İçerik

1. Türkiye'de yasama yetkisi kime aittir ve bu yetkinin devredilemezlik ilkesi ne anlama gelir?

Yasama yetkisi Türk milleti adına Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Devredilemezlik ilkesi, bu yetkinin sadece Meclis tarafından kullanılabileceği ve başka hiçbir organa veya kişiye aktarılamayacağı anlamına gelir. Bu, yasama gücünün tek merkezde toplandığını ve asli niteliğini vurgular.

2. Yasama yetkisinin "genellik" ilkesini açıklayınız.

Yasama yetkisinin genellik ilkesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin anayasaya aykırı olmamak kaydıyla her konuda kanun çıkarabilme yetkisine sahip olmasıdır. Bu, Meclisin kanun yapma alanında konu sınırlaması bulunmadığı, yani her türlü toplumsal ve idari meseleyi kanunla düzenleyebileceği anlamına gelir.

3. Yasama yetkisinin "aslilik" ilkesi ne demektir?

Yasama yetkisinin asliliği ilkesi, Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin bir konuyu ilk kez, ilk elden ve doğrudan doğruya, herhangi bir organın iznine veya ön düzenlemesine ihtiyaç duymadan düzenleyebilmesidir. Bu, Meclisin yasama faaliyetinde öncelikli ve bağımsız bir konumda olduğunu gösterir.

4. Türkiye Büyük Millet Meclisi kaç milletvekilinden oluşur ve bu milletvekilleri nasıl seçilir?

Türkiye Büyük Millet Meclisi 600 milletvekilinden oluşur. Milletvekilleri, genel oyla seçilirler. Üye tam sayısı her zaman 600 olarak kabul edilir ve bu sayı anayasada belirtilmiştir.

5. Türkiye'de seçim çevreleri nasıl belirlenir ve hangi ilden kaç milletvekili çıkacağına kim karar verir?

Türkiye 81 il olarak değerlendirilir ve her il bir seçim çevresidir. Ancak bazı iller milletvekili sayısı fazla olduğu için en çok 3 seçim çevresine bölünebilir. Hangi ilden kaç milletvekili çıkacağı ise Yüksek Seçim Kurulu (YSK) tarafından o ilin nüfusuna göre belirlenir.

6. Seçimler hangi sebeple ve ne kadar süreyle geriye bırakılabilir? Bu kararı kim alır?

Seçimler sadece savaş sebebiyle bir yıl geriye bırakılabilir. Bu kararı alma yetkisi yalnızca Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Cumhurbaşkanlığı seçimi de otomatikman ertelenmiş olur, çünkü Meclis ve Cumhurbaşkanlığı seçimleri aynı gün yapılır.

7. Türkiye Büyük Millet Meclisi erken seçim kararı alabilmek için hangi çoğunluğa ihtiyaç duyar ve bu durumda ne olur?

Meclis, erken seçim kararı alabilmek için üye tam sayısının en az beşte üçünün (360 milletvekili) oyuna ihtiyaç duyar. Bu durumda hem Meclis hem de Cumhurbaşkanlığı seçimi birlikte yenilenir. Cumhurbaşkanı ikinci dönemindeyse ve Meclis bu kararı alırsa, bir kez daha aday olabilir.

8. Cumhurbaşkanı hangi durumda seçim kararı alamaz?

Cumhurbaşkanı hakkında Meclis tarafından soruşturma açılmasına karar verilmişse, seçim kararı alamaz. Bu kısıtlama, Cumhurbaşkanının soruşturmadan kaçmak amacıyla Meclisi feshetmesini engellemek için anayasada yer almaktadır.

9. Ara seçim nedir ve genel kuralları nelerdir?

Ara seçim, boşalan milletvekili üyeliklerinin yerine sadece boşalan yerlerde yapılan seçime verilen isimdir. Genel kuralları şunlardır: Her yasama döneminde sadece bir kez yapılır, genel seçimlerin üzerinden 30 ay geçmeden yapılamaz ve bir sonraki genel seçimlere bir yıl kala yapılamaz.

10. Ara seçimlerde %5 kuralı ne anlama gelir ve bu durumda ara seçim nasıl yapılır?

Boşalan milletvekili üyeliklerinin sayısı üye tam sayısının %5'ini (30 milletvekili) bulursa, 30 ay bekleme kuralı ve bir kez yapılma kuralı ortadan kalkar. Bu durumda, 3 ay içinde ara seçime gidilmesi zorunludur. Ancak son bir yıl kala kuralı bu durumda da geçerliliğini korur.

11. Hangi durumda sınırsız ara seçime gidilir ve bu seçimin özellikleri nelerdir?

Bir ilde veya seçim çevresinde hiç milletvekili kalmamışsa, son koltuğun boşaldığı tarihten itibaren 90 gün sonraki ilk pazar günü zorunlu ara seçime gidilir. Bu ara seçim, yasama döneminde bir kez yapılma, 30 ay geçmeden yapılamama ve son bir yıl kala yapılamama gibi sınırlamalara tabi değildir.

12. Türkiye'de seçimler kimin denetimi altında yapılır ve bu denetimi sağlayan anayasal organ hangisidir?

Türkiye'de seçimler yargı organlarının gözetim ve denetimi altında yapılır. Bu denetimi sağlayan anayasal organ Yüksek Seçim Kurulu (YSK)'dur. YSK, seçimlerin başlangıcından bitimine kadar dürüstlük ve düzen içinde yürütülmesini sağlar.

13. Yüksek Seçim Kurulu (YSK) kaç üyeden oluşur, üyeleri kimler seçer ve kararlarının özelliği nedir?

YSK, 7 asıl ve 4 yedek olmak üzere toplam 11 üyeden oluşur. Üyeleri Yargıtay (6) ve Danıştay (5) kendi başkan ve üyeleri arasından seçer. YSK kararları kesindir ve bu kararlara karşı Anayasa Mahkemesi dahil başka bir mercie itiraz edilemez. YSK, anayasada yasama bölümünde düzenlenmiştir.

14. Milletvekili seçilebilmek için aranan eğitim ve yaş şartları nelerdir?

Milletvekili seçilebilmek için en az ilkokul mezunu olmak ve 18 yaşını doldurmuş olmak şartları aranır. Bu şartlar, milletvekili, cumhurbaşkanı yardımcıları, bakanlar ve meclis başkanı gibi kamu görevlileri için de geçerlidir.

15. Milletvekili seçilmeye engel teşkil eden suçlar ve ceza süreleri hakkında bilgi veriniz.

Taksirli suçlar hariç, kasıtlı suçlardan bir yıl veya daha fazla hapis cezası alanlar milletvekili olamazlar. Ayrıca zimmet, rüşvet, hırsızlık, dolandırıcılık, sahtecilik, terör gibi yüz kızartıcı suçlardan bir gün bile ceza alanlar, affa uğramış olsalar dahi milletvekili seçilemezler.

16. Milletvekili adayı olmak isteyenlerden kimlerin görevlerinden çekilmesi (istifa etmesi) zorunludur?

Hakimler, savcılar, yüksek yargı mensupları, Türk Silahlı Kuvvetleri (TSK) mensupları, Yükseköğretim Kurulu (YÖK) üyeleri, öğretim elemanları, memurlar ve sözleşmeli personel milletvekili adayı olmak için görevlerinden istifa etmek zorundadır. Ancak işçiler, avukatlar ve serbest doktorlar istifa etmeden aday olabilirler.

17. Yasama sorumsuzluğu nedir ve hangi durumlarda milletvekillerini korur?

Yasama sorumsuzluğu, milletvekillerinin Meclis'te kullandıkları oy, söyledikleri söz ve ileri sürdükleri düşüncelerden dolayı hukuki veya cezai olarak sorumlu tutulamamasıdır. Bu, mutlak bir koruma olup kaldırılamaz ve ömür boyu devam eder. Amacı, milletvekillerinin görevlerini özgürce yerine getirmelerini sağlamaktır.

18. Yasama dokunulmazlığı nedir ve kimler yararlanır?

Yasama dokunulmazlığı, milletvekilleri, Cumhurbaşkanı yardımcıları ve bakanların seçimden önce veya sonra işlediği iddia edilen suçlardan dolayı Meclis karar almadıkça gözaltına alınamaması, sorgulanamaması, tutuklanamaması ve yargılanamamasıdır. Bu dokunulmazlık geçicidir ve sadece vekillik süresince geçerlidir.

19. Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması kararına karşı nereye ve ne kadar süre içinde itiraz edilebilir?

Milletvekili dokunulmazlığının kaldırılması kararına karşı, ilgili milletvekili veya onun adına başka bir milletvekili, kararın kendisine tebliğinden itibaren 7 gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne itiraz edebilir. Anayasa Mahkemesi bu itirazı 15 gün içinde karara bağlar.

20. Milletvekilliği hangi durumlarda Meclis kararıyla düşürülebilir ve bu kararlara karşı itiraz yolu nasıldır?

Milletvekilliği; istifa, bağdaşmayan işlerde ısrar ve devamsızlık (bir ay içinde toplam 5 birleşim günü izinsiz ve özürsüz katılmama) durumlarında Meclis kararıyla düşürülebilir. Bu kararlara karşı da, dokunulmazlığın kaldırılmasında olduğu gibi, 7 gün içinde Anayasa Mahkemesi'ne itiraz edilebilir ve Anayasa Mahkemesi 15 gün içinde kararını açıklar.

21. Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini kim hazırlar ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunar?

Bütçe ve kesin hesap kanun tekliflerini hazırlama ve Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne sunma yetkisi Cumhurbaşkanı'na aittir. Cumhurbaşkanı, mali yılbaşından en az 75 gün önce bütçe kanun teklifini Meclis'e sunar.

22. Uluslararası anlaşmaları onaylamayı uygun bulma yetkisi kime aittir ve hangi anlaşmalar Meclis'e gelmeden yürürlüğe girebilir?

Uluslararası anlaşmaları onaylamayı uygun bulma yetkisi Türkiye Büyük Millet Meclisi'ne aittir. Ancak ekonomik, ticari, teknik anlaşmalar ile süresi bir yılı geçmeyen, devletin maliyesine yük getirmeyen veya kişilerin haklarını ihlal etmeyen anlaşmalar Meclis'e gelmeden Cumhurbaşkanı tarafından yayımlanarak yürürlüğe girebilir.

23. Yürürlüğe girmiş uluslararası anlaşmaların hukuki niteliği nedir ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabi midir?

Yürürlüğe girmiş uluslararası anlaşmalar kanun hükmündedir ve Anayasa Mahkemesi denetimine tabi değildir. Ancak temel hak ve özgürlüklere ilişkin konularda, kanunlarımızla uluslararası anlaşmalar arasında farklı hükümler bulunması halinde, uluslararası anlaşma hükümleri kanunlardan üstün kabul edilir.

24. Genel af ile özel af arasındaki fark nedir ve af kanunları için hangi çoğunluk aranır?

Genel af, hem suçu hem de cezayı ortadan kaldırırken, özel af sadece cezayı ortadan kaldırır, suçu (sabıkayı) silmez. Af kanunlarının çıkarılabilmesi için Türkiye Büyük Millet Meclisi üye tam sayısının en az beşte üçünün (360 milletvekili) oyu gereklidir. Orman suçları af kapsamına alınamaz.

25. Türkiye Büyük Millet Meclisi olağanüstü toplantıya kimler tarafından çağrılabilir?

Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni olağanüstü toplantıya Cumhurbaşkanı ve Meclis Başkanı doğrudan çağırabilir. Ayrıca, üye tam sayısının en az beşte biri (120 milletvekili) yazılı imzayla Meclis Başkanı'na teklifte bulunursa, Meclis Başkanı dolaylı olarak Meclisi toplantıya çağırabilir.