Bu çalışma, ders kaydı ve çeşitli yazılı kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.

🇹🇷 Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi: Bağımsızlığa Giden İlk Adımlar

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin temellerinin atıldığı, stratejik kararların alındığı ve ulusal bilincin uyandırıldığı kritik bir süreçtir. Mustafa Kemal Paşa liderliğinde yürütülen bu dönem, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden yolun ilk ve en önemli adımlarını oluşturur.

1. 🚀 Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı ve İlk Genelgeler

Milli Mücadele'nin başlangıcı, Mustafa Kemal Paşa'nın İstanbul'dan Anadolu'ya geçişiyle simgelenir.

1.1. Samsun'a Çıkış ve Samsun Raporu

Mustafa Kemal, Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı görevinin ardından İstanbul'a çağrıldı. Burada limanda demirlemiş İtilaf Devletleri gemilerini görünce yaveri Cevat Abbas'a dönerek ünlü sözünü söyledi: "Geldikleri gibi giderler." 💡 Samsun'daki Türk-Rum çatışmasını önlemek amacıyla 9. Ordu Müfettişi (daha sonra 3. Ordu Müfettişliği) olarak Samsun'a görevlendirildi. Yaptığı incelemeler sonucunda Samsun Raporu'nu yayımladı.

1.2. Havza Genelgesi (28-29 Mayıs 1919)

Güvenlik gerekçesiyle Havza'ya geçen Mustafa Kemal, milli bilinci uyandırmak amacıyla bu genelgeyi tek başına yayımladı. ✅ Maddeleri:

İzmir'in işgali her yerde protesto edilecek.
Protestolar yapılırken masum azınlığa zarar verilmeyecek (haklıyken haksız duruma düşmemek için).
Ordular dağıtılmayacak, silahlar teslim edilmeyecek. ⚠️ Önemli Not: İzmir'in işgali ilk defa Havza'da protesto edildi. Bu olay sonunda Mustafa Kemal ilk defa İstanbul'a geri çağrıldı.

1.3. Amasya Genelgesi (Tamimi) (21-22 Haziran 1919)

Mustafa Kemal, silah arkadaşları (Ali Fuat Cebesoy, Rauf Orbay, Kazım Karabekir, Cemal Paşa, Refet Bele, Cafer Tayyar Paşa) ile birlikte bu genelgeyi yayımladı. Amacı, Milli Mücadele'yi kişiselleştirmekten çıkarmak ve komutanların desteğini almaktı. ✅ Genelgenin Önemi:

Milli Mücadele'nin programıdır.
Milli Mücadele'nin gerekçesi, amacı ve yöntemi belirlendi.
- Gerekçe: Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir; İstanbul Hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir.
- Amaç ve Yöntem: Milletin bağımsızlığını yine milletin azmi ve kararı kurtaracaktır.
Üstü kapalı da olsa ilk defa ulusal egemenliğe dayalı bir devlet rejimine geçileceğinden bahsedildi. 💡 Mustafa Kemal'in Sözü: Genelgeden sonra arkadaşlarına "Artık İstanbul Anadolu'ya hâkim değil, tabi (bağlı) olmak zorundadır." demiştir. ⚠️ Önemli Not: Mustafa Kemal, Amasya Genelgesi'nden sonra, Erzurum Kongresi'nden önce, 9. Ordu Müfettişliği ile birlikte askerlik mesleğinden istifa etmiştir. Sivil olarak yaptığı ilk çalışma Erzurum Kongresi'ne katılmasıdır.

2. 🏛️ Kongreler Dönemi: Direnişin Örgütlenmesi

Anadolu'da bölgesel direnişler, kongreler aracılığıyla ulusal bir çatı altında birleştirilmeye çalışıldı.

2.1. Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti ve Şark Vilayetleri Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti tarafından toplandı. Mustafa Kemal, askerlikten istifa ettikten sonra sivil olarak katıldığı ilk kongredir ve başkanlığını yapmıştır. ✅ Önemi: Toplanış amacı bakımından bölgesel olmasına rağmen, aldığı kararlar açısından ulusal niteliktedir. ✅ Alınan Kararlar:

Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez. (İlk defa vatan sınırlarından bahsedildi ve bu karar Misakımilli'de de aynen kabul edildi.)
Manda ve himaye kabul edilemez. (İlk defa mandacılık reddedildi, tam bağımsızlığa yönelik bir karar alındı.)
Kuvayımilliye'yi etkin, milli iradeyi hâkim kılmak esastır. (Ulusal bağımsızlık ile ulusal egemenliğin birlikte gerçekleşeceği belirtildi.)
Ulusal amacı olmayan herhangi bir devletten dış yardım alınabilir. (Milli Mücadele'ye en fazla desteği Sovyet Rusya vermiştir.)
Azınlıklara siyasi ve sosyal dengemizi bozucu ayrıcalıklar verilemez.
Ulusal güçler padişahı ve saltanat makamını düştüğü bu durumdan kurtaracaktır. (Bu madde ulusal egemenlikle çelişse de amaç saltanat yanlılarını Milli Mücadele'ye çekmektir.)
Kapalı hâlde bulunan Osmanlı Mebusan Meclisi açılacak ve hükümet bu yolla denetlenecektir.
Milli bir hükümet kurulacaktır. (İlk defa Osmanlı Hükümeti'nden ayrı bir hükümet kurulması kararı alındı.)

2.2. Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919)

Toplanış amacı ve aldığı kararlar açısından ulusaldır. 38 delege katılmıştır. ⚠️ Katılımın Az Olmasının Sebepleri: Elazığ Valisi Ali Galip ve Ankara Valisi Muhittin Paşa'nın delegeleri engellemesi, Fransızların Sivas'ı işgal edeceği söylentisi, bazı delegelerin kongreyi gereksiz bulması. ✅ Kongrede Tartışılan Konular: Manda ve himaye, kongre başkanlığı (Mustafa Kemal ile Rauf Orbay arasında), saltanata bağlılık yemini, siyasi tartışmalar. ✅ Alınan Kararlar:

Erzurum Kongresi kararları genişletilerek kabul edilmiştir.
Tüm cemiyetler Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti adı altında birleştirilmiştir. (Milli Mücadele tek elden yürütülmeye çalışılmıştır.)
Halkın Milli Mücadele'den haberdar olması için İrade-i Milliye adında bir gazete çıkarılmıştır.
Batı Cephesi komutanlığına Ali Fuat Cebesoy atanmıştır. (İlk defa Temsil Heyeti yürütme yetkisini kullanmıştır.)
Manda ve himaye bir daha gündeme gelmemek üzere kesin olarak reddedilmiştir. 💡 Siyasi Zafer: Milli Mücadele'yi baltalayan Damat Ferit Paşa Hükümeti düşürülerek yerine Milli Mücadele yanlısı Ali Rıza Bey Hükümeti kurulmuştur. Bu durum, Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı kazandığı ilk siyasi zaferdir.

2.3. Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri

Hacım Muhittin Bey tarafından toplanmıştır. Batı Cephesi kurulmuş, gerektiğinde Yunanlara karşı herhangi bir İtilaf devletinden yardım alınabileceği kararı alınmıştır. Mustafa Kemal bu kongrelere katılmamıştır.

3. 🤝 İstanbul Hükümeti ile İlişkiler ve Ankara'nın Merkezi Olması

Milli Mücadele'nin örgütlenmesiyle birlikte İstanbul Hükümeti ile ilişkiler de yeni bir boyut kazandı.

3.1. Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919)

Sivas Kongresi'nden sonra Temsil Heyeti (Mustafa Kemal) ile İstanbul Hükümeti (Salih Paşa) arasında gerçekleşen görüşmelerdir. ✅ Alınan Kararlar:

Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti İstanbul Hükümeti'nce resmi olarak tanınacak.
İleride yapılacak barış görüşmelerine gidecek olan heyeti Temsil Heyeti belirleyecek.
Azınlıklara siyasi ve sosyal dengemizi bozucu ayrıcalıklar verilmeyecek.
Sivas kararları İstanbul Hükümeti tarafından kabul edilecek, zararlı cemiyetler kapatılacak.
Kapalı olan Osmanlı Mebusan Meclisi açılacak ve ülke genelinde seçimler yapılacak. Güvenlik sebebiyle Mebusan Meclisi İstanbul dışında açılacak. ⚠️ Önemli Not: Amasya Görüşmeleri ile Temsil Heyeti, İstanbul Hükümeti'nce (Ali Rıza Paşa Hükümeti) ilk defa resmi olarak tanındı.

3.2. Ankara'nın Milli Mücadele Merkezi Olması

Amasya Görüşmeleri'nin ardından yapılan seçimlerde Mustafa Kemal, Erzurum'dan milletvekili seçildi ancak hakkındaki idam kararı nedeniyle İstanbul'a gidemedi. 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelerek burayı Milli Mücadele'nin merkezi yapmıştır. ✅ Ankara'nın Seçilme Nedenleri: 1️⃣ Ulaşım ve haberleşme imkânının olması. 2️⃣ Batı Cephesi'ne yakın olması. 3️⃣ Mebusan Meclisi çalışmalarını yakından takip etme isteği. 4️⃣ Düzenli bir kolordunun bulunması. 5️⃣ İşgale uğramamış güvenli bir bölge olması. 6️⃣ Halkının Milli Mücadele yanlısı olması.

4. 📜 Misakımilli ve İstanbul'un İşgali

Milli Mücadele'nin hedeflerini dünyaya ilan eden Misakımilli, İstanbul'un işgaline yol açtı.

4.1. Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Felah-ı Vatan Grubu

Mustafa Kemal, İstanbul'a gidecek olan milletvekillerinden kendisini meclis başkanı seçmelerini ve Müdafaa-i Hukuk adıyla bir grup kurmalarını istemiştir. Ancak giden milletvekilleri Müdafaa-i Hukuk Grubu yerine Felah-ı Vatan (Vatanın Kurtuluşu) Grubu'nu kurmuşlardır. 💡 Meclis Başkanları: Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin ilk başkanı Reşat Hikmet Bey, son başkanı ise Celaleddin Arif Bey olmuştur.

4.2. Misakımilli (Milli Yemin) (12 Ocak 1920)

Mustafa Kemal'in Mebusan Meclisi milletvekilleri ile birlikte hazırladığı ve Mebusan Meclisi'nde kabul edilen son kanundur. 📚 İçeriği:

Ulusal sınırlar içinde vatan bir bütündür, parçalanamaz.
Boğazlar, Marmara Denizi'nin güvenliği sağlandığı takdirde dünya ticaretine açılacaktır.
Kars, Ardahan ve Batum'da (Elviye-i Selase) gerekirse bir halk oylaması yapılacak.
Türklerin yoğun yaşadığı Batı Trakya'da halk oylaması yapılacak.
Araplar, kendi geleceklerine halk oylamasıyla karar verecek.
Mali, adli, siyasi gelişmemizi engelleyen her türlü kısıtlamalar (kapitülasyonlar) kaldırılacak.
Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçlar eşit bir şekilde paylaştırıldığı takdirde ödenecek.
Bir devlet içinde yaşayan Müslümanlara ne kadar hak verilirse aynı hak da o devletin vatandaşına verilecek. (Azınlık Hakları) ⚠️ Önemli Not: Misakımilli'de ulus egemenliğine yönelik herhangi bir karar bulunmamaktadır. Ancak Misakımilli'de yer alan konular ileride Lozan Antlaşması'nın temel konularını oluşturmuştur.

4.3. İstanbul'un İşgali (16 Mart 1920)

Misakımilli kararlarının kabul edilmesinden sonra İtilaf Devletleri tarafından İstanbul işgal edildi. 💡 İşgal Haberi: İstanbul'un işgalini Mustafa Kemal'e haber veren Manastırlı Hamdi Bey'dir. Mustafa Kemal, Soyadı Kanunu çıktıktan sonra ona "Martonaltı" soyadını vermiştir. ✅ Mustafa Kemal'in İşgale Karşı Aldığı Önlemler:

İstanbul Hükümeti ile tüm haberleşme kesildi.
Geyve ve Ulukışla demiryolları tahrip edildi.
Vergi toplamak için Anadolu'ya gönderilen memurlar İstanbul'a geri gönderildi.
İtilaf Devletleri'nin Osmanlı subaylarını tutuklaması üzerine Anadolu'daki İtilaf Devletleri subayları tutuklandı. 💡 Mustafa Kemal'in Duyurusu: İşgal üzerine yayımladığı genelgede: "Artık mücadelem padişahı bu hakaretten kurtarmaya yöneliktir." demiştir.

5. 🏁 Sonuç: Hazırlık Döneminin Önemi ve Mirası

Kurtuluş Savaşı Hazırlık Dönemi, Mustafa Kemal Paşa liderliğinde, ulusal bağımsızlık ve egemenlik hedefleri doğrultusunda atılan stratejik adımlarla şekillenmiştir. Havza ve Amasya Genelgeleri ile milli bilincin uyandırılması ve mücadelenin yol haritasının çizilmesi sağlanmıştır. Erzurum ve Sivas Kongreleri, bölgesel direnişleri ulusal bir çatı altında birleştirerek manda ve himayeyi kesin olarak reddetmiş, Temsil Heyeti'nin yürütme yetkisini kullanmasıyla fiili bir hükümet niteliği kazanmıştır. Amasya Görüşmeleri ile İstanbul Hükümeti tarafından resmen tanınan Temsil Heyeti, Ankara'yı Milli Mücadele'nin merkezi yaparak stratejik bir konum elde etmiştir. Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen Misakımilli, Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki kararlılığını tüm dünyaya ilan etmiştir. İstanbul'un işgali gibi zorlu koşullara rağmen, bu dönemde alınan kararlar ve atılan adımlar, Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna giden yolda sağlam temeller oluşturmuştur. Bu süreç, Türk milletinin bağımsızlık azmini ve iradesini ortaya koyan, tarihi bir dönüm noktasıdır.