Podit
Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metinlerden derlenerek hazırlanmıştır.
📚 Milli Mücadele Muharebeler Dönemi Çalışma Materyali
Giriş ve Genel Bakış
Milli Mücadele dönemi, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin en kritik evrelerinden biridir. Bu dönemde Kurtuluş Savaşı, üç ana cephede yürütülmüştür: Doğu, Güney ve Batı Cepheleri. Birinci Dünya Savaşı'ndaki Çanakkale, Kafkas, Suriye ve Filistin gibi cepheler ile Kurtuluş Savaşı cepheleri karıştırılmamalıdır. Bu çalışma materyali, Milli Mücadele'nin muharebeler dönemindeki kilit olayları, önemli anlaşmaları ve liderlerin rolünü kapsamaktadır.
🇹🇷 Milli Mücadele'nin İlk Adımları ve Direniş
1. Kuvâ-yi Milliye'nin Özellikleri
Milli Mücadele'nin başlangıcında ortaya çıkan ilk direniş örgütlenmesi Kuvâ-yi Milliye'dir.
- ✅ Türk milliyetçiliği fikri doğrultusunda kurulmuştur.
- ✅ Yalnızca askeri eğitim almış gönüllülerden değil, halktan oluşan milis kuvvetleridir. Askeri bir eğitim söz konusu değildir.
- ✅ Belli bir otorite tarafından idare edilmemiş, merkezi otoriteye bağlı olmamışlardır.
- ✅ Halkın işgallere karşı milli bilinçle örgütlenmesiyle ortaya çıkmıştır.
- ✅ İhtiyaçları halk tarafından karşılanmıştır. ⚠️ Bu durum, zaman zaman halk üzerinde rahatsız edici bir unsur haline gelmiştir.
2. İstiklal Yolu
Türk halkının fedakârlığını ve kahramanlığını gösteren önemli bir lojistik güzergâhtır.
- ✅ İnebolu'dan başlayıp Ankara'ya kadar uzanır.
- ✅ Kastamonu ve Çankırı gibi şehirleri içerir. Eskişehir bu güzergâh üzerinde yer almaz.
- ✅ İnebolu, İstiklal Madalyası alan ilk ve tek ilçemizdir.
3. İlk Direnişler
- İlk işgal edilen yer: Musul.
- Anadolu'da ilk işgal ve ilk silahlı direniş: Hatay Dörtyol.
- İlk resmi işgal: İzmir.
⚔️ Muharebeler Dönemi ve Önemli Anlaşmalar
1. Doğu Cephesi
- TBMM tarafından açılan ilk cephedir.
- Ermenilere karşı kazanılan zaferle sonuçlanmıştır.
- Gümrü Anlaşması (2-3 Aralık 1920):
- TBMM hükümetinin uluslararası alandaki ilk siyasi başarısıdır.
- İlk askeri zaferimizin sonucudur.
- Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk devlettir (Ermenistan).
- Kazım Karabekir Paşa, 15. Kolordu Komutanı olarak bu cephede görev almış, "Şark Fatihi" olarak anılmış ve "İstiklal Harbimiz" adlı eseriyle tanınmıştır.
- Kars, Iğdır, Sarıkamış, Kağızman, Oltu gibi yerler kurtarılmıştır.
2. Güney Cephesi
- Yerel halkın milis kuvvetleri (Kuvâ-yi Milliye) tarafından açılmıştır.
- Fransa ile mücadele edilmiştir.
- Ankara Anlaşması (20 Ekim 1921):
- Sakarya Meydan Muharebesi sonrası Fransa ile imzalanmıştır.
- Fransa'nın TBMM hükümetini ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk İtilaf devleti olmasını sağlamıştır.
- Hatay, Misak-ı Milli'den ikinci taviz olarak Fransa güdümündeki Suriye'ye bırakılmıştır. Ancak Hatay'a özel yönetim, Türkçe resmi dil ve nüfus dengesinin korunması gibi maddeler, Hatay'ın anavatana katılması sürecinde kolaylaştırıcı rol oynamıştır.
3. Batı Cephesi
-
Gediz Taarruzu:
- Başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
- Düzenli orduya geçiş sürecini hızlandırmıştır.
- Batı Cephesi'nin ikiye ayrılmasına yol açmıştır.
-
1️⃣ I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921):
- TBMM'nin düzenli ordusunun ilk askeri başarısıdır.
- Sonuçları (TALİM şifresi):
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun kabulü.
- Afganistan ile dostluk anlaşması.
- Londra Konferansı'na davet.
- İstiklal Marşı'nın kabulü.
- Moskova Dostluk Anlaşması.
- Bu savaş sırasında Çerkez Ethem İsyanı, Yunan ilerleyişini kolaylaştırmıştır.
- Londra Konferansı: İtilaf Devletleri'nin TBMM'yi davet etme nedenleri: TBMM'nin güçlenmesinden endişe, Yunanlılara zaman kazandırma, Sevr'i yumuşatıp kabul ettirme çabası, Fransızların Güneydoğu'da dirençle karşılaşması. TBMM'nin amacı ise Misak-ı Milli'yi dünyaya duyurmaktı.
-
2️⃣ II. İnönü Muharebesi (23-31 Mart 1921):
- Sonuçları (FİFİ şifresi):
- Fransa Zonguldak'ı boşaltma kararı aldı.
- İtalya Anadolu'dan çekilme kararı aldı.
- Fransa ateşkes önerisinde bulundu.
- İngiltere elindeki esirleri serbest bıraktı.
- Bu savaş sırasında Koçgiri İsyanı etkili olmuştur.
- Mustafa Kemal Atatürk, İsmet İnönü'yü "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz." sözleriyle kutlamıştır.
- Sonuçları (FİFİ şifresi):
-
3️⃣ Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921):
- Düzenli ordunun aldığı tek yenilgidir.
- Yunan kralı Konstantin, bu zaferden sonra "Ankara'ya!" emrini vermiştir.
- Bu yenilgiye rağmen Mustafa Kemal Atatürk, Maarif Kongresi'ni toplayarak eğitime verdiği önemi göstermiştir.
- Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921):
- Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Başkomutan Mustafa Kemal Paşa tarafından yayınlanmıştır.
- Emirleri yayınlaması yasama yetkisini, her ilçede Tekalif-i Milliye Komisyonları kurdurması ise yürütme yetkisini kullandığını gösterir.
- Ordunun silah, cephane, giyecek ve yiyecek gibi temel ihtiyaçlarını halktan karşılamayı hedeflemiştir.
- Başkomutanlık Yasası (5 Ağustos 1921): Kütahya-Eskişehir yenilgisi sonrası Mustafa Kemal'e yönelik eleştiriler yoğunlaşmış, ancak meclis tüm yetkilerini 3 aylığına Mustafa Kemal'e devrederek bu sorunu çözmüştür. Mustafa Kemal bu yasayla askerliğe geri dönmüştür.
-
4️⃣ Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921):
- Milli Mücadele'nin son savunma savaşıdır.
- Mustafa Kemal'in ünlü sözü: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaşın kanıyla ıslanmadıkça terk edilemez." bu savaşta söylenmiştir.
- "Subaylar Savaşı" ve "Melhame-i Kübra" (Büyük Kıyım) olarak da anılır.
- Zaferin ardından Mustafa Kemal'e Gazilik unvanı ve Mareşallik rütbesi verilmiştir.
- Siyasi Sonuçları (EKAMU şifresi):
- Esir değişimi.
- Kars Anlaşması.
- Ankara Anlaşması.
- Mustafa Kemal'e Gazilik ve Mareşallik verilmesi.
- Ukrayna ile dostluk anlaşması.
-
5️⃣ Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922):
- Kurtuluş Savaşı'nın silahlı mücadelesini sona erdiren zaferdir.
- Mustafa Kemal'in emri: "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" bu savaşta verilmiştir.
- Dumlupınar Meydan Muharebesi olarak da bilinir.
- Fevzi Çakmak'a Mareşallik rütbesi verilmiştir.
🤝 Önemli Anlaşmalar ve Diplomatik Gelişmeler
-
Moskova Dostluk Anlaşması (16 Mart 1921):
- Sovyet Rusya ile imzalanmıştır.
- TBMM'yi ve Misak-ı Milli'yi tanıyan ilk büyük Avrupalı devlettir.
- Batum, Misak-ı Milli'den ilk taviz olarak verilmiştir.
- Sovyet Rusya, kapitülasyonlardan vazgeçen ilk devlettir.
- Tarafların siyasi alanda birlikte hareket edeceklerine kanıt: "Taraflardan birinin tanımadığı bir anlaşmayı diğeri de tanımayacaktır." maddesi.
-
Kars Anlaşması (13 Ekim 1921):
- Doğu sınırımızı kesinleştiren anlaşmadır.
- Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile imzalanmıştır.
-
Mudanya Ateşkes Anlaşması (11 Ekim 1922):
- Batı Cephesi'ni kapatan ve Kurtuluş Savaşı'nın silahlı mücadelesini sona erdiren anlaşmadır.
- İstanbul ve Boğazlar çevresi savaş yapılmadan TBMM hükümetine bırakılmıştır.
-
Lozan Öncesi Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922):
- İtilaf Devletleri'nin Lozan görüşmelerine hem İstanbul hükümetini hem de TBMM hükümetini davet etmesi üzerine, Mustafa Kemal bu durumu kabul edilemez bulmuştur.
- TBMM, saltanatı kaldırarak ülkedeki ikili yönetime son vermiş ve Lozan'a tek temsilciyle gitme kararı almıştır.
🌍 Misak-ı Milli'yi Tanıyan Devletler (Kronolojik Sıra)
- Ermenistan (Gümrü Anlaşması ile)
- Afganistan (Dostluk Anlaşması ile - İlk Müslüman devlet)
- Sovyet Rusya (Moskova Dostluk Anlaşması ile - İlk büyük/Avrupalı devlet)
- Fransa (Ankara Anlaşması ile - İlk İtilaf devleti)
💡 Mustafa Kemal Atatürk'ün Önemli Sözleri
- "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." (Sakarya Meydan Muharebesi)
- "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makûs talihini de yendiniz." (II. İnönü Muharebesi sonrası İsmet İnönü'ye)
- "Ben size taarruzu emretmiyorum, ölmeyi emrediyorum." (Çanakkale Cephesi)
- "Geldikleri gibi giderler." (Mondros Ateşkes Antlaşması sonrası İstanbul'a geldiğinde)
- "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" (Büyük Taarruz)
⚠️ Kritik Notlar
- İngiltere ile Sorunlar: Musul meselesi, Malta Sürgünleri ve Çanakkale Olayı gibi konularda İngiltere ile sorunlar yaşanmıştır.
- İtilaf Devletleri Arası Görüş Ayrılıkları: Fransa'nın Ankara Anlaşması'nı imzalaması ve İtalya'nın Anadolu'dan çekilmesi, İtilaf Devletleri arasındaki görüş ayrılıklarının kanıtıdır. Sovyet Rusya bir İtilaf devleti değildir.
