Bu çalışma, Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıl siyasi gelişmelerini kapsayan ders kaydı ve ek metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

📚 Osmanlı Devleti Dağılma Dönemi (19. Yüzyıl Siyasi Gelişmeleri)

19. yüzyıl, Osmanlı İmparatorluğu için "Dağılma Dönemi" olarak adlandırılan, büyük siyasi ve sosyal çalkantıların yaşandığı bir süreçtir. Bu dönemde Osmanlı'nın temel politikası, Avrupa devletleri arasındaki çıkar çatışmalarından faydalanarak varlığını sürdürmeyi amaçlayan denge politikası olmuştur.

🌍 Denge Politikası ve Milliyetçilik Akımı

✅ Denge Politikası: Osmanlı Devleti'nin 19. yüzyıldaki temel dış politikasıdır. Avrupalı devletlerin kendi aralarındaki çıkar çatışmalarından yararlanarak, bir devlete karşı diğerini destekleyerek varlığını sürdürme stratejisidir. İlk kez Napolyon'un Mısır işgali sırasında uygulanmıştır.

✅ Fransız İhtilali ve Milliyetçilik: 1789 Fransız İhtilali ile yayılan milliyetçilik akımı, çok uluslu imparatorluklar için büyük bir tehdit oluşturmuştur. Her milletin kendi devletini kurma fikri, Osmanlı gibi farklı etnik grupları barındıran imparatorlukların dağılmasına zemin hazırlamıştır.

✅ Panslavizm: Rusya'nın Balkanlardaki Slav milletleri tek çatı altında birleştirerek sıcak denizlere inme politikasıdır. Bu politika, Osmanlı'nın Balkan topraklarında isyanları kışkırtmıştır.

⚔️ Milliyetçilik İsyanları ve Uluslararası Antlaşmalar

1️⃣ Sırp İsyanı (1804)

• Lider: Karayorgi.
• Önemi: Osmanlı tarihinde milliyetçilik etkisiyle çıkan ilk isyandır.
• Sonuç: İsyan bastırılmış, ancak Rusya'nın müdahalesiyle 1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı başlamıştır.
• 1812 Bükreş Antlaşması: Savaş sonucunda imzalanmış ve Sırplar, milliyetçilik etkisiyle imtiyaz (ayrıcalık) kazanan ilk azınlık olmuştur.

2️⃣ Viyana Kongresi (1815)

• Toplanma Amacı: Napolyon Savaşları sonrası Avrupa'nın bozulan dengesini yeniden kurmak.
• Meternich Sistemi: Avusturya Başbakanı Meternich tarafından ortaya konan bu sistemle, Avrupa'nın neresinde olursa olsun milliyetçi ayaklanmaların imparatorluklar tarafından birlikte bastırılması kararı alınmıştır.
• Restorasyon Dönemi: Viyana Kongresi ile başlayan ve milliyetçilik akımının etkilerini ortadan kaldırmayı amaçlayan dönemdir.
• Şark Meselesi: İlk kez bu kongrede gündeme gelmiş, Osmanlı Devleti'nin geleceği tartışılmaya başlanmıştır.

3️⃣ Yunan İsyanı (1821-1829)

• Padişah: II. Mahmut dönemi.
• Destekleyenler:
  • Filiki Eterya Cemiyeti: Rus Alexander İpsilanti tarafından kurulan, Yunan isyanına destek veren cemiyet.
  • Lord Byron: Yunan isyanına destek olmak için gelen İngiliz şair.
• Gelişimi: Önce Eflak, ardından Mora'da isyanlar çıkmıştır. Tepedelenli Ali Paşa'nın isyanı, Yunan isyanının büyümesine zemin hazırlamıştır.
• Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan Yardım: Osmanlı, Mora isyanını bastıramayınca Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'dan yardım istemiştir. Bu durum, Osmanlı'nın merkezi otoritesinin zayıfladığını göstermiştir.
• 1827 Navarin Baskını: İngiltere, Fransa ve Rusya donanmaları, Yunan isyanını bastırdığımız gerekçesiyle Osmanlı donanmasını yakmıştır.
  • ⚠️ Önemli: Bu olayla Viyana Kongresi'nde alınan restorasyon kararları fiilen sona ermiştir.
• 1829 Edirne Antlaşması: Navarin Baskını sonrası çıkan 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı sonucunda imzalanmıştır.
  • Sonuçları:
    • Yunanistan bağımsızlığını kazanan ilk azınlık olmuştur.
    • Sırplar özerklik elde etmiştir.
• Sırpların Bağımsızlık Süreci (BEB):
  • Bükreş Antlaşması (1812): İmtiyaz
  • Edirne Antlaşması (1829): Özerklik
  • Berlin Antlaşması (1878): Bağımsızlık

🚢 Mısır Meselesi ve Uluslararası İlişkiler

1️⃣ Kavalalı Mehmet Ali Paşa İsyanı

• Neden: Yunan isyanı sırasında vaat edilen Mora ve Girit valiliklerinin verilmemesi.
• Nizip Savaşı: Kavalalı Mehmet Ali Paşa, Osmanlı ordusunu mağlup etmiştir. Bu, Osmanlı'nın kendi valisine yenildiği bir durumdur.
• 1833 Kütahya Antlaşması: Kavalalı'ya Şam, Girit, Adana ve Cidde valilikleri verilmiştir.

2️⃣ Hünkar İskelesi Antlaşması (1833)

• Neden: Kavalalı tehdidi karşısında İngiltere ve Fransa'dan yardım alamayan Osmanlı'nın Rusya'dan destek istemesi.
• Maddeleri:
  • Osmanlı bir saldırıya uğrarsa Rusya yardım edecek.
  • Rusya bir saldırıya uğrarsa Osmanlı, Rusya lehine Boğazları kapatacak.
• Önemi: Osmanlı Devleti'nin Boğazlar üzerindeki egemenlik haklarını son kez tek başına kullandığı antlaşmadır. Bu antlaşma, İngiltere ve Fransa'nın tepkisini çekmiştir.

3️⃣ Balta Limanı Ticaret Antlaşması (1838)

• Taraflar: Osmanlı Devleti ve İngiltere.
• Neden: Hünkar İskelesi Antlaşması ile kızdırılan İngiltere'nin gönlünü almak.
• Maddeleri: İngiltere'ye verilen kapitülasyonlar genişletilmiştir.
• Sonuçları:
  • İngiliz malları Osmanlı pazarlarını doldurmuş, yerli üretim ve Lonca teşkilatı çökmüştür.
  • Osmanlı, Avrupa'nın açık pazarı ve yarı sömürgesi haline gelmiştir.
  • Yed-i Vahid uygulaması (tekelcilik sistemi) kaldırılarak Osmanlı hammaddelerinin kontrolsüzce dışarı akışı başlamıştır.

4️⃣ Tanzimat Fermanı (1839) ve Londra Konferansı (1840)

• Tanzimat Fermanı'nın İlanı: Sultan Abdülmecid döneminde, Mısır Meselesi'nin görüşüleceği Londra Konferansı öncesinde Avrupalı devletlere şirin görünmek amacıyla ilan edilmiştir. Gayrimüslimlere bazı haklar tanınmıştır.
• 1840 Londra Konferansı: Mısır Meselesi, büyük devletlerin katılımıyla çözüme kavuşturulmuş, Kavalalı'ya verilen yerler geri alınmıştır.
• Önemi: Mısır Meselesi, iç sorunken dış sorun haline gelen ikinci mesele olmuştur (ilki Cem Sultan olayıdır).

5️⃣ Londra Boğazlar Sözleşmesi (1841)

• Neden: Hünkar İskelesi Antlaşması'nın süresinin dolması ve İngiltere ile Fransa'nın baskısı.
• Sonuç: Boğazlar, uluslararası bir sorun haline gelmiş ve Osmanlı'nın Boğazlar üzerindeki tek başına egemenliği sona ermiştir.

⚔️ Kırım Savaşı (1853-1856)

• Padişah: Abdülmecid dönemi.
• Nedenleri:
  • Rusya'nın Osmanlı'yı parçalama ve sıcak denizlere inme isteği.
  • Hasta Adam: Rus Çarı I. Nikola'nın Osmanlı'yı "hasta adam" olarak nitelendirmesi (2015 KPSS sorusu).
  • Panslavizm politikası.
  • Kutsal Yerler Sorunu (Ortodoksların hakları).
  • Mülteciler Sorunu (Macar ve Leh mülteciler).
  • Mençikov'un istekleri ve labaliliği.
• Savaşan Taraflar: Osmanlı, İngiltere, Fransa, Piyemonte (İtalya) ve Avusturya vs. Rusya.
• 1853 Sinop Baskını: Ruslar tarafından Osmanlı donanması yakılmıştır.
• Savaş Sırasındaki İlkler:
  • İlk dış borç: İngiltere'den alınmıştır. (En çok dış borç Fransa'dan alınmıştır.)
  • İlk telgraf hattı: İstanbul-Edirne-Şumnu hattı kurulmuştur.
  • Modern hemşireliğin kurucusu: Florence Nightingale (Lambalı Kadın) Selimiye Kışlası'nda görev yapmıştır.
• 1856 Paris Antlaşması: Kırım Savaşı'nı Osmanlı'nın kazanması üzerine imzalanmıştır.
  • Islahat Fermanı'nın İlanı: Paris Konferansı öncesinde Avrupalı devletlerin desteğini almak amacıyla ilan edilmiştir.
  • Maddeleri:
    • Osmanlı Devleti, Avrupa devleti sayılmış ve toprak bütünlüğü Avrupalı devletlerin garantisi altına alınmıştır. (Osmanlı'nın kendi toprak bütünlüğünü koruyamayacak kadar güçsüzleştiğini gösterir.)
    • Karadeniz tarafsız hale getirilmiş, Osmanlı ve Rusya donanma ve tersane bulunduramayacaktır. (Osmanlı savaşı kazandığı halde yenilmiş devlet muamelesi görmüştür.)
    • Islahat Fermanı, antlaşma maddelerine eklenerek Osmanlı'nın iç işlerine karışılmasının önü açılmıştır.
    • Savaşta yer almamasına rağmen antlaşmada yer alan devlet Prusya (Almanya)'dır.

📊 Osmanlı Donanmasının Yakıldığı Yerler (İÇİNİ)

| Yer | Yakanlar | Neden | Padişah Dönemi | | :-------- | :----------------------- | :---------------------------------- | :------------- | | İnebahtı | Haçlılar | Kıbrıs'ın fethi | II. Selim | | Çeşme | Ruslar | 1768-1774 Osmanlı-Rus Savaşı | III. Mustafa | | Navarin | İngiltere, Fransa, Rusya | Yunan İsyanı'nın bastırılması | II. Mahmut | | İnebahtı | Ruslar | Kırım Savaşı | Abdülmecid |

⚔️ Balkan Bunalımı ve 93 Harbi (1877-1878)

• Padişah: Abdülaziz dönemi (Balkan Bunalımı), II. Abdülhamit dönemi (Tersane Konferansı ve 93 Harbi).
• 1875 Balkan Bunalımı: Balkanlardaki azınlıkların vergi vermeyi reddetmesi ve isyan etmesiyle başlamıştır.
• 1876 Tersane Konferansı: Balkan Bunalımı'nı çözmek amacıyla toplanmıştır.
  • Kanun-i Esasi ve I. Meşrutiyet: Osmanlı, konferans kararlarında etkili olabilmek için ilk yazılı anayasası olan Kanun-i Esasi'yi yürürlüğe koymuş ve I. Meşrutiyet'i ilan etmiştir.
  • Sonuç: Rusya'nın isteklerinin reddedilmesi ve Rus elçisinin konferanstan kovulması, 93 Harbi'ne neden olmuştur.
• 93 Harbi (1877-1878 Osmanlı-Rus Savaşı):
  • Cepheler: Rusya, Osmanlı'ya iki koldan (Balkanlar ve Kafkaslar) saldırmıştır.
  • Kahramanlar:
    • Kafkas Cephesi: Gazi Ahmet Muhtar Paşa, Nene Hatun (Erzurum Aziziye Tabyası'nda direnişin sembolü, Kurtuluş Savaşı'nda değildir).
    • Balkan Cephesi: Gazi Osman Paşa (Plevne Müdafii), Süleyman Hüsnü Paşa (Şıpka Kahramanı).
  • Ayastefanos Antlaşması (Yeşilköy Antlaşması): Savaş sonucunda Rusya lehine ağır şartlar içeren bu antlaşma imzalanmış, ancak İngiltere ve Fransa'nın baskısıyla iptal edilmiştir.
• 1878 Berlin Antlaşması: Ayastefanos Antlaşması'nın yerine imzalanmıştır.
  • Önemli Maddeleri:
    • İngiltere, Berlin Antlaşması'nda yardım etme karşılığında Kıbrıs'ı geçici olarak almıştır (Fransa'nın Süveyş Kanalı'nı açmasının bir sonucudur).
    • Sakar (Sırbistan, Karadağ, Romanya) bağımsız olmuştur. (Panslavizm politikasının önemli bir adımıdır.)
    • Kars, Ardahan, Batum (Elviye-i Selase) Rusya'ya bırakılmış, Doğu Beyazıt Osmanlı'ya verilmiştir.
    • Ermeni Meselesi: İlk kez uluslararası bir belgeye yansımış ve uluslararası sorun haline gelmiştir.
    • Bulgaristan üçe bölünerek Rusya'nın sıcak denizlere inmesi engellenmiştir.
    • Bosna-Hersek geçici olarak Avusturya'ya bırakılmıştır.
  • Sonuç: İngiltere, Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü koruma politikasından vazgeçmiş, Osmanlı Almanya ile yakınlaşmaya başlamıştır.
• Halepa Fermanı (1878): Berlin Antlaşması gereğince Giritli Rumlara özerklik veren belgedir.

⚔️ Dömeke Meydan Muharebesi (1897)

• Taraflar: Osmanlı Devleti ve Yunanistan.
• Önemi: Osmanlı'nın batıda yaptığı son meydan savaşı zaferidir.
• Mustafa Kemal Atatürk: Gençliğinde bu savaşa katılmayı çok istemiştir.

👑 II. Abdülhamit Dönemi ve Son Gelişmeler

• I. Meşrutiyet'in İlanı (1876): II. Abdülhamit tarafından ilan edilmiş, Kanun-i Esasi yürürlüğe girmiştir.
• I. Meşrutiyet'in Feshi (1878): 93 Harbi bahane edilerek meclis feshedilmiş ve İstibdat Dönemi (1878-1908) başlamıştır.
• Reval Görüşmeleri (1908): İngiltere ve Rusya'nın Osmanlı'yı paylaşma planları yapması.
• II. Meşrutiyet'in İlanı (1908): Reval Görüşmeleri ve Hürriyet Taburları'nın isyanı sonucunda II. Abdülhamit tarafından yeniden ilan edilmiştir.
• II. Meşrutiyet Karışıklıklarında Ayrılanlar (BBG):
  • Bulgaristan bağımsızlığını ilan etti.
  • Bosna-Hersek Avusturya tarafından ilhak edildi.
  • Girit Yunanistan'a bağlandı.
• 31 Mart İsyanı (1909):
  • Önemi: Osmanlı tarihinde mevcut rejime (meşrutiyet) karşı çıkan ilk isyandır. Gerici bir ayaklanmadır.
  • Sonuç: Hareket Ordusu tarafından bastırılmış, II. Abdülhamit meclis kararıyla tahttan indirilen ilk padişah olmuş, yerine V. Mehmet Reşat geçmiştir.

🗺️ Kuzey Afrika Toprak Kayıpları

• 1830 Cezayir: Fransa tarafından işgal edildi. Osmanlı'nın Kuzey Afrika'da kaybettiği ilk toprak parçasıdır.
• 1881 Tunus: Fransa tarafından işgal edildi.
• 1882 Mısır: İngiltere tarafından işgal edildi (Süveyş Kanalı'nın stratejik önemi nedeniyle).
• 1912 Trablusgarp (Libya): İtalya tarafından işgal edildi (Uşi Antlaşması ile). Osmanlı'nın Kuzey Afrika'da kaybettiği son toprak parçasıdır. Bu kayıpla Osmanlı'nın üç kıtadaki varlığı iki kıtaya düşmüştür.

---