📚 Osmanlı Devleti Duraklama Dönemi (1579-1699) Kapsamlı Çalışma Materyali

Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

📝 Giriş: Duraklama Döneminin Tanımı ve Kapsamı

Osmanlı Devleti'nin Duraklama Dönemi, 1579 yılında Sokullu Mehmet Paşa'nın ölümü ile başlayıp, 1699 yılında imzalanan Karlofça Antlaşması ile sona eren yaklaşık 120 yıllık bir zaman dilimini ifade eder. Bu dönem, Osmanlı İmparatorluğu'nun "Yükselme Dönemi"ndeki ihtişamlı günlerine kıyasla, siyasi, askeri, ekonomik ve sosyal alanlarda belirgin bir gerileme ve içe kapanma sürecini temsil etmektedir. Dönemin genel siyaseti, yükselme eğiliminden duraklama ve hatta gerileme eğilimine doğru bir dönüşüm göstermiştir.

Bu çalışma materyali, Duraklama Dönemi'nin temel nedenlerini, önemli siyasi gelişmelerini (özellikle savaşlar ve antlaşmalar), iç isyanlarını ve bu süreçte gerçekleştirilen ıslahat çabalarını detaylı bir şekilde ele alacaktır.

🗓️ Dönemin Padişahları:

• III. Murat (1574-1595)
• III. Mehmet (1595-1603)
• I. Ahmet (1603-1617)
• I. Mustafa (1617-1618, 1622-1623)
• Genç Osman (II. Osman) (1618-1622)
• IV. Murat (1623-1640)
• Sultan İbrahim (1640-1648)
• IV. Mehmet (Avcı) (1648-1687)
• II. Süleyman (1687-1691)
• II. Ahmet (1691-1695)
• II. Mustafa (1695-1703)

---

📉 Duraklama Döneminin Temel Nedenleri

Duraklama Dönemi'nin ortaya çıkmasında hem iç hem de dış faktörler etkili olmuştur. Bu faktörler, devletin farklı alanlarında yaşanan bozulmaları tetiklemiştir.

1️⃣ Merkezi Yönetimdeki Bozulmalar

• Şehzadelerin Küçük Yaşta Padişah Olması: Tecrübesiz yöneticilerin tahta geçmesi, devlet idaresinde zafiyetlere yol açmıştır.
• Liyakatsiz Kişilerin Yönetime Getirilmesi: Hak etmeyen kişilerin önemli makamlara atanması, yönetimde verimsizliği artırmıştır.
• Sancağa Çıkma Usulünün Kaldırılması ve Kafes Usulünün Getirilmesi: Şehzadelerin sancaklarda devlet yönetimi ve askerlik tecrübesi kazanma imkanının ortadan kalkması, onların sarayda tecrübesiz kalmasına neden olmuştur.
• Sık Sık Padişah Değişikliği: Bu dönemde en çok taht değişikliği yaşanmıştır. Sık taht değişiklikleri, cülus bahşişi dağıtımını artırarak devlet ekonomisini olumsuz etkilemiştir.
• Saray Kadınlarının, Ulemanın ve Ağaların Yönetime Karışması: Özellikle valide sultanlar ve saray çevresindeki nüfuzlu kişilerin devlet işlerine müdahalesi, merkezi otoriteyi zayıflatmıştır.

2️⃣ Maliyenin Bozulması

• Tımarlı Sipahi Sayısının Azalması, Kapıkulu Askeri Sayısının Artması: XVII. yüzyılda tımarlı sipahilerin sayısının hızla düşmesi ve kapıkulu askerlerinin sayısının kat kat artması, hem ordunun hem de ekonominin bozulmasına yol açmıştır. Kapıkulu askerlerinin maaşları hazineden ödendiği için bu durum maliyeye büyük yük getirmiştir.
• Lüks ve İsrafa Bağlı Saray Masraflarının Artması: Saray harcamalarının kontrolsüz bir şekilde artması, hazineyi zorlamıştır.
• Kapitülasyonlar Nedeniyle Gümrük Gelirlerinin Azalması: Yabancı devletlere verilen ticari ayrıcalıklar (kapitülasyonlar), gümrük gelirlerinde önemli düşüşlere neden olmuştur.
• Savaşların Uzun Sürmesi ve Ganimet Gelirlerinin Azalması: Uzun süren ve genellikle başarısızlıkla sonuçlanan savaşlar, hem insan gücü hem de mali kaynakları tüketmiş, fetihlerin azalmasıyla ganimet gelirleri de düşmüştür.

3️⃣ Ordunun Bozulması

• Kanun-u Kadim'e Aykırı Olarak Yeniçeri Ocağı'na Asker Alınması: Devşirme sistemi dışından, özellikle para karşılığı veya iltimasla ocağa asker alınması, Yeniçeri Ocağı'nın disiplinini ve savaş gücünü bozmuştur.
• "Ocak Devlet İçindir" Anlayışı Yerine "Devlet Ocak İçindir" Anlayışının Yerleşmesi: Yeniçerilerin kendi çıkarlarını devletin önüne koyması, isyanlara ve disiplinsizliğe yol açmıştır.
• Tımar Sisteminin Bozulması: Tımarların iltizam usulüyle dağıtılması veya haksız yere el değiştirmesi, tımarlı sipahi sayısını azaltmış ve tarımsal üretimi olumsuz etkilemiştir.
• Kapıkulu Maaşlarının Zamanında Ödenmemesi: Maaşların gecikmesi veya ayarı düşük parayla ödenmesi, Yeniçeri isyanlarının önemli nedenlerinden biri olmuştur.
• Padişahların Ordunun Başında Sefere Çıkmaması: Padişahların ordunun başında sefere çıkma geleneğinin terk edilmesi, ordunun moralini ve disiplinini olumsuz etkilemiştir.

4️⃣ İlmiye Sınıfının Bozulması

• "Beşik Ulemalığı" Sisteminin Uygulanması: Alim çocuklarının doğuştan ilmi rütbelere sahip olması, liyakatsiz kişilerin ilmiye sınıfına girmesine neden olmuştur.
• İlmi Payelerin Para ile Satılması: Eğitim ve adalet sisteminde rüşvetin yaygınlaşması, ilmiye sınıfının itibarını zedelemiştir.
• Pozitif Bilimlere Önem Verilmemesi: Medreselerde pozitif bilimlerin ihmal edilmesi, bilimsel ve teknolojik gelişmeleri engellemiştir.

5️⃣ Eyalet Yönetimindeki Bozulmalar

• Taşradaki Yöneticilerin Halka Kötü Davranması: Merkezi otoritenin zayıflamasıyla eyaletlerdeki yöneticilerin halka zulmetmesi, isyanlara zemin hazırlamıştır.

6️⃣ Sosyal Alanda Yaşanan Bozulmalar

• Köylünün Toprağını Terk Ederek Şehre Göç Etmesi: Ağır vergiler, güvenlik sorunları ve tımar sisteminin bozulması nedeniyle köylülerin topraklarını bırakıp şehirlere göç etmesi (Büyük Kaçgun), tarımsal üretimi düşürmüş ve şehirlerde sosyal sorunlara yol açmıştır.

7️⃣ Dış Etkenler

• Coğrafi Keşiflerin Olumsuz Etkisi: Ticaret yollarının değişmesiyle Osmanlı gümrük gelirleri azalmış, Akdeniz ticareti önemini yitirmiştir.
• Rönesans ve Reform Hareketlerine Osmanlı Devleti'nin İlgisiz Kalması: Avrupa'daki bilimsel, kültürel ve dini gelişmelerin takip edilememesi, Osmanlı'nın Batı'nın gerisinde kalmasına neden olmuştur.
• Güçlü Devletlerle Komşu Olunması: Osmanlı'nın güçlü Safeviler, Avusturya ve Rusya gibi devletlerle uzun süreli ve yıpratıcı savaşlar yapması, kaynaklarını tüketmiştir.

---

⚔️ Duraklama Dönemi İç İsyanları

Duraklama Dönemi'nde Osmanlı Devleti'ni derinden etkileyen dört ana başlık altında toplanabilecek iç isyanlar yaşanmıştır.

1️⃣ İstanbul (Merkez) İsyanları

Bu isyanlar, genellikle Yeniçeri Ocağı'nın bozulması ve askerlerin çıkarları doğrultusunda hareket etmesiyle ortaya çıkmıştır.

• Nedenleri:
  • Cülus bahşişi almak isteyen yeniçerilerin sürekli padişah değişikliği için çalışması.
  • Yeniçeri maaşlarının zamanında ödenmemesi veya ayarı düşük parayla ödenmesi.
  • Kanun-u Kadim'e aykırı olarak ocağa asker alınması.
  • Yeniçeri ağalarının ve saray kadınlarının yönetime karışması.
  • "Ocak devlet içindir" anlayışı yerine "Devlet ocak içindir" anlayışının yerleşmesi.
• Önemli Olaylar ve Sonuçları:
  • Genç Osman Dönemi: Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmak isteyen Genç Osman, yeniçeriler tarafından şehit edilmiştir. Bu, ilk kez bir Osmanlı padişahının yeniçeriler tarafından öldürülmesi olayıdır.
  • IV. Murat Dönemi: 17 devlet adamı isyancılar tarafından teslim alınıp öldürülmüştür.
  • IV. Mehmet Dönemi (Çınar Vakası / Vaka-i Vakvakiye - 1656): 30 devlet adamı, Sultan Ahmet Meydanı'nda yeniçeriler tarafından çınar ağacına asılarak öldürülmüştür.
  • Sonuçları: Başkentte asayiş ve güvenlik bozulmuş, devlet otoritesi sarsılmış, yeniçeriler merkezde etkin bir güç haline gelmiştir. Bu isyanların amacı rejimi değiştirmek değil, yöneticileri değiştirmektir.

2️⃣ Anadolu (Celali) İsyanları

Bu isyanlar, Anadolu'da devlet otoritesinin zayıflaması ve halkın ağır şartlar altında ezilmesiyle ortaya çıkmıştır. "Celali" adı, Yavuz Sultan Selim döneminde çıkan Bozoklu Celal Ayaklanması'ndan gelmektedir.

• Nedenleri:
  • Devlet yönetimindeki bozulmalar ve Anadolu'ya gönderilen yöneticilerin adaletsiz yönetimi.
  • Dirlik sisteminin bozulması ve bunun sonucu taşrada güvenliği sağlamakla görevli sipahi ve sekbanların halka kötü davranması.
  • Ağır vergiler yüzünden köylünün toprağını terk etmesi.
  • Uzun süren savaşlar (Avusturya, İran savaşları) ve yenilgiler sonucunda askerden kaçanların Anadolu'da eşkıyalık faaliyetlerine karışması (özellikle Haçova Meydan Savaşı'ndan sonra).
  • İltizam sisteminin yaygınlaşması ve tımar arazilerinin satılması.
• Önemli Celali Liderleri: Deli Hasan, Karayazıcı, Canbolatoğlu, Kalenderoğlu, Tavil Ahmet, Gürcü Nebi.
• Sonuçları: Timar sistemi bozulmuş, yüksek vergi ödeyen köylüler şehirlere göç etmeye başlamış ("Büyük Kaçgun"), Anadolu'da asayiş bozulmuş, üretim aksamıştır. Tımarlı sipahi sayısı azaldığı için orduya daha fazla ücretli asker alınmak zorunda kalınmıştır.

3️⃣ Eyalet İsyanları

Merkezi otoritenin zayıflamasıyla eyaletlerdeki yöneticilerin halka kötü davranması ve bazı yöneticilerin devletten ayrılmak istemeleri gibi nedenlerle çıkmıştır.

• Özellikleri: İsyanlar daha çok merkezden uzak eyaletler tarafından çıkarılmış, merkezi otoriteyi sarsmıştır.
• Örnekler: Sivas Valisi Vardar Ali Paşa İsyanı, Erzurum Valisi Abaza Mehmet Paşa İsyanı.

4️⃣ Suhte İsyanları

"Medreseli isyanları" olarak da bilinen bu isyanlar, medrese öğrencilerinin (suhte/softa) ilmiye sınıfındaki bozulmalar nedeniyle çıkardığı isyanlardır.

• Nedenleri:
  • Ulemanın hak etmeden ayrıcalık kazanması.
  • İlmiye sınıfında yükselmenin rüşvet ve iltimasa bağlanması.
  • Medreselere kapasitelerinin üzerinde öğrenci alınması.
  • Nüfus artışı ve enflasyon sebebiyle gençlerin yatılı ve burslu olan medreselere sığınması.
  • Artan enflasyon sebebiyle medrese gelirlerinin azalması ve devletin medrese öğrencilerine halktan yardım adı altında para toplamasına izin vermesi.
• Gelişimi ve Sonuçları: Devletin medrese öğrencilerine halktan yardım adı altında para toplamasına yönelik verdiği izni, medrese dışında bulunan yöneticiler kötüye kullanmış ve çeteler kurarak köy ve kasabaları yağmalamışlardır. Devletin bu isyanları bastırmak için güç kullanması, çok fazla can kaybına ve eğitimli insanların sayısının azalmasına yol açmıştır. Medrese eğitimi aksamış, iyi hocalar yetişememiş, talebeler çalışmadan ve bilmeden icazet alıp mevki sahibi olma peşine düşmüştür.

---

🌍 Duraklama Dönemi Siyasi Olayları: Savaşlar ve Antlaşmalar (ÖZEL ODAK)

Duraklama Dönemi'nde Osmanlı Devleti'nin dış ilişkileri, devletin güç kaybetmeye başladığının ve savunma pozisyonuna geçtiğinin önemli göstergeleridir. Bu dönemde en çok savaşılan devletler Safeviler (İran), Avusturya, Lehistan ve Venedik olmuştur.

1️⃣ Osmanlı-Safevi (İran) İlişkileri

Osmanlı Devleti'nin doğu sınırındaki en önemli rakibi Safevi Devleti olmuştur. Bu dönemde yapılan savaşlar ve antlaşmalar, sınırların sürekli değişmesine neden olmuştur.

• Ferhat Paşa Antlaşması (1590):
  • Bağlam: III. Murat döneminde İran ile yapılan savaşlar sonucunda imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti doğuda en geniş sınırlarına ulaşmıştır. Tebriz, Karabağ, Gence, Nahçıvan, Revan ve Gürcistan Osmanlı topraklarına katılmıştır. ✅
• Nasuh Paşa Antlaşması (1612):
  • Bağlam: I. Ahmet döneminde İran ile imzalanmıştır.
  • Önemi: Ferhat Paşa Antlaşması ile alınan toprakların bir kısmı (Tebriz, Revan, Gence) İran'a geri verilmiş, böylece Osmanlı Devleti doğuda ilk kez toprak kaybetmiştir. ⚠️
• Serav Antlaşması (1618):
  • Bağlam: Genç Osman döneminde İran ile imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu antlaşma ile İran, Nasuh Paşa Antlaşması'nın şartlarını yeniden kabul etmiştir.
• Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639):
  • Bağlam: IV. Murat döneminde Revan ve Bağdat seferleri sonucunda İran ile imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu antlaşma ile Zagros Dağları sınır kabul edilmiş ve günümüzdeki Türkiye-İran sınırı büyük ölçüde çizilmiştir. Bu sınırın yıllarca değişmemesinde doğal sınırların (Zagros Dağları) belirleyici olması önemli bir etkendir. 💡

2️⃣ Osmanlı-Venedik İlişkileri

XVII. yüzyılda Osmanlı ile Venedik arasındaki en önemli sorun Girit Meselesi olmuştur.

• Girit'in Fethi (1645-1669):
  • Bağlam: IV. Mehmet zamanında 1645 yılında başlayan Girit kuşatması, tam 24 yıl sürmüş ve 1669 yılında Fazıl Ahmet Paşa tarafından tamamlanarak Girit fethedilmiştir.
  • Önemi: Girit, Osmanlı donanmasının yaptığı son büyük fetih olmuştur. Kuşatmanın bu kadar uzun sürmesi, Osmanlı donanmasının eski gücünü kaybettiğini açıkça göstermiştir. 📊

3️⃣ Osmanlı-Lehistan İlişkileri

Duraklama Dönemi'nde Osmanlı Devleti ile Lehistan arasında önemli savaşlar yaşanmıştır.

• Hotin Antlaşması (1621):
  • Bağlam: Genç Osman döneminde Hotin Kalesi kuşatılmış, ancak yeniçerilerin disiplinsizliği nedeniyle kuşatma kaldırılarak antlaşma imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu sefer sırasında yeniçerilerin disiplinsizliğinden dolayı Genç Osman, Yeniçeri Ocağı'nı kaldırmayı düşünmüş, ancak bu düşüncesi nedeniyle yeniçeriler tarafından şehit edilmiştir. ⚠️
• Bucaş Antlaşması (1672):
  • Bağlam: IV. Mehmet döneminde Lehistan'ın Ukrayna Kazaklarına saldırması ve Kazakların Osmanlı'dan yardım istemesi üzerine Lehistan üzerine sefere çıkılmıştır. Leh ordusunun yenilmesiyle imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu antlaşma ile Osmanlı Devleti batıda en geniş sınırlarına ulaşmıştır. (Doğuda Ferhat Paşa Antlaşması, batıda Bucaş Antlaşması ile en geniş sınırlara ulaşılmıştır.) ✅

4️⃣ Osmanlı-Avusturya İlişkileri

XVII. yüzyıl Osmanlı-Avusturya savaşlarının temel nedeni, iki devlet arasındaki üstünlük mücadelesi olmuştur.

• Haçova Meydan Savaşı (1596):
  • Bağlam: III. Mehmet döneminde Avusturya ile yapılan bu savaş, Osmanlı Devleti'nin kazandığı son büyük meydan savaşı olmuştur.
  • Önemi: Bu zafer sonucunda Eğri, Kanije ve Estergon kaleleri ele geçirilmiştir. Avusturya'nın Kanije Kalesi'ni geri almak istemesi üzerine Tiryaki Hasan Paşa burada çok önemli bir savunma gerçekleştirmiştir.
• Zitvatorok Antlaşması (1606):
  • Bağlam: Celali İsyanları'nın olumsuz etkisi ve doğuda Osmanlı-İran savaşlarının yaşanması üzerine Avusturya ile imzalanmıştır.
  • Şartları:
    • Eğri, Kanije, Estergon kaleleri Osmanlı'da kalmıştır.
    • Avusturya Arşidükü, Osmanlı padişahına denk sayılmıştır.
    • Osmanlı Devleti, resmi yazışmalarda "Avusturya Kralı" yerine "Roma Sezar" unvanını kullanmayı kabul etmiştir.
  • Önemi: Bu antlaşma ile 1533 yılında Kanuni Sultan Süleyman döneminde imzalanan İbrahim Paşa (İstanbul) Antlaşması ile sağlanan siyasi üstünlük sona ermiştir. Çünkü İbrahim Paşa Antlaşması ile Avusturya arşidükü Osmanlı sadrazamına denk sayılmıştı. Zitvatorok ile bu denklik padişahlar seviyesine yükselerek Osmanlı'nın diplomatik üstünlüğünü kaybetmesine yol açmıştır. ⚠️
• Vasvar Antlaşması (1664):
  • Bağlam: IV. Mehmet döneminde imzalanmıştır.
  • Önemi: Bu antlaşma ile Uyvar ve Neograt kaleleri alınarak Osmanlı Devleti, Avusturya'dan son kez toprak kazanmıştır.

5️⃣ Kutsal İttifak Savaşları ve Karlofça Antlaşması (1699)

Vasvar Antlaşması sürecindeki başarısına güvenen Merzifonlu Kara Mustafa Paşa'nın girişimiyle başlayan II. Viyana Kuşatması, Duraklama Dönemi'nin en kritik olaylarından biridir.

• II. Viyana Kuşatması (1683):
  • Bağlam: Merzifonlu Kara Mustafa Paşa tarafından gerçekleştirilen bu kuşatma, başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
  • Sonuçları: Bu başarısızlık sonucunda Osmanlı Devleti'nin Balkanlar'dan atılabileceği ümidi oluşmuş ve Papa'nın çağrısıyla Kutsal İttifak kurulmuştur.
• Kutsal İttifak:
  • Üyeleri: Avusturya, Lehistan, Venedik, Malta, Rusya.
  • Savaşlar: 1683 yılında başlayan ve yaklaşık 16 yıl süren savaşlar sonucunda Osmanlı Devleti yenilmiştir.
• Karlofça Antlaşması (1699):
  • Bağlam: Kutsal İttifak devletleriyle yapılan savaşlar sonucunda imzalanmıştır. İngiltere ve Hollanda arabuluculuk yapmıştır (ekonomik ayrıcalık elde etme amacı). Malta, Kutsal İttifak'ta yer almasına rağmen antlaşmada yer almamıştır.
  • Şartları:
    • Avusturya'ya: Temeşvar ve Banat Yaylası hariç bütün Macaristan ve Erdel verilmiştir.
    • Venedik'e: Mora Yarımadası, Dalmaçya kıyıları ve Ayamavra verilmiştir.
    • Lehistan'a: Podolya ve Ukrayna bölgesi bırakılmıştır.
    • Antlaşma 25 yıl geçerli olacak ve Avusturya'nın garantisi altında olacaktır.
  • Önemi: Osmanlı Devleti'nin batıda ilk kez büyük toprak kayıpları yaşadığı antlaşmadır. Bu antlaşma ile Gerileme Dönemi başlamıştır. Osmanlı Devleti, bu antlaşmadan sonra "kaybettiği toprakları geri alma politikası" gütmüştür. Ayrıca, ilk kez barış süresinin teminatı başka bir devlete (Avusturya) bırakılmıştır. ⚠️

6️⃣ İstanbul Antlaşması (1700)

Karlofça Antlaşması'ndan bir yıl sonra Rusya ile ayrı bir antlaşma imzalanmıştır.

• Bağlam: Kutsal İttifak savaşları sonucunda Rusya ile imzalanmıştır.
• Şartları:
  • Azak Kalesi Rusya'ya bırakılmıştır.
  • Rusya, İstanbul'da sürekli bir elçi bulundurma hakkı kazanmıştır.
• Önemi: Rusya'nın Karadeniz'e ilk kez adım attığı antlaşmadır. Bu gelişme, Deli Petro'nun hayallerini kurduğu "sıcak denizlere inme" politikasının ilk adımı olmuştur. Azak Kalesi'nin Rusya'ya bırakılmasıyla Karadeniz, Türk gölü olma özelliğini kaybetmiştir. ⚠️

---

💡 Duraklama Dönemi Islahatları ve Islahatçılar

XVII. yüzyıl Duraklama Dönemi'nde devletin kötü gidişatını engellemek amacıyla özellikle askeri ve mali alanda çeşitli ıslahatlar yapılmıştır.

Islahatların Genel Özellikleri

• Baskı ve Şiddet Yöntemi: Islahatlarda uygulanan genel yöntem baskı ve şiddet olmuştur.
• Sorunların Temeline İnilememesi: Islahatlar yapılırken sorunların kökenine inilmemiş, yüzeysel çözümler üretilmiştir.
• Yükselme Dönemi'ne Dönme Amacı: Yapılan ıslahatlarda temel amaç, Yükselme Dönemi'ne geri dönmektir. Batı örnek alınmamıştır.
• Kişilere Bağlı Kalması: Islahatlar kişilere bağlı kalmış, devlet politikası haline gelememiştir. Islahatçı öldüğünde veya görevden alındığında ıslahatlar da sona ermiştir.
• Plansız ve Programsız Olması: Yapılan ıslahatlar plansız ve programsızdır.
• Askeri Nitelikte Olması: Islahatlar genellikle askeri niteliktedir, ancak mali ve sosyal alanda da çabalar mevcuttur.

Önemli Islahatçılar ve Katkıları

1. III. Mehmet

• Sancakta yetişen son Osmanlı padişahıdır.
• Bu dönemde sancağa çıkma uygulaması kaldırılmıştır.

2. I. Ahmet

• Sancağa çıkmadan başa geçen ilk Osmanlı padişahıdır.
• Veraset sistemini değiştirerek ekber ve erşed sistemini getirmiştir. Kardeş katlini kaldırarak, tahta en yaşlı ve en akıllı olanın geçmesini sağlamıştır.
  • Yorum: Bu sistemle kardeş katlinin önüne geçilmeye çalışılırken, şehzadelerin sarayda (kafeste) tutulması, onların tecrübe kazanmadan padişah olmasına yol açmıştır.
• Kuyucu Murat Paşa: I. Ahmet döneminin en önemli sadrazamıdır. Celali İsyanları'na karşı çok sert tedbirler almış, bozulan devlet düzenini ve otoritesini sağlamaya çalışmıştır.

3. Genç Osman (II. Osman)

• Sosyal alanda ıslahat girişiminde bulunan ilk Osmanlı padişahıdır.
• Şeyhülislamların fetva verme dışındaki yetkilerine son vermiş, kadı ve müderrislerin atama yetkisini ellerinden almıştır. Böylelikle ilmiye sınıfının yönetimdeki gücünü kırmak istemiştir.
• Başkenti İstanbul dışına, Türk nüfusun yoğun olduğu bir Anadolu şehrine taşımak istemiştir. Böylelikle yeniçerilerin nüfuzunu kırmak amaçlanmıştır.
• Fatih Kanunnamesi'ne aykırı olarak saray dışından halktan biriyle evlenmiştir. Böylelikle sarayı halka açmak ve saray kadınlarının gücünü kırmak amaçlanmıştır.
• Yeniçeri Ocağı'nı ilk defa kaldırmayı düşünmüş ancak yeniçeriler tarafından şehit edilmiştir. ⚠️

4. IV. Murat

• 12 yaşında tahta geçmiş, ilk yıllarında annesi Kösem Sultan'ın (Saltanat Naibesi) etkisi görülmüştür.
• Bozulan toplumsal ahlakı ve düzeni sağlamak için içki ve tütün yasağı, yatsı namazından sonra fenersiz dışarı çıkma yasağı gibi sert tedbirler getirmiştir.
• Askeri düzeni sağlamak için yeniçeri sayısını azaltmıştır.
• Maliye alanında çalışmalar yapmış, devletin kötü gidişatının nedenini araştırmak için ilk kez risaleler hazırlatmıştır. Koçi Bey Risalesi bu dönemde hazırlanmıştır. Katip Çelebi de IV. Murat için bir rapor hazırlamıştır.
• İlk kez bir şeyhülislamı idam ettiren Osmanlı padişahı olmuştur.
• Bu dönemde Lagari Hasan Paşa (rampalı füze denemesi) ve Hazerfen Ahmet Çelebi (kanat takıp Galata Kulesi'nden Üsküdar'a uçtu) gibi bilim ve düşünce adamları yetişmiştir.

5. Tarhuncu Ahmet Paşa

• IV. Mehmet'in sadrazamıdır.
• İlk kez modern bir bütçe oluşturarak gelir-gider dengesini kurmaya çalışmıştır (Tarhuncu Bütçesi).
• Saray masraflarını kısmış, hediye ve bahşişleri azaltmaya çalışmıştır.
• Çıkarları zedelenenler tarafından öldürülmüştür.

6. Köprülü Mehmet Paşa

• IV. Mehmet zamanı sadrazamıdır.
• Belirli şartlar ileri sürerek sadrazamlık makamına gelen ilk Osmanlı devlet adamıdır.
• Şartları: Saray devlet işlerine karışmayacak, Köprülü'nün devlet işleri ile ilgili saraya sunacağı her teklif kabul edilecek, istediği kişileri devlet memurluğuna getirebilecek, hakkında bir şikâyet olursa önce savunması alınıp sonra karar verilecek.
• Önemi: Köprülüler Dönemi, Duraklama Dönemi içinde bir "Yükselme Dönemi" olarak kabul edilmiştir.

7. Merzifonlu Kara Mustafa Paşa

• Köprülü Mehmet Paşa'nın damadıdır.
• Kanuni Sultan Süleyman'ın alamadığı Viyana'yı alıp ün yapmak istemiş ancak II. Viyana Kuşatması'nda başarısız olmuştur.
• IV. Mehmet tarafından idam edilmiştir.

8. Fazıl Mustafa Paşa

• Fazıl Ahmet Paşa'nın kardeşidir.
• Ordu ve maliye alanında ıslahatlar yapmıştır.
• Rüşveti önleyip ağır vergileri azaltmıştır.

---

🏁 Sonuç: Duraklama Döneminin Mirası

Osmanlı Devleti'nin Duraklama Dönemi, merkezi otoritenin zayıflaması, mali ve askeri yapıdaki bozulmalar, iç isyanlar ve dış politikadaki güç kayıplarıyla karakterize olmuştur. Bu dönemde yapılan ıslahatlar, genellikle yüzeysel kalmış, sorunların kökenine inememiş ve kişilere bağlı kalmıştır.

Özellikle Karlofça Antlaşması ile Batı'da yaşanan büyük toprak kayıpları, Osmanlı'nın dış politikasında "kaybettiği toprakları geri alma" anlayışını beraberinde getirmiş ve devletin Gerileme Dönemi'ne girmesine neden olmuştur. Bu süreç, Osmanlı İmparatorluğu'nun sonraki yüzyıllardaki gelişimini derinden etkileyen kritik bir evre olmuştur. Dönemin zorluklarına rağmen, bazı ıslahatçıların çabaları, devletin ayakta kalma mücadelesinin bir göstergesi olarak tarihe geçmiştir.