sunulduğu yazı türüdür.
• Türleri:
  • Sunuş biçimine göre: Amerikan röportajı, Alman röportajı.
  • Konusuna göre: Yer röportajı, Eşya röportajı, İnsan röportajı.
• Özellikleri: Yazar kendi izlenimlerini de aktarır, araştırma ve belgeye dayanır, öznel yönü vardır, birinci tekil kişi kullanılabilir, gerçek olaylardan hareket edilir, öyküleme ağırlıklıdır, ses kayıtları ve fotoğraflar inandırıcılığı artırır.
• Diğer Türlerden Farkı: Haber yazısından farklı olarak kişisel yorum içerir; gezi yazısından farklı olarak fotoğraf ve konuşmalara yer verir; biyografiden farklı olarak yaşayan kişilerle yapılabilir ve kişisel yorum içerir.

2.3. Eleştiri

• Tanımı: Bir eser, kişi veya konunun doğru ve yanlış yönlerini değerlendiren yazılardır.
• Amaçları: Eseri tanıtmak, doğru değerlendirilmesini sağlamak, güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymak.
• Özellikleri: Düşünsel planla yazılır, konu sınırı yoktur, değerlendirmeler örneklerle desteklenmelidir, yargılar mümkün olduğunca nesnel olmalıdır, eleştirmen konu hakkında uzman olmalıdır.
• Eleştirmende Bulunması Gereken Özellikler: Geniş kültür birikimi, araştırmacılık, tarafsızlık, yapıcılık, açık ve anlaşılır dil kullanımı, kanıtlarla değerlendirme yapabilme.
• Türleri: Nesnel eleştiri, Öznel eleştiri.
  • Konusuna göre: Eseri konu alan, Sanatçıyı konu alan, Toplumu konu alan, Okura yönelik eleştiri.

2.4. Sohbet (Söyleşi)

• Tanımı: Yazarın günlük yaşam, sanat ve insanla ilgili düşüncelerini okuyucuyla konuşuyormuş gibi anlattığı yazı türüdür.
• Özellikleri: İçten ve samimidir, herkesin ilgisini çekebilecek konular seçilir, konuşma havası vardır, sorulu-cevaplı anlatımlar kullanılabilir, kolay okunabilir bir üslup benimsenir, kanıtlama amacı taşımaz.

2.5. Fıkra (Köşe Yazısı)

• Tanımı: Güncel olayları veya yazarın görüşlerini kısa biçimde ele alan gazete ve dergi yazılarıdır. Ayrıca mizahi kısa hikâye anlamında da kullanılır.
• Özellikleri: Amaç okuyucunun dikkatini çekmek ve düşündürmektir, öznel anlatım hâkimdir, güncel konular işlenir, kanıtlama zorunluluğu yoktur.

---

3. Yazışma Türleri ✉️

Resmi ve özel iletişimde kullanılan belirli formatlara sahip yazılı belgeler.

3.1. Dilekçe

• Tanımı: Resmî veya özel kurumlara istek, şikâyet, bilgi talebi veya başvuru amacıyla yazılan resmî yazıdır.
• Yazım Kuralları: Üst makama hitaben yazılır, açık ve kısa olmalıdır, "Arz ederim." ifadesiyle bitirilir, tarih, imza, ad-soyad eklenir, adres ve iletişim bilgileri yazılır, ek belgeler varsa belirtilir.

3.2. Tutanak

• Tanımı: Bir olayın veya toplantının gerçekleştiği anda kayda geçirilmesiyle oluşturulan resmî belgedir.
• Özellikleri: Olay veya toplantı sırasında düzenlenir, yetkili kişiler tarafından hazırlanır, yasal belge niteliğindedir, gerekirse ek belgeler eklenir.

3.3. Karar

• Tanımı: Kurul veya komisyon toplantılarında alınan sonuçların yazılı hâlidir.
• Yazımında Dikkat Edilecekler: Tarih, numara ve toplantı bilgileri yazılır, gündem belirtilir, görüşler ve sonuç maddeler hâlinde düzenlenir, "Oy birliğiyle" veya "oy çokluğuyla karar verildi" ifadesi kullanılır, başkan ve üyeler tarafından imzalanır.

3.4. Rapor

• Tanımı: Bir konu veya olayın incelenmesi sonucunda ulaşılan görüşlerin sunulduğu yazı türüdür.
• Özellikleri: Bilimsel nitelik taşır, gözlem ve kanıtlara dayanır, gerekli bilgi ve belgeler toplanarak hazırlanır, konunun olumlu ve olumsuz yönleri açıklanır, sonuç kısmı önemlidir, tek kişi veya ortak hazırlanabilir.

3.5. Öz Geçmiş (CV)

• Tanımı: İş başvurularında kişinin eğitimini, deneyimlerini ve niteliklerini tanıttığı belgedir.
• İçermesi Gereken Bilgiler: Kişisel bilgiler, eğitim durumu, yabancı dil ve bilgisayar bilgisi, iş deneyimleri, sertifikalar ve projeler, yayınlar ve ilgi alanları, kişisel özellikler, referanslar, iletişim bilgileri.

3.6. Mektup

• Türleri: Özel mektup, Edebî mektup, İş mektubu, Resmî mektup, Açık mektup.

---

4. Edebî Türler 🎭

Düşüncelerin ve duyguların sanatsal bir biçimde ifade edilmesini sağlayan türler.

4.1. Şiir

• Tanımı ve Niteliği: Kelimelerle güzel biçimler kurmak sanatıdır. Nesirden farklı bir kimlikte ve müzikalitede olup ritimlidir. Etki gücünü dilin derinliğinden, imgelerden ve duygusal yoğunluğundan alır; kelimeleri sesleri, ritimleri ve çağrışımlarıyla işler.
• Tarihsel Gelişimi: Dilin ritmik ve ezberlenmesi kolay yapısı nedeniyle nesirden önce ortaya çıkmış, insanlık tarihinin ilk sözel anlatım biçimi ve yazılı edebiyatın ilk örneklerinden biri olmuştur. Başlangıçta tarihi, kahramanlıkları ve hikayeleri aktarmak için kullanılırken zamanla duygusal ifadeler, bireysel düşünceler ve estetik arayışlara; günümüzde ise toplumsal eleştiri, kimlik arayışı ve duygu aktarımı araçlarına dönüşmüştür.
• Özellikleri: Ritim ve müzikalite, duygusal yoğunluk, imge ve betimlemeler, sözcük ekonomisi (az ve öz kelime), çoğul anlamlar ve sanatsal dil barındırır. Şiirsellik salt ölçü ve uyağa dayanmaz; ölçülü ve uyaklı her söz manzumedir ancak şiir olmayabilir. Anlatım yolu olan "nazım" ile anlatım türü olan "şiir" birbirinden farklıdır.
• Temel Unsurları:
  • Yan ve Mecaz Anlam: Sözcüğün gerçek anlamıyla bağlantılı kazandığı yeni anlamlara yan anlam; gerçek anlamından tamamen uzaklaşarak benzetme amacıyla kazandığı yeni anlamlara mecaz anlam denir.
  • İmge: Manzum eserlerdeki benzetmeler, söz sanatları ve kelimelerin mecaz anlamlarıyla oluşturulan zihinsel bağlardır.
  • Uyak ve Redif: Uyak, dize sonlarında anlamları farklı ses benzerliğidir. Redif ise mısra sonlarında görevleri veya anlamları aynı olan ek, kelime ya da kelime gruplarının tekrarlanmasıdır ve uyağın ardından gelir.
  • Nazım Birimi ve Biçimi: Şiiri oluşturan dize kümelerine nazım birimi denir (en küçüğü mısradır; dörtlük, beyit, bent gibi türleri vardır). Örgü, birim, ölçü ve konuya göre kazandığı dış özelliğe ise nazım biçimi denir.
  • Ölçü: Aruz ölçüsü (hecelerin uzunluk-kısalığına dayalı, Arap edebiyatı menşeili), hece ölçüsü (dizelerdeki hece sayısı eşitliğine dayalı, Türkçenin milli ölçüsü) ve serbest tarz (herhangi bir ölçüye uymayan) olmak üzere türleri vardır.
• Biçimsel Türleri:
  • Mensur Şiir: Genellikle ölçü ve uyaksız, konuşma havasında düzyazı şeklinde yazılan şiirdir. Türk edebiyatındaki ilk ve en güçlü temsilcisi Halit Ziya Uşaklıgil'dir.
  • Manzum Şiir: Duygu ve düşüncelerin ölçülü, kafiyeli, nazım şeklinde ve sanatlı biçimde ortaya konmasıdır.
• İçeriksel Türleri:
  • Epik Şiir: Olağanüstü kahramanlıkları, savaş ve göç gibi tarihi/toplumsal olayları anlatan uzun soluklu öyküleyici şiirlerdir (Örn: İlliada ve Odysseia).
  • Lirik Şiir: Coşkun, içten, öznel ve bireysel duyguları (aşk, ayrılık, özlem) yansıtan şiirlerdir.
  • Dramatik Şiir: Eski tiyatroda oyuncuların ezberleyip sahnede söylediği, trajedi, komedi ve dram olarak ayrılan şiir türüdür.
  • Didaktik Şiir: Belli bir konuda öğüt, bilgi, ders veya yöntem öğreten öğretici şiirlerdir.
  • Pastoral Şiir: Çoban, kır, doğa hayatını ve doğal güzellikleri anlatan şiirlerdir.
  • Satirik Şiir: Kişilerin ve nesnelerin gülünç yönlerini ele alıp yeren şiirlerdir.

4.2. Tiyatro

• Tanımı: Bir öyküyü sahnede oyuncuların söz ve hareketleriyle, oluş halinde canlandırma sanatıdır. Gülen ve ağlayan iki maskeyle temsil edilir.
• Kadrosu ve Terimleri: Metni yazan kişiye oyun yazarı (müellif), canlandıranlara oyuncu denir; sahne amiri, dekor/kostüm sorumlusu, ışıkçı ve suflör (oyunculara unuttukları sözleri seyirciye duyurmadan hatırlatan kişi) gibi yardımcı elemanlar bulunur.
  • Terimler: Perde (eserin uzun bölümleri), Jest (el kol hareketleri), Mimik (yüz hareketleri).
• Türleri:
  • Müziksiz Türler:
    • Trajedi: En eski tiyatro çeşididir. Şiirseldir, değişmez kuralları (üç birlik) vardır, yüksek/asil bir üslup kullanılır, kaba sözlere yer verilmez. Seyircide korku ve merhamet uyandırmayı amaçlar.
    • Komedi: Kişilerin, olayların ve adetlerin gülünç, kusurlu yönlerini abartarak gösteren, günlük hayattan beslenen, kahramanları rastgele kişiler olan ve kaba şakalara yer veren türdür. Üç birlik kuralı benimsenmiştir.
    • Dram: Trajedi ve komedinin iç içe geçmiş halidir; toplumcu, milli ve çeşitli konuları işler. Halk-soylu ayrımı yapmadan her sınıftan kahramanı barındırabilir; acıklı ve gülünç olayları bir arada sunar. Ağırbaşlı olanına piyes, fazla heyecan verici olanına melodram, masalların sahnelenmiş şekline feeri denir.
  • Müzikli Türler: Opera, operet, müzikal, pandomim, bale, revü, skeç.

4.3. Roman

• Tanımı ve Yapısı: Yaşanmış ya da yaşanması muhtemel sosyal, siyasi, psikolojik, askeri vb. olayların bir sistem içinde anlatıldığı hacimli metinlerdir. Giriş (serim), gelişme (düğüm) ve sonuç (çözüm) planına göre yazılır. İşlenen konularına göre tarihi, macera (polisiye, egzotik), köy, sosyal içerikli ve psikolojik tahlil romanları gibi çeşitleri vardır.
• Özellikleri: Konusu insan ve dünyadır; gerçek yaşamı yansıtır, dili günlük ve sıradandır. Olay/kişileri ayrıntılı anlatması, tasvirlere geniş yer vermesi ve ana olay etrafında küçük olaylar barındırmasıyla hikayeden ayrılır. Dünyadaki ilk örneği 16. yüzyılda Cervantes’in Don Kişot adlı eseridir.

4.4. Anı (Hatıra)

• Tanımı: Kişinin kendi hayatında yaşadığı ya da tanık olduğu olayları, kendi görüş ve hatıralarıyla birlikte kaleme aldığı yazı türüdür. Kanıtlamaktan ziyade bir bilgi kaynağıdır ve döneme ayna tuttuğu için tarihçiler tarafından kullanılır. Söyleşilere benzer; samimi, yalın ve öykü havasında bir anlatımı vardır. İçerik yönünden olay merkezli ve kişi merkezli; yapı yönünden düz anı ve anı portre (tek bir kişiye odaklanan) olarak ayrılır.

4.5. Masal

• Tanımı: Genellikle halkın yarattığı, ağızdan ağıza aktarılan, çoğunlukla olağanüstü durum, olay ve kahramanları barındıran anonim halk hikayeleridir.
• Özellikleri: Konuları evrensel değerlerdir (doğruluk, iyilik vb.) ve eğiticilik esastır; iyiler hep kazanır, kötüler kaybeder. Yer (Kafdağı’nın arkası gibi) ve zaman belirsizdir, anlatımda geçmiş zaman kipi (-miş) ve tekerlemeler kullanılır. Kahramanları dev, peri, cadı gibi olağanüstü varlıklar olabilir. Anlatımı akıcı, duru, açık, sade ve yalındır.

4.6. Hikâye (Öykü)

• Tanımı: Gerçek ya da gerçeğe yakın bir olayı aktaran kısa, düz yazı şeklindeki anlatılardır. Sınırlı bir çevresi, kısa bir zaman dilimi ve az sayıda kişisi (tipleri) vardır; kişiler romandaki gibi tüm yönleriyle veya derin psikolojik özellikleriyle tanıtılmaz. Genellikle geçmiş zaman (-di) kipiyle anlatılır.
• Türleri:
  • Olay Hikayesi (Maupassant Tarzı): Olaylar zincirinin serim, düğüm, çözüm sırasıyla aktarıldığı klasik vak'a hikayesidir. Türk edebiyatındaki en büyük temsilcisi Ömer Seyfettin'dir.
  • Durum Hikayesi (Çehov Tarzı): Her zaman olaya dayanmayan, merak unsurunun ikinci planda kaldığı ve sonu belli olmayan hikayelerdir. Türk edebiyatındaki en büyük temsilcisi Sait Faik Abasıyanık'tır.
• Masal ve Öykü Arasındaki Farklar: Masal sözlü gelenekten gelir ve anonimdir; hikaye yazılıdır ve yazarı bellidir. Masalda zaman, mekan belirsiz ve kahramanlar "tip" iken; hikayede bu unsurlar daha belirgindir ve kişiler "karakter"dir. Masallarda tekerlemeler, olağanüstü olay/kişiler ve belirli evrensel konular varken; hikayede tekerleme ve olağanüstülük görülmez, her konuda yazılabilir.

---

5. Türk Edebiyatındaki İlkler 🏆

Edebiyatımızda türlerin ilk örnekleri ve temsilcileri.

• İlk Roman Çevirisi: Yusuf Kamil Paşa – Telemak (Fenelon'dan)
• İlk Yerli Roman Örneği: Şemsettin Sami – Taaşşuk-ı Talat ve Fitnat
• İlk Edebi Roman: Namık Kemal – İntibah
• İlk Tarihi Roman: Namık Kemal – Cezmi
• İlk Köy Romanı: Nabizade Nazım – Karabibik
• İlk Realist Roman: Recaizade Mahmut Ekrem – Araba Sevdası
• İlk Psikolojik Roman: Mehmet Rauf – Eylül
• İlk Modern / Batılı Anlamda Realist Roman Örnekleri: Halit Ziya Uşaklıgil – Aşk-ı Memnu / Mai ve Siyah
• İlk Tezli Roman: Nabizade Nazım – Zehra
• İlk Tiyatro: Şinasi – Şair Evlenmesi
• Sahneye Konulan İlk Tiyatro: Namık Kemal – Vatan Yahut Silistre
• İlk Öykü Örnekleri: Ahmet Mithat Efendi – Letaif-i Rivayat
• Batılı Anlamda İlk Öykü Örneği: Samipaşazade Sezai – Küçük Şeyler

---

Sonuç 💡

Bu detaylı çalışma materyali, Türkçe dilbilgisinin temel yazım kurallarından başlayarak, günlük ve edebi yaşamda karşılaşılan çeşitli metin ve yazışma türlerinin tanımlarını, özelliklerini ve Türk edebiyatındaki önemli ilkleri kapsamlı bir şekilde ele almıştır. Bu bilgiler, dilin doğru ve etkili kullanımı ile edebi mirasın anlaşılması için temel bir rehber niteliğindedir.