📚 Milli Mücadele Muharebeler Dönemi Çalışma Materyali
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.
🌍 Giriş: Milli Mücadele Cepheleri ve Genel Bakış
Milli Mücadele dönemi, Birinci Dünya Savaşı'nın ardından imzalanan Mondros Ateşkes Antlaşması ile başlayan işgallere karşı Türk milletinin bağımsızlık mücadelesini ifade eder. Bu süreç, üç ana cephede yürütülmüştür: Doğu, Güney ve Batı cepheleri. Birinci Dünya Savaşı'ndaki geniş coğrafyaya yayılan cephelerin aksine, bu dönemde tüm dikkatler Anadolu üzerindeki işgallere odaklanmıştır. Silahların teslim alınması ve stratejik noktaların kontrol altına alınması gibi imkansızlıklar içinde atalarımız büyük fedakarlıklarla Kurtuluş Savaşı'nı gerçekleştirmiştir.
✅ Milli Mücadele'nin Üç Ana Cephesi:
- Doğu Cephesi: Ermenilere karşı.
- Güney Cephesi: Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı.
- Batı Cephesi: Yunanlılara karşı.
1️⃣ Doğu Cephesi
Doğu Cephesi, TBMM tarafından açılan ilk cephedir. Bu cephede Ermenilere karşı mücadele edilmiştir.
- Mücadele Edilen Güç: Ermeniler (Rusya'da 1917 Bolşevik İhtilali sonrası Çarlık Rusya'nın yıkılması ve savaştan çekilmesi, Ermenilerle doğrudan mücadeleyi zorunlu kılmıştır).
- Komutan ve Birlik: Kazım Karabekir komutasındaki Osmanlı'dan kalan düzenli birlik olan 15. Kolordu. Kazım Karabekir, ordusunu dağıtmamış tek komutandır.
- Sonuç: Ermenilere karşı kazanılan zaferin ardından Gürcülerle de mücadele edilmiş ve bu cephe kapanmıştır.
- Kapanış Antlaşması: Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920)
- TBMM'nin ilk askeri başarısıdır.
- TBMM'nin ilk siyasi başarısıdır.
- TBMM'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur.
- Kars, Sarıkamış, Iğdır, Oltu gibi bölgeler geri alınmıştır.
- "Türkiye" tabiri ilk kez coğrafi terim olarak bir antlaşmada yer almıştır.
- Doğu Cephesi'ndeki kuvvetler Batı Cephesi'ne kaydırılmıştır.
2️⃣ Güney Cephesi
Güney Cephesi, Kurtuluş Savaşı'nda ilk işgal edilen yer olan Hatay Dörtyol'da başlayan direnişle açılan ilk cephedir.
- Mücadele Edilen Güç: Fransız ve Ermeni kuvvetleri.
- Mücadele Şekli: Milis kuvvetler (şehir halkının oluşturduğu Kuva-yi Milliye). TBMM açılmadan önce halkın direnişiyle mücadele edilmiştir.
- Önemli Şahsiyetler: Rıdvan Hoca (Maraş), Sütçü İmam (Maraş), Kara Mehmet (Hatay Dörtyol - ilk kurşun), Şahin Bey (Antep).
- TBMM Açılmadan Kurtarılan Şehirler: Maraş ve Urfa (mucuk kodlaması: Maraş, Urfa, Antep).
- Sonuç: Güney Cephesi'nin kaderi, Batı Cephesi'ndeki Sakarya Meydan Muharebesi'nin kazanılmasıyla belirlenmiştir.
- Kapanış Antlaşması: Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921)
- Fransa ile imzalanmıştır.
- TBMM'yi tanıyan ilk İtilaf Devleti Fransa olmuştur.
- Hatay ve İskenderun, Misak-ı Milli'den verilen ikinci taviz olarak Suriye'ye bırakılmıştır. Ancak özel bir yönetim ve Türkçe'nin resmi dil olması kabul edilmiştir.
- Süleyman Şah'ın mezarı (Caber Kalesi) Türk toprağı kabul edilmiştir.
- Fransa, Anadolu'dan çekilmiştir.
- Unvan Verilen Şehirler:
- Antep: Gaziantep (1921)
- Maraş: Kahramanmaraş (1973)
- Urfa: Şanlıurfa (1984)
- İstiklal Madalyası Verilen Yerler: İnebolu, Maraş, Antep, Urfa.
3️⃣ Batı Cephesi
Batı Cephesi, Milli Mücadele'nin en çetin ve kader belirleyici mücadelelerine sahne olmuştur.
3.1. Kuva-yi Milliye Dönemi ve Düzenli Orduya Geçiş
- Mücadele Edilen Güç: Yunanlılar.
- Başlangıç: Önce Kuva-yi Milliye birlikleri savaşmıştır.
- Düzenli Orduya Geçiş: Gediz Taarruzu'ndaki (Ali Fuat Cebesoy ve Çerkez Etem'in başarısız taarruzu) başarısızlık, düzenli orduya geçişi hızlandırmıştır.
- Cephenin Ayrılması: Gediz Taarruzu sonrası Batı Cephesi, Batı (İsmet İnönü) ve Güney (Refet Bele) olarak ikiye ayrılmıştır. Ali Fuat Cebesoy ise Moskova elçiliğine gönderilmiştir.
3.2. I. İnönü Muharebesi (6-10 Ocak 1921)
- Nedenleri: Yunanlıların Ankara'yı ele geçirme, TBMM'ye Sevr'i kabul ettirme ve Çerkez Etem isyanından faydalanma isteği.
- Sonuç: Yunanlılara karşı kazanılan ilk zaferdir. Aynı zamanda Çerkez Etem isyanı bastırılmıştır.
- Şifre: TALİM (I. İnönü Savaşı sonrası gelişmeler)
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu kabul edildi (1921 Anayasası - Yeni Türk Devleti'nin ilk anayasası).
- Afganistan ile Dostluk Antlaşması imzalandı (TBMM'yi tanıyan ilk Müslüman devlet Afganistan).
- Londra Konferansı'na davet edildik (TBMM hukuken tanındı).
- İstiklal Marşı kabul edildi (12 Mart 1921 - Türk ordusuna ithafen yazıldı).
- Moskova Antlaşması imzalandı (TBMM'yi tanıyan ilk büyük ve Avrupalı devlet Sovyet Rusya).
- Önemli Notlar:
- Londra Konferansı'nda Tevfik Paşa (Osmanlı) sözü Bekir Sami Bey'e (TBMM) bırakarak İtilaf Devletleri'nin ikilik çıkarma planını bozmuştur.
- Moskova Antlaşması ile kapitülasyonların kaldırılması kabul edilmiş ve Batum, Misak-ı Milli'den verilen ilk taviz olmuştur.
3.3. II. İnönü Muharebesi (23 Mart - 1 Nisan 1921)
- Nedenleri: Londra Konferansı'nın sonuçsuz kalması, İtilaf Devletleri'nin kışkırtması, I. İnönü'nün intikamını alma isteği. Yunanlılar Koçgiri Ayaklanması ve Pontus çetelerinin faaliyetlerini fırsat bilmiştir.
- Sonuç: Yunanlılara karşı kazanılan ikinci zaferdir.
- Şifre: FİF (II. İnönü Savaşı sonrası gelişmeler)
- Fransa: Zonguldak'tan çekilme kararı aldı ve Ateşkes önerisinde bulundu.
- İtalya: Anadolu'dan çekilme kararı aldı (çekilme kararı alan ilk İtilaf Devleti).
- Fransa: Ateşkes önerisinde bulundu.
- Atatürk'ün Sözü: "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz."
- Aslıhanlar ve Dumlupınar Taarruzları: Refet Bele'nin başarısız taarruz denemeleri sonucu Batı Cephesi, İsmet İnönü komutasında birleştirilmiştir.
3.4. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (10-24 Temmuz 1921)
- Nedenleri: Yunanlıların geniş çaplı saldırısı, Afyon, Kütahya, Eskişehir'i ele geçirme ve Ankara'ya ulaşma isteği.
- Sonuç: Düzenli ordunun aldığı ilk ve tek yenilgidir.
- Afyon, Kütahya, Eskişehir Yunanlıların eline geçti.
- Türk ordusu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi (Mustafa Kemal bu emri meclis başkanı sıfatıyla vermiştir).
- Mustafa Kemal'e karşı muhalefet arttı.
- Meclisin Kayseri'ye taşınması tartışıldı.
- Maarif Kongresi: Savaş devam ederken toplanan bu kongre, eğitime verilen önemi gösterir.
- Başkomutanlık Yasası: Meclis, Mustafa Kemal'e 3 aylığına tüm yetkilerini devretti (Yasama, Yürütme, Yargı). Bu, milli iradeye saygıyı gösterir.
- Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921): Mustafa Kemal, Başkomutanlık yetkisiyle bu emirleri yayımlayarak topyekûn seferberlik ilan etti. Ordunun ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla halktan yardım toplandı.
3.5. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921)
- Özellikleri: Türk Kurtuluş Savaşı'nın son savunma savaşıdır. "Subaylar Savaşı" olarak da bilinir (çok sayıda subay şehit olduğu için). 22 gün 22 gece sürmüştür.
- Nedenleri: Yunanlıların Türk ordusunu tamamen yok etme, meclisi ortadan kaldırma, Sevr'i kabul ettirme ve Ankara'yı ele geçirme isteği.
- Atatürk'ün Sözü: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır."
- Sonuç: Türk ordusunun geri çekilişi sona ermiş, taarruz gücü kazanılmıştır.
- Şifre: EK KAMU (Sakarya Meydan Muharebesi sonrası gelişmeler)
- Esir değişimi: İngiltere bazı Türk esirleri serbest bıraktı.
- Kars Antlaşması imzalandı (13 Ekim 1921 - Doğu sınırı kesinleşti).
- Ankara Antlaşması imzalandı (20 Ekim 1921 - Güney Cephesi kapandı).
- Mustafa Kemal'e Gazilik unvanı ve Mareşallik rütbesi verildi.
- Ukrayna ile Dostluk Antlaşması imzalandı.
- Önemli Notlar:
- İtalya, Sakarya Zaferi'nden sonra Anadolu'dan tamamen çekilmiştir (antlaşma imzalamadan).
- Fransa, Ankara Antlaşması'nı imzalayarak Güney Cephesi'nden çekilmiştir.
- Kars Antlaşması, Kafkas Cumhuriyetleri (Azerbaycan, Ermenistan, Gürcistan) ile imzalanmıştır.
3.6. Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Muharebesi (26 Ağustos - 9 Eylül 1922)
- Hazırlık: Sakarya Zaferi'nden sonra 11 ay süren hazırlık dönemi. Mustafa Kemal, Türk ordusunu taarruza hazırlamıştır.
- Başlangıç: 26 Ağustos 1922'de taarruz başladı.
- Atatürk'ün Sözü: "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!"
- Sonuç: Yunan kuvvetleri Anadolu'dan çıkarılmıştır.
- 30 Ağustos: Başkomutanlık Meydan Muharebesi (Dumlupınar Meydan Muharebesi) kazanıldı.
- 9 Eylül: İzmir kurtarıldı.
- 18 Eylül: Yunanlılar tamamen Anadolu'dan çıkarıldı.
- Kapanış Antlaşması: Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922) ile Milli Mücadele'nin silahlı dönemi sona ermiş ve diplomatik süreç başlamıştır.
💡 Önemli Bilgiler ve Sıralamalar
- TBMM'yi Tanıyan Devletler Sıralaması:
- Ermenistan (Gümrü Antlaşması - İlk devlet)
- Afganistan (Afgan Dostluk Antlaşması - İlk Müslüman devlet)
- Sovyet Rusya (Moskova Antlaşması - İlk büyük ve Avrupalı devlet)
- Fransa (Ankara Antlaşması - İlk İtilaf Devleti)
- Cephelerin Kapanma Sırası:
- Doğu Cephesi (Gümrü Antlaşması)
- Güney Cephesi (Ankara Antlaşması)
- Batı Cephesi (Mudanya Ateşkes Antlaşması)
- Misak-ı Milli'den Verilen Tavizler:
- Batum (Moskova Antlaşması)
- Hatay ve İskenderun (Ankara Antlaşması)
✅ Sonuç
Milli Mücadele muharebeler dönemi, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin en kritik aşamasını oluşturur. Üç ana cephede verilen çetin mücadeleler, hem askeri zaferlerle hem de diplomatik başarılarla taçlandırılmıştır. Bu dönemde kazanılan zaferler, yeni Türk Devleti'nin temellerini atmış ve Lozan Barış Antlaşması'na giden yolu açmıştır.








