Türkiye Cumhuriyeti Tarihi: Atatürk Dönemi Kapsamlı Çalışma Materyali

Bu çalışma materyali, Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, askeri ve siyasi kariyeri ile Türkiye Cumhuriyeti dönemindeki temel inkılapları, iç ve dış politika gelişmelerini kapsamaktadır. Materyal, ders kaydı ve çeşitli yazılı kaynaklardan derlenerek oluşturulmuştur. Özellikle 2026 KPSS Lisans sınavına hazırlanan adaylar için sınavda çıkabilecek kritik noktalar ve bağlantılar vurgulanmıştır.

---

📚 1. Mustafa Kemal Atatürk'ün Hayatı ve Askerlik Kariyeri

Mustafa Kemal Atatürk'ün hayatı, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden yolun temelini oluşturur.

• Eğitim Hayatı:
  • Selanik Mahalle Mektebi ve Şemsi Efendi İlkokulu ilk eğitim aldığı okullardır.
  • Selanik Mülkiye Rüştiyesi'nden kısa süre sonra ayrılmıştır.
  • Selanik Askeri Rüştiyesi'nde askerlik ve siyasi hayatındaki düzen ve disiplinin ilk temelleri atılmıştır.
  • Manastır Askeri İdadisi (Lisesi): Tarih ve edebiyata ağırlık vermiş, öğretmenlerinden etkilenmiştir. Tarih öğretmeni Mehmet Tevfik Bilge, Atatürk'ün tarih bilincine erişmesini sağlamıştır. Atatürk, Bilge için "Minnet borcum var, bana yeni ufuk açtı" demiştir. ✅
  • İstanbul Harp Okulu: Teğmen rütbesiyle mezun olduğu bu okulda siyasi düşünceleri şekillenmiştir.
  • İstanbul Harp Akademisi: Kurmay Yüzbaşı rütbesiyle mezun olmuştur (1905).
• Askerlik Hayatı ve Önemli Görevleri:
  • İlk Görev Yeri: Şam'daki 5. Ordu emrine atanmıştır (1905). Şam'da iken **"Vatan ve Hürriyet Cemiyeti"**ni kurmuştur. 💡 KPSS Notu: İlk görev yeri ve kurduğu cemiyet önemlidir.
  • Hareket Ordusu (1909): Kurmay başkanı olarak Selanik'ten İstanbul'a gelmiş, 31 Mart Vakası'nın bastırılmasında rol oynamıştır.
  • Trablusgarp Savaşı (1911-1912): Binbaşılığa terfi etmiş, Derne Komutanlığı'na getirilmiştir.
  • Sofya Ataşemiliterliği (1913): Yarbaylığa terfi etmiştir. Bu görevi sırasında Picardie (Pikardi) askeri manevralarını izlemiştir.
  • Çanakkale Cephesi (1915): 19. Tümen Komutanlığı'na atanmış, bu cephedeyken albaylığa terfi etmiştir (1 Haziran 1915). ✅
  • Kafkas Cephesi (1916): Edirne'de bulunan 16. Kolordu Komutanlığı'na atanmış ve generalliğe yükseltilmiştir (1 Nisan 1916).
  • Suriye-Filistin Cephesi (1917-1918): Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'na bağlı 7. Ordu Komutanlığı'na atanmıştır.
  • Askerlikten İstifa ve Geri Dönüş: 9 Temmuz 1919'da askerlik mesleğinden istifa etmiştir. Ancak 5 Ağustos 1921'de Sakarya Meydan Muharebesi öncesinde Başkomutan olarak askerlik mesleğine geri dönmüştür. 💡 KPSS Notu: İstifa ve Başkomutan olarak geri dönüş tarihleri ve nedenleri sıkça sorulur.

---

📚 2. Siyasi İnkılaplar ve Çok Partili Hayat Denemeleri

Türkiye Cumhuriyeti'nin siyasi yapısını şekillendiren temel adımlar ve rejim karşıtı olaylar.

• Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922):
  • Nedenleri: Ulusal egemenliği gerçekleştirme isteği, İstanbul Hükümeti ile TBMM arasındaki ikiliği sona erdirme, Lozan Konferansı'na tek ve güçlü gitme isteği.
  • Sonuçları: Osmanlı Devleti resmen sona ermiş, ulusal egemenlik yolunda önemli bir adım atılmış, devletin laikleşmesi yolunda ilk ciddi adım olmuştur. ✅
• Cumhuriyet Halk Partisi'nin Kuruluşu (9 Eylül 1923):
  • Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin dönüşümüyle kurulmuştur.
  • İlk genel başkanı Mustafa Kemal'dir. İkinci genel başkanı İsmet İnönü'dür.
  • Atatürk ilkelerinin tümünü savunmuştur.
  • En uzun süre iktidarda kalan partidir.
• Ankara'nın Başkent Olması (13 Ekim 1923):
  • Nedenleri: Stratejik konumu, Kurtuluş Savaşı'ndaki merkezi rolü, İstanbul'un işgal altında olması, yeni devletin başkent ihtiyacı.
  • İsmet Paşa'nın önergesiyle TBMM'de kabul edilmiştir.
• Cumhuriyet'in İlanı (29 Ekim 1923):
  • Nedenleri: Rejim ve devlet başkanlığı sorununa çözüm bulma, ulusu tek egemen güç haline getirme, hükümet bunalımını aşma.
  • Sonuçları: Devletin rejimi belirlenmiş, devlet başkanlığı sorunu çözülmüş, kabine sistemine geçilmiştir. 💡 KPSS Notu: Meclis Hükümeti Sistemi'nden Kabine Sistemi'ne geçiş Cumhuriyet'in ilanıyla olmuştur. Mustafa Kemal ilk Cumhurbaşkanı, İsmet İnönü ilk Başbakan olmuştur.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (17 Kasım 1924):
  • Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk muhalefet partisidir. ✅
  • Kurucuları: Kâzım Karabekir, Adnan Adıvar, Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay.
  • Ekonomide liberalizmi ve tek dereceli seçim sistemini savunmuştur.
  • Kapatılma Nedeni: Şeyh Said Ayaklanması sonrası laiklik ilkesini kötüye kullandığı gerekçesiyle kapatılmıştır (3 Haziran 1925). 💡 KPSS Notu: İlk muhalefet partisi, kurucuları ve kapatılma nedeni çok önemlidir.
• Şeyh Said Ayaklanması (13 Şubat 1925):
  • Cumhuriyet rejimini yıkmaya yönelik çıkan ilk isyandır. ✅
  • Piran'da Şeyh Said önderliğinde başlamış, Elazığ, Bitlis ve Muş'a kadar yayılmıştır.
  • Sonuçları: İsyan bastırılmış, Takrir-i Sükun Kanunu çıkarılmıştır. İsyanı bastıramayan Ali Fethi Okyar istifa etmiş, yerine İsmet İnönü gelmiştir. İngiltere'nin Musul sorununda Türkiye'nin iç işleriyle uğraşmasını sağlamıştır.
• Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924):
  • Nedenleri: Halifelik makamının Cumhuriyet rejimi ve ulus devlet anlayışıyla bağdaşmaması, inkılapların önündeki en büyük engel olması, laikleşme isteği, saltanat yanlılarının güç aldığı bir makam haline gelmesi.
  • Sonuçları: Laikleşme yolunda en önemli adım atılmıştır. ✅ Ümmetçilik anlayışı zayıflamış, ulus toplum anlayışı güçlenmiştir. Rejim konusunda tartışma yaratabilecek bir kurum kalmamıştır.
  • Aynı Gün Yaşanan Diğer Gelişmeler:
    • Tevhid-i Tedrisat Kanunu kabul edilmiştir.
    • Şeriye ve Evkaf Vekaleti kaldırılmış, yerine Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kurulmuştur.
    • Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti kaldırılmış, yerine Genelkurmay Başkanlığı kurulmuştur.
    • Osmanlı hanedanı üyeleri yurt dışına çıkarılmıştır. 💡 KPSS Notu: 3 Mart 1924'te Halifeliğin kaldırılmasıyla birlikte yaşanan bu dört gelişme birbiriyle bağlantılı ve çok önemlidir.
• İzmir Suikastı (16 Haziran 1926):
  • Eski İttihatçılar tarafından Mustafa Kemal'e düzenlenmek istenmiştir.
  • Sonuçları: Suikastçılar yakalanmış, yargılanmış ve cezalandırılmıştır.
• Serbest Cumhuriyet Fırkası (12 Ağustos 1930):
  • Türkiye Cumhuriyeti'nin ikinci muhalefet partisidir. ✅
  • Kurucusu: Ali Fethi Okyar. Makbule Atadan da partide görev almıştır.
  • Ekonomide liberalizmi ve tek dereceli seçim sistemini savunmuştur.
  • Kapatılma Nedeni: Partinin içine gericilerin sızdığını gören Ali Fethi Okyar partiyi feshetmiştir.
  • Sonuçları: Çok partili hayata geçiş denemesi başarısız olmuştur. Musul Sorunu'nda Türkiye'nin etkinliğini kaybetmesine neden olmuştur.
• Menemen (Kubilay) Olayı (1930):
  • Cumhuriyet rejimini değiştirmeye yönelik çıkan ikinci isyandır. ✅
  • Derviş Mehmet ve adamlarının "Şeriat isteriz" diyerek asteğmen Mustafa Fehmi Kubilay'ı şehit etmesi olayıdır.
  • Sonuçları: İsyan bastırılmış, sanıklar Divan-ı Harp'te yargılanmıştır. Son kez İstiklal Mahkemeleri görev yapmıştır. 💡 KPSS Notu: Şeyh Said ve Menemen olayları, çok partili hayata geçiş denemelerini kesintiye uğratan önemli rejim karşıtı olaylardır.
• Bursa Olayı (1933): Ezanın Türkçe okunmasına yönelik tepkidir. Mustafa Kemal "Bu bir din meselesi değil dil meselesidir" demiştir.

---

📚 3. Hukuk Alanındaki İnkılaplar ve Kadın Hakları

Hukuk alanında yapılan köklü değişiklikler ve kadınlara tanınan haklar.

• 1924 Anayasası (20 Nisan 1924):
  • 6 bölüm ve 105 maddeden oluşmuştur.
  • En uzun süre yürürlükte kalan anayasa olmuştur. ✅
  • Parlamenter sisteme geçişte önemli bir adım atılmıştır.
  • "Türkiye devletinin yönetim şekli Cumhuriyet'tir" maddesi 1921 Anayasası'na eklenmiştir.
  • 1928'de "Devletin dini İslam'dır" maddesi çıkarılmıştır.
• Türk Medeni Kanunu (17 Şubat 1926):
  • İsviçre Medeni Kanunu örnek alınarak hazırlanmıştır. ✅
  • Nedenleri: Laiklik, eşitlik, hukuk alanında birliği sağlama, Mecelle'nin dini esaslara dayanması.
  • Düzenlemeler:
    • Tek eşlilik ve resmi nikah zorunluluğu kabul edilmiştir.
    • Kadına resmi boşanma hakkı tanınmıştır.
    • Mirasta ve mahkeme tanıklığında kadın-erkek eşitliği sağlanmıştır.
    • Kadınlara mesleklerini özgürce seçme hakkı tanınmıştır.
    • Patrikhane ve konsoloslukların mahkeme kurma yetkileri kaldırılmıştır.
    • Etnik ve dini kökenine bakılmaksızın vatandaşlar eşit sayılmıştır. 💡 KPSS Notu: Medeni Kanun'un getirdiği yenilikler ve kadınlara sağladığı haklar çok önemlidir.
• Türk Kadını ve Siyasi Hakları:
  • 1930: Belediye seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı.
  • 1933: Muhtarlık seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı.
  • 1934: Milletvekilliği seçimlerinde seçme ve seçilme hakkı. 💡 KPSS Notu: Kadınlara siyasi hakların verilme sırası ve tarihleri (BMV: Belediye, Muhtarlık, Vekillik) çok önemlidir.
  • İlkler:
    • İlk kadın muhtar: Gül Esin (Aydın, Karpuzlu, Demircidere Köyü).
    • İlk kadın belediye başkanı: Sadiye Hanım (Artvin, Yusufeli, Kılıçkaya).
    • İlk kadın milletvekilleri: 1935 seçimlerinde 17 kadın, 1936 ara seçiminde 1 kadın olmak üzere toplam 18 kadın TBMM'ye girmiştir.

---

📚 4. Toplumsal ve Kültürel İnkılaplar

Toplumsal yaşamda çağdaşlaşmayı ve modernleşmeyi hedefleyen inkılaplar.

• Şapka Kanunu (25 Kasım 1925):
  • Nedenleri: Modern bir görünüm kazandırmak, çağdaş milletler seviyesine ulaşmak, Batı ile bütünleşmek.
  • Atatürk, Kastamonu-İnebolu gezisinde şapka giyerek halkı özendirmiştir.
• Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (30 Kasım 1925):
  • Nedenleri: Din istismarını önlemek, toplumsal eşitliği sağlamak, bu mekanları rejim karşıtı eylemlerin odağı olmaktan çıkarmak, toplumun laikleşmesini sağlamak.
  • Sonuçları: "Dedelik, şeyhlik, seyitlik" gibi unvanlar yasaklanmıştır. Din büyüklerinin türbelerine dokunulmamıştır.
• Ölçü, Rakam ve Takvimdeki Değişiklikler:
  • Takvim Değişikliği (25 Aralık 1925): Hicri ve Rumi takvimler yerine Miladi Takvim'e geçilmiştir (1 Ocak 1926'dan itibaren).
  • Saat Sistemi Değişikliği (26 Aralık 1925): Alaturka saat sistemi yerine Alafranga saat sistemine geçilmiştir.
  • Uluslararası Rakamlara Geçilmesi (20 Mayıs 1928): Arap rakamları yerine uluslararası rakamlar kullanılmaya başlanmıştır.
  • Uzunluk, Ölçü ve Tartı Birimlerinde Değişiklik (1 Nisan 1931): Arşın, endaze, okka gibi birimler yerine Metrik Sistem'e geçilmiştir.
  • Hafta Tatilinde Değişiklik (1 Haziran 1935): Cuma olan hafta tatili Pazar'a alınmıştır.
  • Nedenleri: Batı ile ticari ilişkileri düzenlemek, toplumsal ve uluslararası uygulamalarda birlik sağlamak. ✅
• Soyadı Kanunu (21 Haziran 1934):
  • Nedenleri: Resmi ve sosyal ilişkilerdeki karışıklığa son vermek, toplumsal eşitliği sağlamak.
  • Her ailenin bir soyadı alması zorunlu hale getirilmiştir.
  • Mustafa Kemal'e "Atatürk" soyadı 24 Kasım 1934'te TBMM tarafından verilmiştir. ✅
• Unvan ve Lakapların Kullanımını Yasaklayan Kanun (26 Kasım 1934):
  • "Ağa, hacı, hafız, molla, efendi, bey, hanım, hazret, zade" gibi ayrıcalık belirten unvanların kullanımı yasaklanmıştır.
• Kılık-Kıyafet Kanunu (3 Aralık 1934):
  • Din adamları dışında kimsenin dini kıyafetle sokakta dolaşamayacağına karar verilmiştir.

---

📚 5. Eğitim Alanındaki İnkılaplar

Milli, laik ve modern bir eğitim sisteminin oluşturulması.

• I. Maarif Kongresi (15-16 Temmuz 1921):
  • Kurtuluş Savaşı'nın en çetin günlerinde Eskişehir-Kütahya Muharebeleri sırasında Ankara'da toplanmıştır.
  • Eğitime milli bir yön kazandırma ve gelecekteki uygulamalara temel hazırlama amacı taşımıştır. 💡 KPSS Notu: Savaş sırasında toplanması, eğitime verilen önemi gösterir.
• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924):
  • Nedenleri: Eğitimde ikiliği ortadan kaldırmak, eğitimi laikleştirmek ve modernleştirmek, milli eğitimi sağlamak.
  • Sonuçları: Türkiye Cumhuriyeti sınırları içindeki tüm eğitim-öğretim kurumları Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlanmıştır. Eğitimde birlik sağlanmış, eğitimin laikleşmesi yolunda önemli bir adım atılmıştır. Medreselerin kapatılmasına ortam hazırlamıştır. ✅
• Medreselerin Kapatılması (11 Mart 1924):
  • Tevhid-i Tedrisat Kanunu çerçevesinde kapatılmıştır.
  • Yerlerine ilahiyat fakültesi ve imam hatip okulları açılmıştır.
• Türk Tarih Kurumu (15 Nisan 1931):
  • Nedenleri: Ümmetçi ve hanedancı tarih anlayışından milli temellere dayalı bir tarih anlayışına geçmek, Türklerin dünya ve İslam tarihine katkılarını ortaya koymak, Türklerin "sarı ırk" olduğu iddialarını çürütmek.
  • Atatürk'ün sözü: "Tarih yazmak, tarih yapmak kadar mühimdir. Yazan yapana sadık kalmazsa değişmeyen hakikat, insanlığı şaşırtacak bir mahiyet alır." ✅
• Türk Dil Kurumu (12 Temmuz 1932):
  • Nedenleri: Türk dilini yabancı kelimelerin boyunduruğundan kurtarmak, Türkçenin zenginliğini ortaya koymak ve bilim dili haline gelmesini sağlamak, konuşma dili ile yazı dili arasındaki farklılığı gidermek.
  • Güneş Dil Teorisi bu dönemde ortaya atılmıştır.
• Halkevleri (19 Şubat 1932):
  • Amaçları: Cumhuriyet'in ilkeleri ve inkılaplarını halka aktarmak, vatandaşlar arasında ortak kültür ve milli bilinç oluşturmak.
  • Türk Ocakları'nın kapatılmasıyla kurulmuştur.
• Üniversite Reformu (1933):
  • Darülfünun kapatılarak yerine İstanbul Üniversitesi açılmıştır. ✅

---

📚 6. Ekonomi Alanındaki Gelişmeler ve Politikalar

Milli ve bağımsız bir ekonomi oluşturma çabaları.

• İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat - 4 Mart 1923):
  • Lozan görüşmelerinin kesildiği bir sırada toplanmıştır.
  • Başkanlığını Kâzım Karabekir yapmıştır. ✅
  • Misak-ı İktisadi Kararları kabul edilmiştir.
  • Amaç: Ekonomik kalkınmanın kendi çabamızla gerçekleşmesi gerektiği ön görülmüştür.
  • Atatürk'ün sözü: "Siyasal, askeri zaferler ne kadar büyük olurlarsa olsunlar, ekonomik zaferlerle taçlandırılmazlarsa az zamanda söner." 💡 KPSS Notu: Kongrenin başkanı ve Misak-ı İktisadi kararları önemlidir.
• Aşar Vergisi'nin Kaldırılması (1925):
  • Çiftçinin rahatlaması ve üretimin devamlılığı sağlanmıştır.
• İş Bankası'nın Kuruluşu (1924):
  • Türkiye'nin ilk özel bankasıdır. ✅ İlk genel müdürü Celal Bayar'dır.
• Sanayi ve Maadin Bankası (1925): Liberalizmin etkileri çerçevesinde açılmış devlet bankasıdır.
• Kabotaj Kanunu (1926):
  • Tüm kara suları millileştirilmiştir. ✅ Türk denizlerinde yolcu ve yük taşıma hakkı Türk gemilerine verilmiştir.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu (28 Mayıs 1927):
  • Amaç: Özel sektörü sanayi alanına çekerek ülke sanayisini geliştirmek.
  • Sonuç: Yetersiz sermaye, teknik bilgi ve eleman eksikliği nedeniyle istenilen sonucu vermemiştir.
• Koruyucu Gümrük Yasası (1929):
  • 1929 Dünya Ekonomik Krizi'ne karşı alınan bir tedbirdir. Gümrük vergileri yükseltilmiştir.
• Devletçilik Politikası:
  • 1929 Dünya Ekonomik Krizi ve Teşvik-i Sanayi Kanunu'nun başarısızlığı üzerine liberalizmden devletçilik uygulamasına geçilmiştir.
  • I. Beş Yıllık Sanayi Planı (1933): Rusya'dan yararlanılarak hazırlanmış ve 1934'te uygulanmaya başlanmıştır.
  • Kurulan Bankalar ve Kurumlar:
    • Merkez Bankası (1930): Milli para politikası izleme, para basma amaçlı kurulmuştur. ✅
    • Sümerbank (1933): I. Beş Yıllık Sanayi Planı'nın finansmanını sağlamıştır.
    • Etibank (1935): Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü'nün bulduğu madenleri işletmiştir.
    • Maden Tetkik ve Arama Enstitüsü (1935): Madenlerin araştırılıp kalite tespitinin yapılması için çalışmıştır.
    • Halkbank (1933): Küçük ve orta ölçekli esnafa kredi sağlamıştır.
    • Ziraat Kombinaları (1938): Tarım aletleri, makineleri ve ilaçlarının satın alınarak halka tanıtılması amacıyla kurulmuştur.
    • Toprak Mahsulleri Ofisi (1938): Ürün piyasasını düzenleme görevini üstlenmiştir. 💡 KPSS Notu: Hangi bankanın ne amaçla kurulduğu ve devletçilik politikasına geçişin nedenleri önemlidir.

---

📚 7. Sağlık, Sosyal ve Ulaşım Alanındaki Çalışmalar

Halk sağlığı, sosyal refah ve ülkenin altyapısının güçlendirilmesi.

• Sağlık Alanındaki Çalışmalar:
  • Sıhhiye Vekaleti (Sağlık Bakanlığı) (1920): Kurulmuştur.
  • Hilal-i Ahmer (Kızılay) (1923): Dönüştürülmüştür.
  • Çocuk Esirgeme Kurumu (1921): Açılmıştır.
  • Genel Hıfzıssıhha Kanunu (1930): Kabul edilmiş ve Ankara Hıfzıssıhha Enstitüsü açılmıştır.
  • Numune Hastaneleri, Heybeliada Sanatoryumu kurulmuştur.
  • Nüfus artışını teşvik edici tedbirler alınmıştır (çok çocuklu ailelere vergi muafiyeti, tarla bağışı).
• Ulaşım ve Bayındırlık Çalışmaları:
  • Devlet Demiryolları Genel Müdürlüğü (1924): Kurulmuştur.
  • Demiryollarının Ulusallaştırılması (1928): Başlanmıştır.
  • Hava Yolları Devlet İşletme İdaresi (1933): Açılmıştır.
  • Türkkuşu (1935): Kurulmuştur.
  • Devlet Deniz Yolları Genel Müdürlüğü (1936): Kurulmuştur.
  • Çubuk Barajı (1936): Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk barajıdır. ✅

---

📚 8. Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

Barışçıl, bağımsızlık odaklı ve uluslararası işbirliğini esas alan dış politika.

• 1923-1932 Arası (Lozan'dan Kalan Sorunların Çözümü):
  • Musul Meselesi (1923-1926): İngiltere ile yaşanan sorun, Milletler Cemiyeti'ne taşınmış, 1926 Ankara Antlaşması ile Irak'a bırakılmıştır. ✅
  • Yabancı Okullar (1924): Tevhid-i Tedrisat Kanunu sonrası Fransa ile sorun yaşanmış, Türkiye'nin egemenlik hakları çerçevesinde çözülmüştür.
  • Patrikhane (1925): Fener Rum Patrikhanesi'nin siyasi yetkisi olmadığı vurgulanmış, Türkiye Cumhuriyeti'nin iç işlerine karışmasına izin verilmemiştir.
  • Bozkurt-Lotus Olayı (1926): Fransa ile yaşanan deniz kazası sorunu, Lahey Adalet Divanı'na taşınmış ve Türkiye davayı kazanmıştır. ✅
  • Nüfus Mübadelesi (1930): Yunanistan ile yaşanan sorun, Haliç Konferansı ve 1930 Ankara Antlaşması ile çözülmüştür.
  • Dış Borçlar (1933): Osmanlı Devleti'nden kalan borçlar, Fransa ile yapılan antlaşma ile daha uygun ödeme şartlarına bağlanmıştır.
• 1932-1939 Arası (II. Dünya Savaşı Öncesi Barışı Koruma Çabaları):
  • Milletler Cemiyeti'ne Giriş (1932): İspanya'nın davetiyle üye olunmuştur. ✅ Türkiye'nin uluslararası barışa katkıda bulunma arzusunu göstermiştir.
  • Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya ve Romanya arasında imzalanmıştır. Batı sınırlarımızı güvence altına almıştır. Bulgaristan ve Arnavutluk katılmamıştır. ✅
  • Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): II. Dünya Savaşı tehdidi üzerine Türkiye'nin girişimiyle toplanmış, Boğazlar üzerindeki tam egemenlik Türkiye'ye geri verilmiştir. ✅ Boğazlar Komisyonu kaldırılmıştır.
  • Akdeniz Paktı (1936): İtalya'nın yayılmacı politikasına karşı İngiltere'nin himayesinde kurulmuştur.
  • Sadabad Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak ve Afganistan arasında imzalanmıştır. Doğu sınırlarımızı güvence altına almıştır. ✅
  • Hatay (Sancak) Sorunu (1936-1939): Fransa'nın Suriye üzerindeki mandasını kaldırmasıyla ortaya çıkmıştır. Milletler Cemiyeti'nin görevlendirdiği Sandler raporu Hatay'ın Türkiye'ye katılmasını önermiştir. 1938'de Hatay Bağımsız Cumhuriyeti kurulmuş, 1939'da ise Hatay anavatana katılmıştır. ✅ KPSS Notu: Hatay'ın anavatana katılması Atatürk'ün vefatından sonra (İsmet İnönü dönemi) gerçekleşmiştir, ancak Atatürk'ün büyük çabalarıyla olmuştur.

---

📚 9. Cumhuriyet Dönemi Kültür ve Medeniyeti

Cumhuriyet'in sanat, bilim ve sosyal alandaki yansımaları.

• Mimari:
  • Anıtkabir: Prof. Dr. Emin Halid Onat ve Doç. Dr. Orhan Arda tarafından tasarlanmıştır.
  • II. TBMM Binası ve Ankara Palas (Mimar Vedat Tek).
• Resim ve Heykel:
  • İlk Atatürk Heykeli: İstanbul Sarayburnu'nda açılmıştır.
  • Heinrich Krippel: Ulus Zafer Anıtı ve Samsun Atatürk Anıtı'nı yapmıştır.
  • İbrahim Çallı: Zeybekler Tablosu, Hatay'ın Anavatana Özlemi.
  • Cemal Tollu: Kelebek Yakalayanlar.
• Müzik:
  • Adnan Saygun: Özsoy Operası ile Türkiye'nin ilk devlet sanatçısı olmuştur. ✅
  • Cemal Reşit Rey: 10. Yıl Marşı'nın bestecisidir.
• Edebiyat:
  • Halide Edip Adıvar: Ateşten Gömlek (Milli Mücadele üzerine ilk roman), Türk'ün Ateşle İmtihanı.
  • Yakup Kadri Karaosmanoğlu: Yaban, Ankara.
  • Kemal Tahir: Yorgun Savaşçı.
  • Falih Rıfkı Atay: Zeytindağı, Çankaya.
• Bilim:
  • Cahit Arf: Cebirsel denklemler üzerine çalışmalarıyla "Hasse Arf Teoremi"ni geliştirmiştir.
  • Feza Gürsey: Fizik konusunda "Lineer Olmayan Sigma Modelleri"ni geliştirmiştir.
  • Prof. Dr. Hulusi Behçet: Behçet hastalığını bulmuştur.
  • Fatin Gökmen: Kandilli Gözlemevi'nin kurucusudur.
• Kadınların Mesleki Başarıları (KPSS için önemli):
  • İlk kadın doktor: Safiye Ali.
  • İlk kadın savaş pilotu: Sabiha Gökçen.
  • İlk kadın dünya güzeli: Keriman Halis Ece.
  • İlk kadın mühendis: Sabiha Güreyman.
  • İlk kadın avukat: Beyhan Hanım.
  • İlk kadın köy mebusu: Satı Kadın. 💡 KPSS Notu: Bu "ilk"ler sıkça sorulur, isimleri ve meslekleri eşleştirmek önemlidir.

---

Bu çalışma materyali, Atatürk dönemi Türkiye Cumhuriyeti'nin temel taşlarını oluşturan olayları, inkılapları ve politikaları özetlemektedir. Özellikle KPSS Lisans sınavı için kritik olan tarihler, nedenler, sonuçlar ve önemli şahsiyetler vurgulanmıştır. Başarılar dileriz!