📚 Türk Tarihi Genel Tekrar Çalışma Materyali
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, sağlanan ders kaydı transkripti ve kişisel notlardan derlenerek hazırlanmıştır.
Giriş
Türk tarihi, geniş coğrafyalara yayılması ve farklı medeniyetlerle etkileşimi nedeniyle oldukça zengin ve karmaşık bir yapıya sahiptir. Bu çalışma materyali, İslamiyet öncesi dönemlerden başlayarak, ilk Türk İslam devletlerini, Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşundan dağılmasına kadar olan süreçleri, Milli Mücadele dönemini ve Türkiye Cumhuriyeti'nin ilk yıllarındaki temel ilke ve inkılapları kapsamlı bir şekilde ele almaktadır. Amacımız, bu uzun ve köklü tarihi, anlaşılır ve düzenli bir formatta sunarak öğrenme sürecinizi kolaylaştırmaktır.
1. İslamiyet Öncesi Türk Devletleri ve Kültürü 🌍
Türklerin kökenleri ve ilk devlet yapıları, göçebe yaşam tarzının getirdiği dinamiklerle şekillenmiştir.
- İlk Büyük Türk Devleti ✅: Asya Hun Devleti'dir. Çin'e karşı üstünlük sağlayan ilk devlettir.
- Yaşam Tarzı 🏕️: Türkler, tabiat koşulları nedeniyle göçebe bir hayat sürmüş, hayvancılıkla uğraşmış ve çadırlarda yaşamışlardır. Bu durum, kalıcı mimari eserlerin ve şehir kültürünün gelişimini engellemiştir.
- Ordu Teşkilatlanması ⚔️: İlk devlet ve ordu teşkilatlanması Asya Hun Devleti'nde görülür. Mete Han döneminde "onlu sistem" kurulmuştur.
- Kavimler Göçü 🚶♂️🚶♀️: Hunların Avrupa'ya yönelmesi, Avrupa toplum yapısında önemli değişikliklere yol açan Kavimler Göçü'ne neden olmuştur.
- Önemli Türk Devletleri ve Toplulukları 🇹🇷:
- Göktürkler: Türk adıyla kurulan ilk Türk devletidir.
- Uygurlar: Yerleşik hayata geçen ilk Türk devletidir. Bu dönemde kalıcı mimari eserler ve şehir kültürü gelişmiştir.
- İskitler (Sakalar): Bilinen ilk Türk topluluğudur.
- Hazarlar: Museviliği benimseyen ilk Türk topluluğudur.
- Avarlar: İstanbul'u kuşatan ilk Türk topluluğudur.
- Devlet Yönetimi ve Hukuk ⚖️:
- Ülke Hanedanın Ortak Malı: Bu anlayış, siyasi yaşam sürelerinin kısa olmasına ve taht kavgalarına yol açmıştır.
- Kut Anlayışı: Hükümdarlık yetkisinin Tanrı tarafından verildiğine inanılmıştır.
- Kurultay: Danışma organı olarak işlev görmüştür. Kararların Kaan'ın onayına bağlı olması, Kurultay'ın danışma niteliğini gösterir.
- Töre: Yazılı hukuk kuralları yerine, gelenek ve göreneklere dayalı yazısız kurallar bütünüdür.
- Dil ve Edebiyat 📜:
- Orhun Abideleri: Türk dilinin ve tarihinin en eski yazılı örnekleridir (II. Göktürk Devleti).
- Destanlar: Ergenekon, Bozkurt, Türeyiş, Manas, Alper Tunga gibi destanlar önemlidir.
- Takvim ve Sanat 🗓️🎨:
- 12 Hayvanlı Türk Takvimi: Türklerin astronomi ile ilgilendiğinin kanıtıdır.
- Sanat: Demir eşyalar, altın takılar, halı, kilim, resim, heykel, fresk ve portre sanatı gelişmiştir. Uygur döneminde minyatür ve çinicilik ilerlemiştir.
2. İlk Türk İslam Devletleri ☪️
Türklerin İslamiyet'i kabulü ve yeni coğrafyalarda kurdukları devletler.
- İslamiyet'e Geçiş ⚔️: Talas Savaşı, Türklerin İslamiyet'i benimseme sürecini başlatan önemli bir olaydır.
- İlk Türk İslam Devletleri ve Toplulukları 🕌:
- Karluklar: Müslümanlığı benimseyen ilk Türk topluluğudur.
- İtil Bulgarları: İslamiyet'i kabul eden ilk Türk devletidir.
- Karahanlılar: Orta Asya'da kurulan ilk Müslüman Türk devletidir. İslamiyet'i benimsemelerine rağmen dini terimlerin karşılığını Türkçe olarak vermeye özen göstermişlerdir.
- Tolunoğulları: Mısır'da kurulan ilk Türk İslam devletidir.
- Gazneliler: İslam kültürünü Hindistan'a taşımışlardır.
- Akşitler (Ihşidiler): Hicaz bölgesinde denetim kuran ilk Türk devletleridir.
- Büyük Selçuklu Devleti 👑:
- Kuruluş: Nesa, Serahs ve Dandanakan Savaşları sonucunda kurulmuş, Gazneliler çöküş sürecine girmiştir.
- Anadolu'ya Yöneliş: Türklerin Anadolu topraklarında Bizans'a karşı verdikleri ilk savaş Pasinler Savaşı'dır. Anadolu'nun kapılarını Türklere açan savaş ise Malazgirt Savaşı'dır (1071).
- Çöküş: Katvan Savaşı (Karahitaylılarla) Büyük Selçuklu Devleti'ni çöküş sürecine sokmuştur.
- Anadolu Selçuklu Devleti 🏰:
- Bizans'a Karşı Üstünlük: Miryokefalon Savaşı ile Bizans otoritesini büyük ölçüde sona erdirmiş, Selçuklu hakimiyetini perçinlemiştir.
- Çöküş: Haçlı Seferleri ve Kösedağ Savaşı (Moğollarla) Anadolu Selçuklu Devleti'ni çöküş sürecine sokmuştur.
- Diğer Önemli Bilgiler 💡:
- Memlükler: Moğol saldırılarını durduran ve Moğolları yenilgiye uğratan tek devlettir.
- Yönetim: Hükümdarların egemenlik belirtileri hutbe, sikke, tuğra, arma ve unvanlardır. Şehzadelerin yönetim tecrübesi edinmeleri için sancak sistemi (Melik ve Atabeyler) uygulanmıştır.
- Eğitim: Medreseler, bugünün üniversiteleri niteliğindedir. Vezir Nizamülmülk'ün Bağdat'ta açtığı Nizamiye Medreseleri önemlidir.
- Dil: Saray ve orduda Türkçe, yazışmalarda Farsça, medreselerde Arapça kullanılması Türkçenin gelişimini yavaşlatmıştır. Karahanlılar döneminde edebi dil olarak Türkçe kullanılmış ve önemli eserler verilmiştir (Divanü Lügat-it Türk, Kutadgu Bilig).
- Anadolu Beylikleri: Malazgirt Savaşı sonrası kurulan Saltuklular, Artuklular, Mengücekliler, Danişmentliler ve Çaka Beyliği, Anadolu'nun Türkleşmesine katkı sağlamıştır. Karamanoğulları, kendilerini Anadolu Selçuklu Devleti'nin mirasçısı olarak görmüş, Türkçeyi resmi dil ilan etmiş ve Osmanlı'yı en çok uğraştıran beylik olmuştur.
3. Osmanlı Devleti: Kuruluş, Yükseliş ve Dönüşüm 🇹🇷
Osmanlı İmparatorluğu'nun kuruluşu, gelişimi ve geçirdiği önemli evreler.
- Kuruluş ve İlk Dönemler 🐎:
- Köken: Oğuzların Bozok kolunun Kayı boyuna mensuptur.
- İlk Savaş: Osmanlılar ile Bizanslılar arasındaki ilk savaş Koyunhisar Savaşı'dır.
- Haçlı Savaşları: Sırpsındığı, I. Kosova, Niğbolu, Varna ve II. Kosova savaşları Haçlılarla yapılmıştır.
- Anadolu Türk Siyasi Birliği: İlk kez büyük ölçüde Yıldırım Bayezid tarafından sağlanmıştır.
- Fetret Devri: Yıldırım Bayezid'in Ankara Savaşı'nda yenilmesiyle Osmanlı Devleti Fetret Devri'ne girmiş, bu döneme I. Mehmet son vermiştir.
- Yükseliş Dönemi 📈:
- İstanbul'un Fethi 🕌: II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet), İstanbul'u fethederek Ortodoks dünyasının koruyuculuğunu Osmanlı'ya geçirmiştir.
- Halifeliğin Osmanlı'ya Geçişi: I. Selim (Yavuz Sultan Selim) döneminde Mercidabık ve Ridaniye Savaşları ile Memlüklere son verilmiş ve halifelik Osmanlı Devleti'ne geçmiştir.
- Akdeniz'de Üstünlük: Kanuni Sultan Süleyman döneminde Preveze Deniz Savaşı ile Akdeniz Türk gölü haline gelmiştir. İran ile ilk antlaşma olan Amasya Antlaşması imzalanmıştır.
- Duraklama ve Gerileme Dönemleri 📉:
- Duraklama (1579-1699): Sokullu Mehmet Paşa'nın ölümüyle başlayıp 1699 Karlofça Antlaşması'na kadar sürmüştür. Merkezi otorite zayıflamış, iç isyanlar artmıştır.
- Islahatlar: I. Ahmet, II. Osman (Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak isteyen ilk padişah), IV. Murat, Tarhuncu Ahmet Paşa, Kuyucu Murat Paşa, Köprülü Mehmet Paşa ve Köprülü Fazıl Ahmet Paşa bu dönemin önemli ıslahatçılarıdır.
- Gerileme (1699 sonrası): Karlofça Antlaşması ile başlamış, Osmanlı ilk kez Avrupa'nın üstünlüğünü kabul etmiştir.
- Lale Devri (1718-1730): III. Ahmet döneminde batılılaşma hareketleri başlamış, ilk elçilikler açılmış ve ilk özel Türk matbaası kurulmuştur. Patrona Halil İsyanı ile sona ermiştir.
- Nizam-ı Cedit Islahatları: III. Selim döneminde yapılmış ve ilk devlet matbaası açılmıştır.
- Dağılma Dönemi ve Islahatlar 💔:
- Başlangıç: 1792 Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti dağılma dönemine girmiştir.
- Milliyetçilik Akımı: Fransız İhtilali'nin milliyetçilik akımı, Osmanlı'nın çok uluslu yapısını olumsuz etkilemiş, azınlık isyanlarına yol açmıştır. Sırplar ilk isyan eden, Yunanlılar ise ilk bağımsız olan azınlık olmuştur.
- II. Mahmut Dönemi 💥: Yeniçeri Ocağı kaldırılmıştır (Vaka-i Hayriye). Ayanlarla imzalanan Sened-i İttifak belgesi, padişahın yetkilerini kısıtlayan ilk belgedir.
- Tanzimat ve Islahat Fermanları: Azınlıklara haklar verilmiş, hukuk üstünlüğü ve eşitlik vurgulanmıştır.
- Kanun-i Esasi: İlk anayasa olup, hukuk üstünlüğünü kabul etmiştir.
- I. Meşrutiyet: Halk ilk kez yönetime ortak olmuştur.
- Devlet Yönetimi ve Toplum Yapısı 🏛️:
- Divan-ı Hümayun: Devlet işlerinin görüşülüp karara bağlandığı yerdir (Orhan Bey kurmuş, II. Mahmut kaldırmıştır).
- Yönetenler Sınıfı: İlmiye (din, hukuk, eğitim), Seyfiye (askeri, idari) ve Kalemiye (bürokrasi, maliye) sınıflarından oluşmuştur.
- Toprak Sistemi: Devlete ait Miri ve şahsa ait Mülki topraklar bulunmaktaydı. İltizam sistemi ile vergiler toplanmıştır.
- Ordu: İlk düzenli ordu Orhan Bey zamanında "Yaya ve Müsellem" adıyla kurulmuştur. Devşirme sistemi ile asker ve devlet adamı ihtiyacı karşılanmıştır.
- Donanma: İlk tersane Karamürsel'de (Orhan Bey), ilk büyük tersane Gelibolu'da (I. Bayezid) kurulmuştur. Osmanlı donanması İnebahtı, Çeşme, Navarin ve Sinop'ta yakılmıştır.
- Eğitim: Medreseler eğitimin temelini oluşturmuş, Enderun okulları devlet adamı yetiştirmiştir. Tanzimat döneminde Darülfünun gibi modern eğitim kurumları açılmıştır.
- Sanat: Minyatür, oymacılık, kakmacılık, çinicilik gelişmiştir. Hat sanatı, dini kitapların matbaada basılmasını geciktiren önemli bir faktördür.
- Saraylar: Topkapı Sarayı'nda Batı etkisi yokken, Dolmabahçe, Beylerbeyi, Yıldız ve Çırağan saraylarında Batı etkisi görülür.
4. Milli Mücadele Dönemi ⚔️
Osmanlı Devleti'nin sonu ve yeni Türk Devleti'nin kuruluşu.
- I. Dünya Savaşı ve Sonuçları 💥:
- Osmanlı'nın Savaşa Girişi: Almanya'nın yanında savaşa katılarak kaybettiği toprakları geri alma ve itibarını kazanma amacı gütmüştür.
- Cepheler: Kafkas, Kanal, Çanakkale, Irak, Suriye, Filistin, Hicaz, Yemen gibi cepheler açılmıştır. Osmanlı sadece Çanakkale Cephesi'nde başarılı olmuştur.
- Brest-Litovsk Antlaşması: Rusya'nın savaştan çekilmesiyle Osmanlı Devleti Kars, Ardahan ve Batum'u geri almıştır.
- Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918): Osmanlı Devleti fiilen sona ermiş, egemen ve bağımsız devlet olma özelliğini yitirmiştir. Anadolu'nun işgali direniş cemiyetlerinin kurulmasına yol açmıştır.
- Milli Mücadele'nin Başlangıcı 🇹🇷:
- Mustafa Kemal'in Faaliyetleri: 9. Ordu Müfettişi olarak Karadeniz'e gönderilmiş, Havza Genelgesi ile ulusal bilinci uyandırmıştır.
- Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Kurtuluş Savaşı'nın amacını, gerekçesini ve yöntemini belirlemiştir. "Ulusun geleceğini yine ulusun azim ve kararı kurtaracaktır" hükmü, yönetim şeklinin değişeceğinin ve ulusal egemenliğe dayalı bir devletin kurulacağının göstergesidir.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz 1919): Bölgesel toplanmasına rağmen ulusal kararlar alınmıştır. Manda ve himaye ilk kez reddedilmiş, milli sınırlardan ilk kez bahsedilmiştir.
- Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir. Temsil Heyeti, yürütme yetkisini ilk kez kullanmıştır (Ali Fuat Cebesoy'u Batı Cephesi Komutanlığı'na atayarak).
- Son Osmanlı Mebusan Meclisi: Misak-ı Milli kararlarını kabul etmiştir.
- Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi 🏛️:
- Açılış (23 Nisan 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin dağıtılmasıyla açılmıştır.
- Özellikleri: Bağımsızlık mücadelesini başarıyla sonuçlandırmayı hedeflemiş, yasama, yürütme ve yargı yetkilerini kendisinde toplamıştır (Güçler Birliği). Meclis Hükümeti Sistemi benimsenmiştir.
- Ayaklanmalar: Ahmet Anzavur, Kuvay-ı İnzibatiye, Şeyh Sait gibi isyanlar TBMM otoritesini sarsmaya çalışmıştır. Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri ile otorite sağlanmıştır.
- Kurtuluş Savaşı Cepheleri 🛡️:
- Doğu Cephesi: Ermenilere karşı kazanılan Gümrü Antlaşması, TBMM hükümetinin ilk başarısıdır.
- Güney Cephesi: Fransızlara karşı Hatay Dörtyol'da ilk silahlı direniş başlamıştır. 1921 Ankara Antlaşması ile Fransa, TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmuştur.
- Batı Cephesi: Yunanlılara karşı mücadele edilmiştir.
- I. İnönü Savaşı: Düzenli ordunun ilk askeri başarısıdır. Sonucunda Londra Konferansı toplanmış, TBMM uluslararası alanda tanınmıştır.
- Eskişehir-Kütahya Savaşları: Türk ordularının yenilgisi sonrası Mustafa Kemal'e Başkomutanlık yetkisi verilmiş ve Tekalif-i Milliye Emirleri çıkarılmıştır.
- Sakarya Meydan Muharebesi: Türk ordusunun son savunma savaşıdır.
- Büyük Taarruz: Mustafa Kemal'in "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emriyle Batı Anadolu düşman işgalinden temizlenmiştir.
- Savaşın Sonu 🕊️:
- Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Kurtuluş Savaşı'nı sona erdirmiş, Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaşsız kurtarılmıştır.
- Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): İtilaf Devletleri'nin Lozan görüşmelerine Osmanlı hükümetini davet etmesi üzerine kaldırılmıştır. Laik devlet olma yolunda atılan ilk adımdır.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk devleti uluslararası alanda tanınmıştır. Kapitülasyonlar ve Ermeni Yurdu konularında ödün verilmemiştir. Boğazlar, borçlar, Suriye sınırı, nüfus mübadelesi gibi konular tartışılmıştır.
5. Türkiye Cumhuriyeti: Kuruluş ve Atatürk İlke ve İnkılapları 🇹🇷
Yeni Türk Devleti'nin temelleri ve modernleşme süreci.
- Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923) 🎉: Saltanatın kaldırılmasıyla kolaylaşan siyasi bir devrimdir. Meclis Başkanlığı ile Hükümet Başkanlığı birbirinden ayrılmıştır.
- Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924) 🚫: Laik devlet düzeninin önündeki en büyük engeli kaldırmıştır.
- Çok Partili Hayat Denemeleri 🗳️:
- Halk Fırkası: Yeni Türk devletinin ilk partisidir.
- Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası: İlk muhalefet partisidir. Şeyh Sait İsyanı sonucunda kapatılmıştır.
- Eğitim ve Kültür Alanındaki İnkılaplar 📚:
- Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924): Eğitimi laik, çağdaş ve ulusal nitelikte hale getirmiştir.
- Türk Dil Kurumu ve Türk Tarih Kurumu: Türkçeyi yabancı dillerin baskısından kurtarmak ve Türklerin dünya uygarlığına katkılarını ortaya çıkarmak amacıyla kurulmuştur.
- Harf İnkılabı (1928): Bilim ve teknolojideki ilerlemeleri ve kültür alışverişini hızlandırmıştır. Okuryazar oranını artırmak için Millet Mektepleri açılmıştır.
- Hukuk ve Toplumsal Alandaki İnkılaplar ⚖️👩⚖️:
- Medeni Kanun (1926): Mecelle'yi kaldırmış, kadın-erkek eşitliğini büyük ölçüde sağlamıştır. Kadınlara belediye (1930), muhtarlık (1933) ve vekillik (1934) hakları tanınmıştır.
- Soyadı Kanunu (1934): Resmi işleri kolaylaştırma amacına yöneliktir.
- Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (1925), Kılık Kıyafet İnkılabı, Takvim, Ağırlık ve Uzunluk Ölçülerinin Değiştirilmesi: Toplumsal yaşayışı düzenleme amacına yöneliktir.
- Ekonomi Politikaları 💰:
- İzmir İktisat Kongresi (1923): Liberal kararlar benimsenmiştir.
- Devletçilik İlkesi: Planlı ekonomik kalkınma modeli benimsenerek devletçi bir politika izlenmiştir.
- Bankalar: İş Bankası (ilk özel banka), Sümerbank, Etibank, Denizbank, Halkbank gibi bankalar kurulmuştur.
- Atatürk İlkeleri ✅: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Devletçilik, İnkılapçılık ilkeleri 1937 yılında Anayasaya dahil olmuştur.
- Cumhuriyetçilik: Yönetim şekli olarak cumhuriyeti benimsemek.
- Milliyetçilik: Ulusal birliği ve bağımsızlığı esas almak.
- Halkçılık: Barış ve eşitlik sağlamak, sınıf kavgalarını önlemek.
- Laiklik: Toplumun ilerlemesi için çağ dışı engelleri kaldırmak, akılcı ve bilimsel kuralları benimsemek.
- Devletçilik: Devlet ve vatandaş ilişkisini güçlendirmek, ekonomiyi kalkındırmak, sanayiyi gerçekleştirmek.
- İnkılapçılık: Modernleşmek ve çağdaş uygarlık düzeyinin üstüne çıkmak için reformlar gerçekleştirmek.
- Atatürk Dönemi Dış Politikası 🕊️:
- Milletler Cemiyeti'ne Üyelik (1932): Türkiye'nin uluslararası barışa katkı sağlama isteğini gösterir.
- Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Türkiye'nin boğazlar üzerindeki egemenliğini kesinleştirmiştir.
- Bölgesel Paktlar: Balkan Antantı (1934) ve Sadabat Paktı (1937) gibi bölgesel ittifaklar kurulmuştur.
- Hatay Meselesi: Atatürk'ün "şahsi meselem" olarak nitelendirdiği bu sorun, vefatından bir yıl sonra (1939) anavatana katılmıştır.
6. Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi (Kısa Genel Bakış) 🌐
- İki Savaş Arası Dönem: Almanya'da Hitler ve Nazi Partisi, İtalya'da Mussolini iktidara gelmiştir. Albert Einstein'ın İzafiyet Teorisi ve Salvador Dali'nin sürrealizm akımı bu döneme damga vurmuştur.
- II. Dünya Savaşı: Savaş sırasında Türkiye Cumhurbaşkanı İsmet İnönü'dür. İngiltere, Fransa ve ABD'nin başını çektiği grup "Müttefikler" olarak bilinir. Japon İmparatoru Hirohito'dur. ABD'nin savaşa girmesine neden olan olay Pearl Harbor saldırısıdır.
- Savaş Sonrası Dönem: İlk atom bombası Hiroşima'ya atılmıştır. İlk bilgisayar ENIAC'tır. 1947-1960 yılları "Soğuk Savaş" dönemi olarak adlandırılır.
- Türkiye'de Gelişmeler: Köy Enstitüleri İsmet İnönü döneminde kurulmuş, Adnan Menderes döneminde kapatılmıştır. Adnan Menderes, Demokrat Parti'nin kurucularından olup 1950-1960 yılları arasında Başbakanlık yapmıştır.
- Uluslararası İlişkiler: Uluslararası Para Fonu (IMF) kurulmuştur. Bernard Baruch, Soğuk Savaş tabirini kullanan ilk kişidir. Balfour Deklarasyonu (1917), Filistin'de bir Yahudi devleti kurulmasına destek vermiştir.
- Kıbrıs ve Bosna: Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti'nin kurucusu Rauf Denktaş'tır. Bosna Savaşı'nı sona erdiren antlaşma Dayton Antlaşması'dır.
Sonuç
Türk tarihi, bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin sürekliliğini vurgulayan, farklı coğrafyalarda ve kültürel etkileşimlerle şekillenmiş zengin bir mirastır. İslamiyet öncesi köklerden modern Türkiye Cumhuriyeti'ne uzanan bu yolculuk, Türk milletinin azim ve kararlılığının bir göstergesidir. Bu çalışma materyali, bu uzun ve köklü tarihi ana hatlarıyla sunarak, geçmişimizi daha iyi anlamanıza ve geleceğe daha sağlam adımlarla ilerlemenize yardımcı olmayı amaçlamaktadır.









