1660-1798 Dönemi Önemli İngiliz Şairleri

📚 1660-1798 Dönemi İngiliz Şairleri: Kapsamlı Bir Çalışma Rehberi

Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir ders kaydı transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.

---

🌍 Giriş: 1660-1798 Dönemi İngiliz Şiirine Genel Bakış

Bu dönem, İngiliz edebiyatında Restorasyon'dan Romantizmin ilk işaretlerine uzanan önemli bir geçiş sürecini temsil eder. 1660-1798 yılları arasında John Dryden'dan Robert Burns'e kadar birçok şair, farklı edebi akımlar ve üsluplarla İngiliz şiirine yön vermiştir. Bu materyal, dönemin önde gelen şairlerini, onların karakteristik eserlerini ve edebi miraslarını akademik bir yaklaşımla sunmayı amaçlamaktadır. Dönem, Akıl Çağı'nın düzen ve mantık vurgusundan, doğa, duygu ve bireyselliğe doğru bir kayışı gözlemlemektedir.

---

1️⃣ Restorasyon Dönemi ve John Dryden'ın Mirası

John Dryden (1631-1700), Restorasyon dönemi şairlerinin başında gelir ve eserlerinin çoğunu ustaca kullandığı kafiyeli beyitlerle kaleme almıştır. Özellikle hiciv ve çevirileriyle tanınır.

• Tarzı ve Biçimi:
  • ✅ Çoğunlukla mükemmel kafiyeli beyitler kullanmıştır.
  • ✅ Keskin hiciv ve cilalı, güçlü dizelerle öne çıkmıştır.
• Önemli Eserleri:
  • Annus Mirabilis (1667): 🗓️ Dört dizelik kıtalar halinde yazılmış erken dönem şiiridir. 1666 yılının "Harika Yıl" olarak bilinen önemli olaylarını, yani Hollanda Savaşı'nı ve Büyük Londra Yangını'nı konu alır. Eserin yangınla ilgili ikinci kısmı, savaşla ilgili ilk kısmından daha başarılı kabul edilir.
  • Absalom ve Achitophel (1681): ⚔️ Politikacıları eleştirmek amacıyla bir İncil hikayesini temel alan büyük bir hicivdir.
  • MacFlecknoe (1682): 🎭 Rakip şair Shadwell'e yönelik bir hicivdir. Dryden, Shadwell'i kötü şair Flecknoe'nun oğlu olarak tasvir eder ve onun "donukluktaki olgunluğunu" alaya alır.
    • Örnek Dize: "Shadwell never deviates into sense." (Shadwell asla anlama sapmaz.)
  • Kısa Şiirler: Kahramanlık ölçüsüyle yazılmamış önemli kısa şiirleri arasında Aziz Cecilia Günü İçin Ode (1687) ve İskender'in Ziyafeti (1697) bulunur.
• Çevirileri: Hayatının ilerleyen yıllarında birçok önemli çeviri yapmıştır:
  • Latinceden: Juvenal'ın hicivleri, Virgil'in tüm eserleri, Horace ve Ovid'in bazı bölümleri.
  • Yunancadan: Homeros ve Theocritus'un bazı eserleri.

---

2️⃣ Alexander Pope: Neoklasik Şiirin Ustası

Alexander Pope (1688-1744), Dryden'ın şiirdeki takipçisi olup, beyiti pürüzsüz ama çelik gibi keskin bir araç olarak kullanmıştır. Sağlık sorunları nedeniyle hayatı "uzun bir hastalık" olarak görmüştür.

• Tarzı ve Biçimi:
  • ✅ Kahramanlık beyitlerini ustaca kullanmıştır.
  • ✅ Akıl Çağı'nın düzen ve zarafetini yansıtan cilalı bir üsluba sahiptir.
• Önemli Eserleri:
  • Eleştiri Üzerine Deneme (An Essay on Criticism) (1711): 💡 Genç yaşta yazdığı bu eser, günümüzde hala hatırlanan birçok özlü söz içerir.
    • Örnek Özlü Sözler: "A little learning is a dangerous thing." (Az bilgi tehlikeli bir şeydir.) / "True wit is nature to advantage dressed, What oft was thought but ne'er so well expressed." (Gerçek zeka, doğanın avantajlı giydirilmiş halidir, sıkça düşünülen ama asla bu kadar iyi ifade edilmeyendir.)
  • Saç Kilidi Tecavüzü (The Rape of the Lock) (1712-1714): 💇‍♀️ Hafif bir konuyu (Lord Petre'nin Miss Arabella Fermor'un saçından bir tutam kesmesiyle başlayan aile kavgası) önemli bir mesele gibi ele alan zarif bir şiirdir. Pope, kavgayı sonlandırmak amacıyla yazsa da, ironik bir şekilde kavgayı daha da kötüleştirmiştir.
  • Çevirileri: Homeros'un İlyada ve Odysseia'sını çevirmiştir.
  • Horace Taklitleri (Imitations of Horace) (1733-1739): Kahramanlık beyitleriyle yazdığı bu eserler bazen oldukça acımasız hicivler içerir.
  • The Dunciad (1728): 📚 "Donukluğa" bir saldırı niteliğindeki bu hicivde, ekmek parası için yazan yoksul şairleri alaya almıştır.
  • İnsan Üzerine Deneme (An Essay on Man) (1732-1734): Felsefe bilgisinin sınırlı olduğunu gösterse de, dizeleri her zamanki gibi cilalıdır.
  • Ahlaki Denemeler (Moral Essays) (1731-1735): Dört denemeden oluşur; ilk ikisi erkek ve kadın karakterlerini, son ikisi ise zenginliğin doğru kullanımını ele alır. ("Çoğu kadının hiç karakteri yoktur" gibi tartışmalı ifadeler içerir.)

---

3️⃣ Oliver Goldsmith: Popüler Kahramanlık Ölçüsü

Oliver Goldsmith (1728-1774), kahramanlık ölçüsüyle yazdığı iki şiiriyle popülerlik kazanmıştır.

• Önemli Eserleri:
  • Gezgin (The Traveller) (1764): 🌍
  • Terk Edilmiş Köy (The Deserted Village) (1770): 🏘️ Büyük toprak sahipleri tarafından yerlerinden edilen İrlandalı bir köyün artık kaybolmuş yaşamını büyüleyici bir şekilde anlatır.
    • Örnek Dize: "There in his noisy mansion, skilled to rule, The village master kept his little school." (Gürültülü konağında, yönetmekte usta, köyün öğretmeni küçük okulunu tutardı.)

---

4️⃣ Doğa, Ölüm ve Romantizme Geçişin İlk İşaretleri

On sekizinci yüzyıl genellikle Akıl Çağı olarak adlandırılsa da, doğaya ve daha lirik konulara dönüş erken başlamıştır.

• James Thomson (1700-1748):
  • ✅ Boş dizeyle yazdığı dört şiirinde doğayı özel bir çalışma alanı olarak seçmiştir: Kış (1726), Yaz (1727), İlkbahar (1728) ve Sonbahar (1730). Bu şiirler ormanları, tarlaları, kuşları ve çölleri tasvir eder.
  • ✅ Diğer önemli şiiri, Spenserian kıta ile yazılmış Tembellik Kalesi (The Castle of Indolence) (1748) olup, "Mevsimler"den daha iyi bir şiir olarak kabul edilir. Şiirsel bir rüyayı andıran uykulu bir dile sahiptir.
• Mezarlık Okulu Şairleri: Ölüm konusunu ele alan bu şairler, dönemin parlak "çay masası" sohbetlerinden uzaklaşmışlardır.
  • Edward Young (1683-1765): 🌙 İyi boş dizeyle yazılmış Gece Düşünceleri (Night Thoughts) adlı eseri, yaşam, ölüm, gelecek dünya ve Tanrı gibi konuları işler. Eşitsiz, karanlık, hüzünlü ve tuhaf hayallerle doludur. İnsanı "Bir kurt. Bir tanrı. Kendimden titriyorum ve kendimde kayboluyorum" diye tanımlar.
  • Robert Blair (1699-1746): ⚰️ O da boş dize kullanmıştır. Mezar (The Grave) (1743) adlı şiirinde, ölülerden mezar hakkında sırları açıklamasını ister.
    • Örnek Dize: "Tell us, ye dead! Will none of you in pity To those you left behind disclose the secret?" (Söyleyin bize, ey ölüler! Hiçbiriniz merhamet edip geride bıraktıklarınıza sırrı açıklamayacak mı?)
  • Thomas Gray (1716-1771): 🌳 Bu şairlerden daha büyük kabul edilir. Kırsal Bir Mezarlıkta Yazılan Ağıt (Elegy Written in a Country Churchyard) (1750), İngiliz şiirinin en güzel ve ünlü eserlerinden biridir. Stoke Poges'taki kilise yakınında gömülü köylülerin mezarlarına bakarken düşündüklerini anlatır ve onların daha iyi fırsatları olsaydı neler yapabileceklerini sorgular.
    • Örnek Dize: "Far from the madding crowd's ignoble strife Their sober wishes never learned to stray;" (Çılgın kalabalığın soylu olmayan çekişmesinden uzakta, ağırbaşlı arzuları asla sapmayı öğrenmedi;)

---

5️⃣ Geçmişe Dönüş ve Edebi Sahtekarlıklar

On sekizinci yüzyılın cilalı düzeninden kaçmak isteyen bazı şairler geçmişe yönelmiştir.

• Thomas Percy (1729-1811): 📜 Eski İngiliz Şiirleri Kalıntıları (Reliques of Ancient English Poetry) (1765) adlı eseriyle geçmişin karanlığından birçok eski şiiri gün ışığına çıkarmıştır.
• James Macpherson (1736-1796): 📖 Ossian'ın Eski Şiirlerinden Parçalar (Fragments of Ancient Poetry) (1760) adlı daha tuhaf bir kitap yazmıştır. Ossian adında eski bir şairin şiirlerini bulduğunu iddia etse de, çoğunu kendisi yazmıştır.
• Thomas Chatterton (1752-1770): ✍️ Benzer şekilde, on beşinci yüzyıl şairi Thomas Rowley'i icat etmiş ve onun şiirlerini bulduğunu iddia etmiştir. Hile ortaya çıksa da, şiirleri Chatterton'ın kendi adıyla yazdığı bazı şiirlerden daha iyidir.

---

6️⃣ Romantizmin Habercileri

Dönemin sonlarına doğru, Romantizmin habercisi olarak öne çıkan şairler belirmiştir.

• William Blake (1757-1827): 🎨 Hem şair hem de sanatçı olan Blake, Young, Blair ve Gray gibi isimlerin eserlerini resimlemiştir. Şiirlerinin çoğu, anlaşılması zor gizli anlamlar içerir. Maddenin gerçekliğine, dünyevi yöneticilerin gücüne veya ölümden sonraki cezaya inanmamıştır.
  • Önemli Eserleri:
    • Masumiyet Şarkıları (Songs of Innocence) (1787).
    • Deneyim Şarkıları (Songs of Experience) (1794): İlkine göre daha karanlık ve ağırdır. "Kaplan" şiiri bu eserde yer alır.
      • Örnek Dize: "Tiger, tiger, burning bright In the forests of the night, What immortal hand or eye Could frame thy fearful symmetry?" (Kaplan, kaplan, gecenin ormanlarında parlak yanan, hangi ölümsüz el ya da göz korkunç simetrini çerçeveleyebilirdi?)
• Robert Burns (1759-1796): 🌾 İskoç çiftçi olan Burns'ün lirik şiirleri çok ünlü olmuştur. Yüzlerce şarkı ve lirik şiir yazmıştır.
  • Önemli Eserleri: Mary Morrison, John Anderson ve Doon Nehrinin Kıyıları gibi eserleri ünlüdür.
  • Aşk Şiirleri: "Aşkım kıpkırmızı bir gül gibidir" dizesiyle bilinen aşk şiirleri vardır.
  • Doğa ve Hayvan Sevgisi: Hayvanlara karşı derin bir anlayış ve sevgi beslemiş, hatta bir fare bile onun kaleminden nazik bir şiir çıkmasına ilham vermiştir.

---

📊 Sonuç: Dönemin Edebi Evrimi

1660-1798 dönemi İngiliz şiiri, John Dryden ve Alexander Pope'un neoklasik düzeninden, James Thomson ve mezarlık okulu şairlerinin doğa ve ölüm temalarına, William Blake ve Robert Burns'ün romantik duyarlılıklarına doğru evrilen zengin ve çeşitli bir edebi manzara sunmuştur. Bu şairler, farklı üslup ve temalarla İngiliz şiirinin gelişimine önemli katkılarda bulunmuş, Akıl Çağı'nın katı kurallarından Romantizmin özgür ruhuna doğru bir köprü kurmuşlardır. ✅