Bu çalışma materyali, bir ders kaydından derlenerek hazırlanmıştır.

---

Milli Mücadele Dönemi: Sivas Kongresi'nden İstanbul'un İşgaline 🇹🇷

Bu çalışma materyali, Milli Mücadele'nin kritik bir dönemini, Sivas Kongresi'nden başlayarak İstanbul'un resmen işgaline kadar uzanan süreci detaylı bir şekilde ele almaktadır. Bu süreç, ulusal bağımsızlık mücadelesinin örgütlenmesi ve siyasi zeminde güçlenmesi açısından hayati öneme sahiptir.

1. Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919) 📚

Sivas Kongresi, Milli Mücadele tarihinde dönüm noktası niteliğinde önemli bir olaydır.

1.1. Toplanış Şekli ve Öncesi Engellemeler ⚠️

• Ulusal Nitelik: Kongre, toplanış şekli bakımından ulusal bir nitelik taşır. Amasya Genelgesi'nde alınan karar doğrultusunda, yurdun her ilinden üçer delegenin katılımıyla Sivas'ta düzenlenmiştir.
• Toplanma Yeri ve Slogan: Sivas'taki Sultani binasında toplanan kongrenin sloganı "Ya İstiklal Ya Ölüm" olmuştur.
• Kongre Öncesi Engellemeler:
  • Vali Baskınları: Elazığ Valisi Ali Galip ve Ankara Valisi Muhittin gibi valiler, kongreyi basma girişiminde bulunmuşlardır.
  • Dedikodular: İtilaf Devletleri'nin kongreyi basacağı dedikoduları yayılmış, amaç katılımı azaltmaktı.
  • Suçlamalar: "Bunlar Bolşevikçi, bunlar İttihatçı" gibi suçlamalarla halkın desteği engellenmeye çalışılmıştır. Mustafa Kemal ve arkadaşları, İttihatçı olmadıklarına dair yemin etmek zorunda kalmışlardır.
• Amerikan Mandası Tartışması: Erzurum Kongresi'nde reddedilmesine rağmen, Sivas'ta manda fikri tekrar gündeme gelmiş, ancak Mustafa Kemal'in kararlı duruşuyla kesin olarak reddedilmiştir.
• Kongre Başkanlığı: Rauf Orbay'ın da adı geçse de, kongre başkanlığına Mustafa Kemal seçilmiştir.

1.2. Sivas Kongresi'nde Alınan Kararlar ve Önemi ✅

Sivas Kongresi kararları, Erzurum Kongresi kararlarını ulusallaştırarak tüm ülkeye yaymıştır.

• Milli Sınırlar: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez.
• Manda ve Himaye: Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir.
• Dış Yardım: Dış yardım alınabileceği belirtilmiştir.
• Milli İrade: Milli iradenin egemen kılınması esastır.
• Azınlık Hakları: Azınlıklara bütünlüğü bozacak haklar verilemez.
• Meclisin Açılması: Meclisin açılması gerektiği vurgulanmıştır.
• Cemiyetlerin Birleştirilmesi: Doğu cemiyetleri birleşmişken, Sivas'ta tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirilmiştir. Bu, Milli Mücadele'yi tek elden yönetme ve merkezileştirme amacını taşır.
• Temsil Heyeti'nin Genişletilmesi: Temsil Heyeti'nin üye sayısı artırılarak tüm ülkeyi temsil etmesi sağlanmıştır.
• İrade-i Milliye Gazetesi: Milli Mücadele'nin sesini duyurmak amacıyla "İrade-i Milliye" gazetesi çıkarılmıştır.
• Ali Fuat Paşa'nın Atanması: Ali Fuat Paşa'nın Batı Cephesi Komutanlığı'na atanması, Temsil Heyeti'nin yürütme yetkisini kullandığını, yani bir hükümet gibi davrandığını göstermiştir. Bu, Batı'daki güçleri birleştirerek kumanda birliğini sağlamak için atılan ilk adımdır.

2. Sivas Sonrası Gelişmeler ve Amasya Görüşmeleri (Ekim 1919) 📈

Sivas Kongresi'nin ardından yaşanan gelişmeler, Milli Mücadele'nin siyasi alandaki ilk büyük başarısını getirmiştir.

2.1. Damat Ferit Hükümeti'nin İstifası 💡

• Haberleşmenin Kesilmesi: Kongre kararlarını tanımayan ve kongreyi basmaya çalışan Damat Ferit Hükümeti ile Temsil Heyeti arasındaki haberleşme kesildi.
• İstifa: Halkın ve Temsil Heyeti'nin baskılarına dayanamayan Damat Ferit, 30 Eylül 1919'da istifa etmek zorunda kaldı.
• İlk Siyasi Başarı: Bu istifa, Temsil Heyeti'nin ilk siyasi başarısı olarak tarihe geçmiştir.
• Ali Rıza Paşa Hükümeti: Damat Ferit'in yerine Ali Rıza Paşa Hükümeti kuruldu. Padişah Vahdettin, halkın tepkisini çekmemek ve otoritesini korumak amacıyla bu istifayı onayladı.

2.2. Amasya Görüşmeleri ve Temsil Heyeti'nin Tanınması ✅

• Görüşmeler: Ali Rıza Hükümeti'nin kurulmasıyla olumlu bir atmosfer oluştu ve Ekim ayında Amasya Görüşmeleri (Amasya Protokolleri) gerçekleşti.
  • Temsil Heyeti Adına: Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Bekir Sami Beyler.
  • İstanbul Hükümeti Adına: Bahriye Nazırı Salih Paşa.
• En Önemli Sonuç: İstanbul Hükümeti'nin Temsil Heyeti'ni resmen tanıması. Bu tanınma, Temsil Heyeti'nin meşruiyetini pekiştirmiş ve Milli Mücadele'nin siyasi gücünü artırmıştır.
• Temsil Heyeti'nin Gelişimi:
  • Kurulma Fikri: Amasya Genelgesi.
  • Doğuyu Temsil: Erzurum Kongresi.
  • Tüm Ülkeyi Temsil: Sivas Kongresi.
  • Hükümet Gibi Davranma: Ali Fuat Paşa'yı ataması.
  • İlk Siyasi Başarı: Damat Ferit'in istifası.
  • Hükümet Tarafından Tanınma: Amasya Görüşmeleri.
• Amasya Görüşmeleri'nde Alınan Kararlar:
  • Vatanın bütünlüğü, azınlıklara bütünlüğü bozucu haklar verilmemesi.
  • Seçimlerin yapılması ve meclisin açılması.
  • Manda fikrinin reddi, cemiyetlerin tanınması.
  • Mustafa Kemal'in rütbe ve nişanları geri verildi.
• Anlaşmazlık Konusu: Meclisin nerede açılacağı konusunda anlaşmazlık yaşandı. Mustafa Kemal, padişah ve itilafların baskısı nedeniyle meclisin İstanbul'da açılmasını istemiyordu.
• Sonuç: Salih Paşa, alınan kararları İstanbul'a götürse de, Ali Rıza Hükümeti bu kararların çoğunu kabul etmedi. Sadece seçimlerin yapılması, meclisin açılması ve cemiyetlerin tanınması gibi maddeler onaylandı.
• Merkez Seçimi: Kasım ayında seçimler yapıldı ve Mustafa Kemal Erzurum'dan milletvekili seçildi. Aralık ayında ise Temsil Heyeti, demiryolu, ulaşım kolaylığı ve güvenli olması nedeniyle Ankara'yı merkez olarak seçti.

3. Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Milli (Ocak 1920) 🇹🇷

3.1. Meclisin Açılma Kararı ve İtilaf Devletleri'nin Tutumu 🏛️

• "Son" Deme Nedeni: Meclisin baskınla kapatılması ve bir daha açılamamasıdır.
• Toplanma Kararı: İlk kez Erzurum Kongresi'nde alınmış, Sivas Kongresi ve Amasya Görüşmeleri'nde de tekrarlanmıştır.
• Açılma Amacı: Bağımsızlık kararlarını yasal bir zemine oturtmak.
• İtilaf Devletleri'nin Onayı:
  • Meclisin İstanbul'da toplanması halinde Mustafa Kemal'i tutuklayabileceklerini düşündüler.
  • Meclisi kendi kontrolleri altında tutabileceklerini sandılar.
  • Yapacakları barış anlaşmasının yasal bir onay alabilmesi için meclise ihtiyaç duyuyorlardı.
• Mustafa Kemal'in Tutumu: Mustafa Kemal bu tuzağa düşmedi. Erzurum'dan milletvekili seçilmesine rağmen İstanbul'a gitmedi ve Ankara'da kaldı.

3.2. Mustafa Kemal'in İstekleri ve Sonuçları 📝

Mustafa Kemal, Ankara'da kalarak arkadaşlarına şu isteklerde bulundu:

1. Meclis Başkanı Seçilmesi: Meclisin başına tekrar bir şey gelirse başkan sıfatıyla meclisi yeniden toplayabilmek.
   • Sonuç: Kabul edilmedi. Meclis başkanı Reşat Hikmetoğlu, vefatından sonra Celalettin Arif oldu.
2. Müdafaa-i Hukuk Grubu Kurulması: Bağımsızlık kararlarını hep birlikte alabilmek.
   • Sonuç: Kabul edilmedi. Rauf Orbay başkanlığında "Felah-ı Vatan Grubu" kuruldu. Bu grup hem saltanatçı hem de milliyetçi bir yapıya sahipti.
3. Ali Rıza Hükümeti'ne Güvenoyu Verilmemesi: Amasya Görüşmeleri'ndeki kararların çoğunu kabul etmediği için.
   • Sonuç: Kabul edilmedi. Ali Rıza Hükümeti güvenoyu aldı.
4. Bağımsızlık Kararlarının Alınması:
   • Sonuç: Kabul edildi. Misak-ı Milli kararları alındı.

3.3. Misak-ı Milli Kararları (28 Ocak 1920) 📜

Misak-ı Milli kararları, Milli Mücadele'nin yol haritasını çizen temel belgelerden biridir. Temelini Erzurum ve Sivas Kongresi kararları oluşturur.

• KAPSAR Şifresi: Bu kararları kolayca hatırlamak için "KAPSAR" şifresi kullanılabilir:
  • Kapitülasyonlar (Ayrıcalıklar)
  • Azınlık Hakları
  • Boğazlar
  • Sınırlar
  • Arap Eyaletleri (Referandum)
  • Referandum (Halk Oylaması)
• Kararların İçeriği:
  1. Milli Sınırlar: Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez. (Erzurum ve Sivas Kongreleri'nden)
  2. Halk Oylaması (Referandum): Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase), Batı Trakya ve Arap eyaletlerinde gerekirse halk oylaması yapılmalıdır. (Doğu Trakya değil, Batı Trakya'ya dikkat!)
  3. Azınlık Hakları: Azınlıklara verilen haklar, komşu ülkelerdeki Müslümanlara verilen haklar kadar olacaktır (Eşitlik ilkesi).
  4. Boğazlar: İstanbul ve Marmara'nın güvenliği sağlanırsa boğazlar için İtilaf Devletleri ile görüşülebilir. (Boğazlar konusunda alınan ilk koşullu karardır.)
  5. Dış Borçlar: Dış borçlar imkanlar dahilinde ödenecektir.
  6. Kapitülasyonlar: Yabancılara tanınan siyasi, hukuki ve ekonomik ayrıcalıklar (kapitülasyonlar) kaldırılmalıdır. (Kapitülasyonlara karşı ilk kez açıkça tepki gösterilmiştir.)

4. İstanbul'un Resmen İşgali ve Milli Mücadele'nin Tepkileri (16 Mart 1920) 💥

Misak-ı Milli kararları, İtilaf Devletleri'nin tepkisini çekmiş ve İstanbul'un işgaline yol açmıştır.

4.1. İşgalin Nedenleri ve Sonuçları 🚨

• Yakın Neden: Misak-ı Milli kararları.
• Diğer Neden: Akbaş olayı (Çanakkale'deki silah deposunun patlatılması).
• Hükümet Değişikliği: Misak-ı Milli kararlarının ardından Ali Rıza Hükümeti istifa etti, yerine Bahriye Nazırı Salih Paşa hükümet başkanı oldu. İşgal anında hükümet başkanı Salih Paşa'ydı.
• İşgalin Sonuçları:
  1. Türk Ocakları Basıldı: Milli kuruluşlar hedef alındı.
  2. Meclis Kapatıldı: Padişah, meclisi feshetti.
  3. Sürgünler: Rauf Orbay gibi bazı milletvekilleri İngilizler tarafından Malta'ya sürgüne gönderildi.
  4. İtilaf Bildirileri: İtilaf Devletleri, işgalin geçici olduğunu ve amaçlarının padişahın otoritesini artırmak olduğunu belirten bildiriler yayımladılar (Tepkiyi azaltma amacı).
  5. Hükümet Değişikliği: Salih Paşa'nın yerine Damat Ferit Paşa yeniden göreve getirildi (Sevr Antlaşması'nı imzalayana kadar görevde kaldı).

4.2. Mustafa Kemal ve Temsil Heyeti'nin Tepkileri ✊

İstanbul'un resmen işgali, Milli Mücadele için bir dönüm noktası olmuş ve Mustafa Kemal ile Temsil Heyeti'nin sert tepkisine yol açmıştır.

1. Kısasa Kısas: Esir alınan her milletvekiline karşılık bir İtilaf subayı rehin alındı.
2. Demiryollarının Tahribi: İtilaf Devletleri'nin sevkiyatını engellemek amacıyla Geyve ve Ulukışla demiryolları tahrip edildi.
3. Yeni Meclis Çalışmaları: Yeni bir seçim ve meclis için derhal çalışmalara başlandı.
4. Haberleşmenin Kesilmesi: İstanbul Hükümeti ile tüm haberleşme kesildi.
5. Padişah Adına Mücadele: Milli Mücadele'nin padişah adına yürütüldüğü açıklandı. Bu, saltanat yanlılarını da Milli Mücadele saflarına çekmek ve halkın birliğini sağlamak amacını taşıyordu.
6. Anadolu Ajansı: Milli Mücadele'nin sesini duyurmak için Anadolu Ajansı kuruldu.

Bu gelişmeler, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin açılmasına zemin hazırlayan olaylar zincirini oluşturmuştur.

5. Önemli Hükümet Başkanları Kronolojisi 📊

Milli Mücadele döneminde görev yapan bazı önemli hükümet başkanları ve görev yaptıkları olaylar:

• Mahmut Şevket Paşa: Babıali Baskını sonrası (İttihat ve Terakki iktidarı).
• Ahmet İzzet Paşa: Mondros Ateşkesi imzalandığında.
• Damat Ferit Paşa:
  • Mustafa Kemal'i Samsun'a gönderen.
  • Samsun Raporu'nu yazan Mustafa Kemal hakkında tutuklama kararı çıkaran.
  • Paris Barış Konferansı'na katılan.
  • Sevr Antlaşması'nı imzalayan.
• Ali Rıza Paşa:
  • Amasya Görüşmeleri döneminde.
  • Misak-ı Milli kararları alındığında (Son Osmanlı Mebusan Meclisi döneminde).
• Salih Paşa: İstanbul'un resmen işgali sırasında.
• Ahmet Tevfik Paşa:
  • Bilecik Görüşmeleri'nde.
  • Londra Konferansı'na katılan ve sözü TBMM'ye bırakan.
  • Saltanat kaldırılınca görev yapan son Osmanlı hükümet başkanı.

---