Aşağıdaki çalışma materyali, bir ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

📚 TYT Tarih Full Tekrar Çalışma Materyali

Bu çalışma materyali, TYT Tarih konularını kapsamlı bir şekilde ele alarak sınav öncesi hızlı ve etkili bir tekrar yapmanızı sağlamak amacıyla hazırlanmıştır. Konular, anlaşılır bir dille ve mantıksal bir akışla sunulmuştur.

---

1. Tarih Bilimi 🌍

Tarih, geçmişteki insan faaliyetlerini yer ve zaman göstererek, sebep-sonuç ilişkisi içinde inceleyen bir bilim dalıdır.

1.1. Olay ve Olgu Ayrımı ✅

• Olay: Kendine özgü, tekrarlanamayan, başlangıcı ve bitişi belli olan tekil durumlardır.
  • Örnek: İstanbul'un Fethi (1453), Fransız İhtilali (1789).
• Olgu: Genel, tekrarlanabilir, uzun sürede meydana gelen ve etkisi uzun yıllar devam eden durumlardır. Bir olayın sonucunda ortaya çıkar.
  • Örnek: İstanbul'un Türkleşmesi ve İslamlaşması, Milliyetçilik Akımları.

1.2. Tarih Biliminin Yöntemi (5T) 📝

Tarihsel araştırmalar beş aşamalı bir yöntemle yürütülür:

1. Tarama: Kaynak arama ve toplama.
2. Tasnif: Kaynakları sınıflandırma (zamana, mekana, konuya göre).
3. Tahlil: Kaynakların içerik ve bilgi açısından incelenmesi.
4. Tenkit: Kaynakların güvenilirliğinin (doğru olup olmadığının) sorgulanması.
5. Terkip: Elde edilen bilgilerin birleştirilerek sentezlenmesi ve eserin oluşturulması.

1.3. Tarihe Yardımcı Bilim Dalları 💡

• Coğrafya: Yer bilimi.
• Arkeoloji: Kazı bilimi.
• Kronoloji: Takvim bilimi.
• Paleografya: Eski yazıların okunması bilimi. (⚠️ Yazılı bir eserin incelenmesinde önceliklidir.)
• Epigrafi: Kitabeler bilimi.
• Antropoloji: Irk bilimi.
• Filoloji: Dil bilimi.
• Nümizmatik: Eski paraları inceleyen bilim.
• Heraldik: Arma bilimi.

---

2. İlk Çağ Medeniyetleri 🏛️

2.1. Mezopotamya Medeniyetleri (Fırat ve Dicle Nehirleri)

• Sümerler: İlk ve en önemli medeniyet.
  • Şehir devletlerine "site" denir.
  • Çok amaçlı tapınakları "zigurat" adını taşır.
  • Yazıyı (çivi yazısı) icat ettiler.
  • İlk yazılı hukuk kuralları (Ur-Gakina Kanunları) onlara aittir.
• Akatlar: İlk düzenli ve ücretli orduyu kurdular.
• Elamlar: Madencilikle uğraştılar.
• Asurlar: Ticaret kolonileri kurdular, kültürel çeşitliliğe sahiptiler. Ninova Kütüphanesi önemlidir.
• Babiller: Hammurabi Kanunları ("kısasa kısas" ilkesi) ile ünlüdür. Babil'in Asma Bahçeleri'ni inşa ettiler.

2.2. Mısır Medeniyeti 🏜️

• Nil Nehri etrafında özgün bir yapıya sahiptir, dış etkileşime kapalıdır.
• Yöneticilerine "firavun", şehir devletlerine "nom" denir.
• Hiyeroglif (şekilli yazı) ve papirüs kullanmışlardır.
• Piramitler, firavun mezarları olarak bilinir.

2.3. Anadolu Uygarlıkları 🇹🇷

• Hititler: "Anal" adı verilen yıllıklar yazdılar. "Pankuş Meclisi" ve "Tavananna" (kraliçe) önemli kadın figürleridir. "Bin Tanrı İli" olarak bilinirler.
• Urartular: Savaşçı ve mimari alanda gelişmişlerdir.
• Frigyalılar: Tarıma önem verdiler (saban kırmanın cezası ölümdür).
• Lidyalılar: Parayı icat ettiler, ticaretle uğraştılar.
• İyonyalılar: Yunan kültürü etkisinde, ilk filozof Tales bu topraklarda yetişti.

2.4. Diğer İlk Çağ Uygarlıkları

• Yunan Uygarlıkları: "Polis" adı verilen şehir devletleri, olimpiyatlar, Klistenes Kanunları.
• Doğu Akdeniz Uygarlıkları:
  • Fenikeliler: Fenike alfabesini buldular.
  • İbraniler: Tek tanrılı Musevilik dinine inandılar.
• Roma Uygarlığı: 12 Levha Kanunları, güçlü imparatorluk yapısı. Kavimler Göçü ile yıkıldı.
• İran Uygarlığı: "Satraplık" sistemi (vali atama), ilk posta teşkilatını kurdular.
• Hint Uygarlığı: İndus Nehri kutsaldır. "Kast Sistemi" (sınıflar arası geçişsizlik) ile ünlüdür.
• Çin Uygarlığı: Türk akınlarına karşı Çin Seddi'ni inşa ettiler. İpek Yolu önemlidir. Kağıt, barut, pusula ve matbaayı icat ettiler.

---

3. İlk ve Orta Çağ Türk Dünyası 🐎

3.1. Asya Büyük Hun Devleti

• İlk örgütlenmiş Türk devletidir.
• Bilinen ilk hükümdarı Teoman'dır.
• En parlak dönemi Metehan zamanında yaşandı (babasını öldürerek tahta geçti, Türk kavimlerini birleştirdi, Çin'i vergiye bağladı).
• Metehan'ın ölümünden sonra Çin baskısı ve kuraklık nedeniyle Kavimler Göçü yaşandı.
  • Türk toplulukları Batı'ya göç etti.
  • Avrupa'nın etnik ve kültürel yapısı şekillendi.
  • Feodalite sisteminin doğmasına neden oldu.

3.2. I. ve II. Köktürk Devletleri

• I. Köktürk Devleti: Türk adını kullanan ilk devlettir.
  • Bumin Kağan ve İstemi Yabgu tarafından ikili teşkilatla yönetildi.
  • En parlak dönemi Mukan Kağan zamanında yaşandı.
• II. Köktürk Devleti:
  • Kürşat Ayaklanması bağımsızlık ateşini yaktı.
  • Kutluk İlteriş Kağan tarafından kuruldu.
  • En parlak dönemi Bilge Kağan, Kültigin ve Vezir Tonyukuk zamanında yaşandı.
  • Orhun Abideleri: Türk tarihinin ilk yazılı kaynağıdır, bu dönemde dikildi.

3.3. Uygur Devleti

• Türklerin İslamiyet'i kabul etmeden önceki son büyük devletidir.
• Kurucusu Kutluk Bilge Kül Kağan'dır.
• Bögü Kağan döneminde Maniheizm dinine geçtiler.
  • Et yeme ve savaşma yasaklandı.
  • Göçebe yaşamdan yerleşik yaşama geçiş hızlandı.
  • İlk kültürel eserler bu dönemde verildi.

3.4. Avrupa Hun Devleti

• İlk hükümdarı Balamir'dir.
• Uldız döneminde Anadolu'ya ilk Türk adımları atıldı.
• Attila dönemi en parlak zamanıdır.
  • "Tanrı'nın Kırbacı" lakabını aldı.
  • Doğu Roma'yı vergiye bağladı.
  • Roma Seferi düzenledi.

3.5. Türk Devlet Geleneği ve Kültürü

• Kut İnancı: Yönetme yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılır.
• Unvanlar: Han, Hakan, Kağan.
• Kurultay: Danışma meclisi.
• Töre: Yazısız hukuk kuralları, hükümdar dahil herkes uymak zorundadır.
• İkili Teşkilat: Ülke doğu ve batı olarak ikiye ayrılır, batıdaki yönetici ikincildir.
• Din ve İnanç: Gök Tanrı inancı, balballar (mezar taşları), 12 Hayvanlı Türk Takvimi.
• Ordu: "Ordu-millet" yapısı (her Türk asker doğar).
  • İlk düzenli ordu ve onlu sistem Metehan tarafından kuruldu.
  • Hilal Taktiği (Turan taktiği) kullanıldı.

---

4. İslam Medeniyeti 🕌

4.1. İslamiyet Öncesi Arap Yarımadası

• "Cahiliye Dönemi" olarak adlandırılır (putperestlik, kız çocuklarını diri diri gömme).

4.2. Hz. Muhammed Dönemi

• Mekke'de doğdu, ticaretle uğraştı.
• 610 yılında Hira Mağarası'nda ilk vahiy geldi.
• Hicret (622): Mekke'den Medine'ye göç.
• Medine Sözleşmesi: Yeni bir devletin kurulduğunu kanıtlayan ilk belge.
• Savaşlar:
  • Bedir Savaşı: Müslümanlar kazandı.
  • Uhud Savaşı: Müslümanlar kaybetti (okçuların yerini terk etmesi).
  • Hendek Savaşı: Savunma savaşı (Hz. Muhammed'in istişareye açık olduğunu gösterir).
• Veda Hutbesi: Hz. Muhammed'in son konuşması.

4.3. Dört Halife Dönemi

• Hz. Ebubekir: Yalancı peygamberleri ortadan kaldırdı, Kur'an-ı Kerim'i kitap haline getirdi.
• Hz. Ömer: Fetihlerle ünlüdür (Suriye, Irak, İran, Mısır). İlk divanı kurdu, kadılar atadı, Beytülmal (devlet hazinesi) kurdu, Hicri Takvim'i başlattı.
• Hz. Osman: Donanma kurdu, Kur'an-ı Kerim'i çoğalttı. Türklerle ilk temas ve savaşlar bu dönemde oldu.
• Hz. Ali:
  • Cemel Vakası: Hz. Osman'ın katillerinin bulunmaması üzerine çıkan isyan.
  • Sıffin Savaşı ve Hakem Olayı: Muaviye ile mücadele, savaş berabere bitti.
  • Hariciler tarafından öldürüldü.

4.4. Emeviler, Abbasiler ve Endülüs Emevileri

• Emeviler: Muaviye tarafından kuruldu, başkent Şam'a taşındı.
  • Kerbela Olayı: Hz. Hüseyin'in öldürülmesiyle Sünni-Şii ayrımı kesinleşti.
  • Mevali Politikası: Arap ırkçılığı (Araplar üstün görülür).
  • Arapça resmi dil ilan edildi.
• Abbasiler: Emevilerden sonra kuruldu.
  • Beytülhikme: Bilim kurumları kuruldu, felsefi ve bilimsel eserler çevrildi.
  • Avasım: Türklerin savaşçı özelliklerinden faydalanmak için sınıra yakın şehirler kuruldu.
• Endülüs Emevileri: İber Yarımadası'nda kuruldu (Kurtuba merkezli). Bilim ve kültüre önem verdiler.

4.5. İslamiyet Sonrası Türk Devletleri

• Talas Savaşı (751): Türkler, Çinlilere karşı Müslümanların yanında yer aldı, İslamiyet'e yakınlaştı. Kağıt, barut, pusula, matbaa gibi buluşlar İslam dünyasına geçti.
• Türklerin İslamiyet'i hızlı kabul etmesinde Gök Tanrı inancı ile İslamiyet arasındaki benzerlikler etkili oldu.
• Karahanlılar: İlk Türk Müslüman devletidir (Karluk boyu). Türkçeyi resmi dil ilan ettiler, "ribat" adı verilen kervansaraylar kurdular.
• Gazneliler: En parlak dönemi Gazneli Mahmut zamanında yaşandı.
  • "Sultan" unvanını kullanan ilk hükümdardır.
  • Hindistan'a 17 sefer düzenleyerek İslamiyet'i yaydı.
  • Dandanakan Savaşı (1040) ile yıkılış sürecine girdi.
• Büyük Selçuklu Devleti:
  • Dandanakan Savaşı (1040) ile kuruldu.
  • Kurucuları Çağrı ve Tuğrul Beyler'dir.
  • Pasinler Savaşı ile Bizans'ı yendiler.
  • Tuğrul Bey'e "Doğu'nun ve Batı'nın Sultanı" unvanı verildi, İslam'ın koruyucusu oldular.
  • Alparslan döneminde Malazgirt Savaşı (1071) ile Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı.
  • Melikşah dönemi en parlak zamanıdır.
  • Katvan Savaşı (1141) ile yıkılış sürecine girdi.
• Mısır'da Kurulan Türk İslam Devletleri:
  • Tolunoğulları: Mısır'ı bayındır hale getirdiler.
  • İhşidiler: Mekke ve Medine'ye hakim oldular.
  • Eyyubiler: Selahaddin Eyyubi Kudüs'ü Haçlılardan geri aldı.
  • Memlükler: Sultan Baybars döneminde Moğol tehdidini durdurdular. Yavuz Sultan Selim tarafından yıkıldılar.

4.6. Türk İslam Devletlerinde Kültür ve Uygarlık

• Kut Anlayışı: Devam etti.
• Unvanlar: Şah, Sultan gibi unvanlar kullanılmaya başlandı.
• Divan-ı Saltanat: Kurultay benzeri danışma meclisi.
• Yerleşik Yaşam: Saraylarda yaşamaya başlandı.
• İkta Sistemi: Hizmet karşılığı devlet görevlilerine toprak verilmesi. Toprak ekilir, vergi toplanır, asker (süvari) yetiştirilir.
• Ahi Teşkilatı: Ticari ve sosyal bir örgütlenme.

---

5. Türkiye Tarihi ve Osmanlı Devleti 🇹🇷

5.1. Anadolu'da Kurulan İlk Türk Beylikleri (Malazgirt Savaşı Sonrası)

• Danişmentliler: En kuvvetli beyliktir.
• Saltuklular: İlk kurulan Türk beyliğidir (Kars civarı).
• Mengücekliler: Divriği Külliyesi'ni inşa ettiler.
• Artuklular: Malabadi Köprüsü'nü inşa ettiler.
• Çaka Beyliği: İlk Türk denizci beyliğidir (İzmir civarı).
• Bu beylikler Anadolu'nun Türkleşmesi ve İslamlaşmasında önemli rol oynadılar.

5.2. Anadolu Selçuklu Devleti

• İznik merkezli kuruldu, I. Haçlı Seferleri sonrası Konya'ya taşındı.
• Miryokefalon Savaşı: Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti ("Yurt Tutan Savaş").
• I. Alaeddin Keykubat: En parlak dönemi yaşadı (Sudak Limanı'nın fethi).
• Yassıçemen Savaşı: Harzemşahlar yıkıldı, Moğol tehdidi arttı.
• Babai Ayaklanması: Devleti sarstı.
• Kösedağ Savaşı: Moğollarla yapılan savaş sonrası devlet yıkılış sürecine girdi.

5.3. Osmanlı Devleti'nin Kuruluşu ve Gelişimi

• Hızla Gelişmesinin Sebepleri:
  • Bizans sınırında bulunması (Bizans'ın zayıflığı).
  • Ahilerin desteği.
  • İskan Politikası: Fethedilen topraklara Türklerin yerleştirilmesi (Türkleşme, İslamlaşma).
  • Tımar Sistemi: Toprak sistemi (İkta'ya benzer).
  • Güçlü ve yetenekli hükümdarlar.
• İlk Hükümdarlar:
  • Ertuğrul Gazi: Söğüt-Domaniç'te temelleri attı.
  • Osman Gazi: Devleti kurdu, Bizans'la savaşlar yaptı.
  • Orhan Gazi: Bursa'yı fethetti, Çimpe Kalesi ile Avrupa'ya ilk adımı attı. Karesi Beyliği'ni alarak donanmaya sahip oldu.
  • I. Murat: Avrupa'da fetihler yaptı, Haçlılarla mücadele etti. Savaş meydanında şehit oldu.

5.4. Osmanlı Kültür ve Medeniyeti

• Devlet Anlayışı: Mutlak monarşi. Örfi ve şer'i hukuk birlikte uygulandı.
• Askeri Sistem:
  • Kapıkulları:
    • Pençik Sistemi: Savaş esirlerinin Türkleştirilip Müslümanlaştırılarak orduya alınması.
    • Devşirme Sistemi: Hristiyan çocukların toplanıp Türk ailelerin yanında yetiştirilerek orduya veya devlet kademelerine alınması.
• Toprak Sistemi:
  • Tımar Sistemi: Savaşlarda başarı gösterenlere "dirlik" adı verilen topraklar verilir, bu topraklarda "cebelü" adı verilen atlı askerler yetiştirilir.
• Veraset Sistemi:
  • I. Murat: "Ülke padişah ve oğullarının malıdır" anlayışını getirdi.
  • Fatih Sultan Mehmet: "Kardeş katli vaciptir" fermanını yayınladı (otoriteyi güçlendirmek için).
  • I. Ahmet: "Ekber ve Erşed" sistemi (en yaşlı ve en akıllı şehzadenin tahta geçmesi) getirildi. Şehzadeler "kafes" sistemine alındı (sancak tecrübesi azaldı).
• İltizam Sistemi: Nakit ihtiyacını karşılamak için toprak gelirlerinin peşin olarak satılması.

---

6. Osmanlı'nın Son Dönemleri ve Kurtuluş Savaşı ⚔️

6.1. 19. Yüzyıl Osmanlısı (Çöküş Dönemi)

• Fransız İhtilali: Milliyetçilik akımları Osmanlı'da isyanlara yol açtı.
• Denge Siyaseti: Büyük devletler arası çıkar çatışmalarından faydalanma.
• Sanayi İnkılabı: Osmanlı ayak uyduramadı, "açık pazar" haline geldi.
• Kapitülasyonlar: Ekonomiyi çökertti.
• "Hasta Adam": Avrupa devletleri Osmanlı'yı bu şekilde tanımladı.
• II. Mahmut Dönemi: Islahatçı bir padişahtır.
  • Vaka-i Hayriye (1826): Yeniçeri Ocağı kaldırıldı, yerine Asakir-i Mansure-i Muhammediye kuruldu.
  • Mısır Olayı (Kavalalı Mehmet Ali Paşa isyanı).
• Sened-i İttifak (1808): Ayanlar ile Osmanlı arasında imzalandı, padişahın yetkileri ilk kez kısıtlandı.
• Balta Limanı Ticaret Sözleşmesi (1838): Osmanlı ekonomisini iyice çökertti.
• Tanzimat Fermanı (1839): Gülhane Hatt-ı Hümayunu. Herkesi eşitleme, isyanları azaltma amacı. Kişi hak ve özgürlükleri ön planda, Osmanlıcılık fikri gelişti.
• Kırım Savaşı (1853-1856): Ruslara karşı kazanıldı, ilk dış borç alındı.
• Paris Antlaşması (1856): Osmanlı Avrupa devleti sayıldı, toprak bütünlüğü garanti altına alındı.
• Islahat Fermanı (1856): Müslüman ve gayrimüslimler eşitlendi.
• I. Meşrutiyet (1876): Padişahın yanında halkı temsil eden meclis (Mebusan Meclisi) kuruldu, padişahın yetkileri kısıtlandı.
• 93 Harbi (1877-1878): Osmanlı-Rus Savaşı, büyük toprak kayıpları (Berlin Antlaşması). Nene Hatun direnişi, Plevne Savunması (Osman Paşa).

6.2. 20. Yüzyıl Osmanlısı ve Mustafa Kemal'in Doğuşu

• Mustafa Kemal: Selanik'te doğdu (çok uluslu yapı fikir dünyasını zenginleştirdi).
  • Mahalle Mektebi, Şemsi Efendi Okulu, Selanik Mülkiye Rüşdiyesi, Manastır Askeri İdadisi, Harp Okulu, Harp Akademisi.
  • İlk görev yeri Şam (5. Ordu), Vatan ve Hürriyet Cemiyeti'ni kurdu.
• Trablusgarp Savaşı (1911-1912): Mustafa Kemal gönüllü subay olarak katıldı. Uşi Antlaşması ile 12 Ada kaybedildi.
• Balkan Savaşları (1912-1913): Balkan devletleri Osmanlı'ya saldırdı. I. Balkan Savaşı'nda büyük toprak kayıpları yaşandı. II. Balkan Savaşı'nda Edirne ve Kırklareli geri alındı.
• Mustafa Kemal Sofya Ateşemiliterliği görevine atandı.

6.3. I. Dünya Savaşı (1914-1918)

• Cepheler:
  • Taarruz Cepheleri:
    • Kafkas Cephesi: Ruslara karşı (Turancılık fikri). Büyük kayıplar yaşandı.
    • Kanal Cephesi: İngilizlere karşı (Suriye savunma cephesine dönüştü).
  • Savunma Cepheleri:
    • Irak Cephesi: İngilizlere karşı (Kut'ül Amare zaferi hariç kaybedildi).
    • Çanakkale Cephesi: Destansı savunma, Mustafa Kemal'in yıldızı parladı. Rusya'ya yardım gitmesi engellendi.
    • Yemen-Hicaz Cephesi: Arap isyanlarıyla mücadele (Fahrettin Paşa'nın Medine Savunması).
  • Yardım Cepheleri: Romanya, Galiçya, Makedonya.
• Mustafa Kemal'in Görev Aldığı Cepheler: Çanakkale, Kafkas, Filistin-Suriye.

6.4. Kurtuluş Savaşı'na Hazırlık

• Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı'nın fiilen sona erdiği antlaşma.
  • 7. Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal edebilecek.
  • 24. Madde: Doğu Anadolu'da altı ilde karışıklık çıkarsa işgal edilebilecek (Ermeni devleti kurma amacı).
  • Osmanlı hükümeti teslimiyetçi politika izledi.
• Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri: Halkın tepkisiyle kurulan protesto ve miting örgütleri.
• İzmir'in İşgali (15 Mayıs 1919): Yunanlılar tarafından işgal edildi, Türklerde direniş kıvılcımı yandı.
• Kuvay-i Milliye: Halk tarafından kurulan silahlı sivil direniş örgütleri, bölgesel nitelikli.
• Amiral Bristol ve General Harbord Raporları: İzmir'in işgalinde Rumların değil, Türklerin katledildiğini belirttiler.
• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): 9. Ordu Müfettişi olarak görevi halkı silahsızlandırmak olsa da amacı milli mücadeleyi başlatmaktı.
• Havza Genelgesi: Protesto mitingleri düzenlenmesi istendi, İstanbul hükümetine karşı ilk tutum.
• Amasya Genelgesi: "Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir. Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır." (Milli mücadele halka dayandırıldı). Mustafa Kemal görevinden istifa etti ("Sine-i Millete Dönüş").
• Erzurum Kongresi: Doğu Anadolu'daki cemiyetler birleşti. İlk Temsil Heyeti kuruldu. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez." vurgusu yapıldı.
• Sivas Kongresi: Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. Tüm cemiyetler birleşti. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı. Damat Ferit hükümeti istifa etti (Temsil Heyeti'nin ilk siyasi zaferi).
• Amasya Görüşmeleri: İstanbul hükümeti ile Temsil Heyeti arasında yapıldı, Mebusan Meclisi'nin toplanması kararı alındı.
• Son Osmanlı Mebusan Meclisi: Misak-ı Milli kararları alındı (KABZ: Kapitülasyonlar, Azınlıklar, Boğazlar, Sınırlar).
• İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920): Misak-ı Milli kararları üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u işgal etti, Mebusan Meclisi dağıtıldı.
• TBMM'nin Açılışı (23 Nisan 1920): Temsil Heyeti'nin görevi sona erdi. Güçler Birliği ilkesi benimsendi (yasama, yürütme, yargı TBMM'de).
• TBMM'ye Karşı Ayaklanmalar:
  • İstanbul Hükümeti Destekli: Anzavur Ayaklanması, Kuvay-i İnzibatiye.
  • Düzenli Ordu Karşıtı: Çerkez Ethem, Demirci Mehmet Efe isyanları.
• İsyanlara Karşı Önlemler: Hıyanet-i Vataniye Kanunu, İstiklal Mahkemeleri, Anadolu Ajansı.
• Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): İstanbul hükümeti imzaladı, TBMM reddetti ("ölü doğmuş bir bebek").

6.5. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

• Doğu Cephesi:
  • Kazım Karabekir Paşa komutasındaki düzenli ordu Ermenilerle savaştı.
  • Gümrü Antlaşması: Ermeniler Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk ulus oldu, doğu sınırımız belirlendi.
• Güney Cephesi:
  • Kuvay-i Milliye, Fransızlar ve İtalyanlarla savaştı.
  • Sütçü İmam (Maraş), Şahin Bey (Antep), Ali Sahip Bey (Urfa) önemli direniş liderleridir.
  • Ankara Antlaşması (1921): Sakarya Savaşı sonrası Fransızlar çekildi (Hatay hariç güney sınırımız çizildi).
• Batı Cephesi: Asıl savaşların yaşandığı cephedir (Yunanlılarla).
  • I. İnönü Savaşı: Kazanıldı. Teşkilat-ı Esasiye (ilk anayasa) kabul edildi. Moskova Antlaşması (Batum Misak-ı Milli'den ilk taviz). Londra Konferansı (TBMM'nin uluslararası alanda tanınması).
  • II. İnönü Savaşı: Kazanıldı.
  • Kütahya-Eskişehir Savaşları: Kaybedildi. Mustafa Kemal orduyu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekti.
  • Başkomutanlık Yetkisi: Mustafa Kemal'e verildi (6 ay sınırsız yetki).
  • Tekalif-i Milliye Emirleri: Halktan ordu için yardım toplandı.
  • Sakarya Meydan Muharebesi: Kazanıldı. Mustafa Kemal'e "Gazilik" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi. "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır." ilkesi uygulandı.
  • Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi: Kazanıldı, Yunanlılar denize döküldü. Askeri süreç sona erdi.
• Mudanya Ateşkes Antlaşması: Savaşın askeri kısmı sona erdi, diplomatik süreç başladı.
• Lozan Antlaşması (1923):
  • Boğazlar: Başkanı Türk olan uluslararası komisyona bırakıldı (egemenliğe aykırı).
  • Sınırlar: Hatay ve Musul hariç toprak bütünlüğü sağlandı.
  • Kapitülasyonlar: Tamamen kaldırıldı (ekonomik bağımsızlık).
  • Ordu: Sınırlama getirilmedi.
  • Azınlıklar: Türk vatandaşı sayıldı (ulusal birlik).

---

7. Atatürk İlke ve İnkılapları 💡

Anahtar kelimelerle ilkeleri kolayca ayırt edebilirsiniz:

• Milliyetçilik: Milli eğitim, Türklük şuuru, milli bağımsızlık, milli dil, milli kültür, milli bilinç, Misak-ı Milli, ulusçuluk, tam bağımsızlık.
• Laiklik: Akılcılık, din özgürlüğü, vicdan özgürlüğü, bilimsel düşünme, din ve devlet işlerinin ayrılması.
• Cumhuriyetçilik: Milli egemenlik, ulusal egemenlik, ulusal irade, demokrasi, parlamenter sistem, meclis, milletvekili, seçim, oy, halkın yönetenini seçmesi.
• Halkçılık: Eşitlik, adalet, halk yararı, topluma hizmet, sosyal yardım, sosyal adalet, sağlık hizmetleri, yol hizmetleri, harf inkılabı, millet mektepleri.
• İnkılapçılık: Çağdaşlaşma, batılılaşma, medenileşme, akılcı ve bilimsel düşünme, devrimcilik, gelişim, yenilik, muasır.
• Devletçilik: Devletin ekonomiye el atması, teşvikler, banka, fabrika, para, yatırım, kalkınma (özel sektörün yetersizliğinden doğdu).

Karıştırılan Kavramlar ⚠️

• Ulusal Egemenlik: Birinci dereceden Cumhuriyetçilik.
• Milli Birlik ve Beraberlik, Ülke Bütünlüğü: Birinci dereceden Milliyetçilik, ikinci dereceden Halkçılık.
• Ulusal Bağımsızlık: Birinci dereceden Milliyetçilik.
• Akılcı ve Bilimsellik: Birinci dereceden İnkılapçılık ve Laiklik.
• Çağdaşlaşma, Batılılaşma: Birinci dereceden İnkılapçılık.

---