Parafililer ve Yaşlılıkta Cinsellik

📚 Çalışma Materyali: Parafililer ve Yaşlılıkta Cinsellik

Kaynaklar:

• Akbaş, G. (2012). Parafili: Cinsel Sapkınlık. Pivolka; 22(7):2-4.
• Yılmaz, E. (2007). Konya İl Merkezinde Yaşayan Evli Nüfusta Cinsel Sorunların Araştırılması. Selçuk Üniversitesi Meram Tıp Fakültesi Psikiyatri Anabilim Dalı. Uzmanlık Tezi.
• Erdoğan, A. (2010). Pedofili: Klinik Özellikleri, Nedenleri ve Tedavisi. Psikiyatride Güncel Yaklaşımlar; 2(2):132-160.
• Şahin, D., Şimşek, F. Ve Seyisoğlu, H. (2006). Cinsel Yaşam ve Sorunları. Cinsel Eğitim Tedavi ve Araştırma Derneği Bilgilendirme Dosyası-I: 21-65.
• Doç. Dr. Nur Elçin BOYACIOĞLU ders notları ve sunumu.
• World Health Organization (WHO). Developing Sexual Health Programmes. WHO/RHR/HRP/10.22, Http://Whqlibdoc.Who.Int/Hq/2010/Who_Rhr_Hrp_10.22_Eng.Pdf Erişim Tarihi: 29 Aralık 2018.
• Cinsel Sağlık Enstitüsü Derneği (CİSED). Cinsel mitler. https://www.cised.org.tr/icerik/146/cinsel-mitler. (Erişim Tarihi: 01.11.20).
• Çeşitli akademik makaleler (Fileborn et al. 2015; Lyons et al. 2017; Malta 2013; Lindau ve Gavrilova 2010; Mccabe ve ark, 2015; Træen et al. 2019; Sevcikova ve Sedlakova 2020; Bauer et al. 2016; Şen ve ark. 2015; Fileborn, Hinchliff, et al., 2017; Sinković & Towler, 2018; von Humboldt et al. 2020; Thompson et al. 2011; Twenge et al. 2017; Lindau et al. 2007; Kinsey et al., 1981; National Survey of Sexual Health and Behavior, 2010; Mazur & Lipshultz, 2018; Babacan Gümüş et al. 2012; Gewirtz-Meydan & Ayalon 2019; Refaat Alam ve EL Sayed Fadila 2016; Michael Bauer et al 2016).

---

Giriş

Bu çalışma materyali, insan cinselliğinin iki önemli ve hassas yönünü ele almaktadır: parafililer ve yaşlılıkta cinsellik. İlk bölümde, cinsel sadizmden pedofiliye kadar çeşitli parafili türleri, tanımları ve tedavi yaklaşımları detaylıca incelenecektir. İkinci bölümde ise yaşlılıkta cinselliğin önemi, bu konudaki yanlış algılar, yaşlı bireylerin cinsel yaşamını etkileyen faktörler ve cinsel işlev bozukluklarının tedavi yöntemleri kapsamlı bir şekilde açıklanacaktır. Amacımız, bu konular hakkında doğru ve bilimsel bilgiler sunarak farkındalığı artırmaktır.

---

1. Parafililer: Tanımlar, Çeşitler ve Tedavi Yaklaşımları

Parafililer, kişinin cinsel uyarılma ve doyumunu alışılmadık nesneler, durumlar veya bireyler üzerinden sağlaması durumudur. Bu durumlar, tekrarlayan, şiddetli cinsel fanteziler, dürtüler ve davranışları içerir.

1.1. Parafili Çeşitleri

• Cinsel Sadizm 📚

  • Tanım: Mağdura psikolojik ya da fiziksel acı (aşağılanma dahil) vermenin kişiye cinsel heyecan verdiği hayali ya da gerçek, tekrarlayan, şiddetli olarak uyarıcı cinsel fantezi, dürtü ve davranışları içerir.
  • Özellikler: Sadist kişiler genellikle cinsel kurban üzerinde tam kontrole sahip olduklarını düşünürler. Cinsel zevk için anahtar nokta kurbanın acı çekmesidir.
  • Örnekler: Bazı sadistler rızası olan partnerleriyle eylemlerini gerçekleştirirken, bazıları rızası olmayan kişiler üzerinde (örn. bazı tecavüzcülerde) bu davranışları sergileyebilir.

• Teşhircilik (Egzibisyonizm) 📚

  • Tanım: Kişinin genital organlarını, bunu beklemeyen bir yabancıya göstermesiyle ilgili yoğun, cinsel yönden uyarıcı fantezilerinin ortaya çıkmasıdır.
  • Özellikler: Hedef kişi genellikle karşı cinsin bir üyesidir.
  • Demografi: Genellikle 18 yaşından önce ortaya çıkar ve 40 yaşından sonra şiddeti azalır. Hastaların çoğu erkektir, ancak kadın teşhirciler de bildirilmiştir.

• Voyörizm (Gözetlemecilik, Röntgencilik) 📚

  • Tanım: Kişinin bunu beklemeyen bir kişiyi çıplakken, soyunurken ya da cinsel etkinlikte bulunurken gözetleme eylemiyle ilgili yoğun, cinsel yönden uyarıcı fantezilerinin olmasıdır.
  • Amaç: Bu insanların amacı cinsel ilişkiye girmek değil, sadece gözlemlemektir.
  • Davranış: Röntgencilik esnasında ya da daha sonra gördüklerini düşünürken mastürbasyon yapabilirler.
  • Tetikleyici: Yakalanma riski de röntgencilere heyecan katarak eylemi tetikler.
  • Başlangıç: Genellikle 15 yaşından önce başlar ve kronik olma eğilimindedir.

• Frottörizm (Sürtünmecilik, Fordçuluk) 📚

  • Tanım: Kişinin rızası olmayan bir kişiye dokunması, sürtünmesi ile ilgili yoğun, cinsel yönden uyarıcı fantezilerinin olmasıdır.
  • Ortam ve Fantezi: Cinsel organlarını mağdurun kalçalarına sürtme ya da mağdurun memelerini veya cinsel organını elle okşama gibi eylemler genellikle tren gibi kalabalık ortamlarda oluşur. Kişi, mağdurla özel ve samimi bir ilişki içinde olduğunun hayalini kurar.
  • Davranış: Genellikle bu eylemi gerçekleştirdikten sonra kaçarlar.

• Pedofili (Sübyancılık) 📚

  • Tanım: Öncelikli olarak ve özellikle ergenlik öncesi çocukları ya da ergenliğe yeni girmiş çocukları cinsel olarak çekici bulmaktır.
  • Yaş Kriterleri: Pedofilik birey en az 16 yaşında olmalı ya da çocuktan en az 5 yaş büyük olmalıdır.
  • Mağdur Profili: Mağdurlar çoğunlukla 13 yaş altı çocuklardır ve mağdurların üçte biri kız çocuklarından oluşur.
  • Cinsel Doyum: Pedofilik bireylerin çoğu, yetişkinlerle yaşadığı cinsel deneyimlerden haz duymaz; cinsel doyum için sadece çocukları tercih eder.

• Başka Türlü Adlandırılamayan Parafililer 📚

  • Tanım: Anlatılan parafililere tam olarak uymayan ancak sürekli ya da yineleyici bir biçimde parafilik sayılacak eylemler ya da fantezilerle uyarılma durumudur.
  • Örnekler:
    • Telefon Skatolojisi: Telefonla açık saçık konuşmalar.
    • Nekrofili: Cesetlerle cinsel ilişki kurma.
    • Bedenin sadece belli bölümlerine odaklanan cinsel etkinlikler.
    • Zoofili: Hayvanlarla cinsel ilişki kurma.
    • Ürofili: Kişinin üzerine idrar yapılması ve/veya idrar yutmaya cevaben cinsel uyarılma.
    • Koprofaji: Dışkı yeme.
    • Hipoksifili: Geçici olarak oksijensiz kalma.
    • Bebeksilik: Kendisine çaresiz bir bebekmiş gibi davranılmasını isteme.

1.2. Parafililerde Tedavi

Tedavinin başarısı, genel olarak kişilik gelişimi ve olgunluk düzeyi ile paralellik gösterir.

• ✅ Kişilik gelişimi daha ileri düzeylerde olan ve ciddi bir kişilik patolojisi olmayan hastalarda tedavi daha kolay ve başarılıdır.
• ⚠️ Ağır kişilik bozuklukları gösteren kişilerde tedavi çok daha uzun sürer ve başarı oranı yüksek değildir.
• Tedavi Yöntemleri:
  • Psikoterapi: İlk tercih edilen yöntemdir.
  • İlaç Tedavisi: Psikoterapi ile sonuç alınamayan veya psikoterapi olanakları olmayan hastalarda kullanılabilir.
    • Serotonin Sistemi Üzerinden Etki Eden Depresyon İlaçları: Dürtüsel davranışları ve cinsel arzuyu azaltırlar.
    • Antipsikotikler: Dürtü gücünü azaltır ve dürtü denetimini kolaylaştırırlar.
    • Hormon Tedavileri: Cinsel arzuyu azaltırlar.

---

2. Yaşlılıkta Cinsellik: Algılar, Etkileyen Faktörler ve Tedavi

Cinsellik, Dünya Sağlık Örgütü tarafından kişinin genel sağlığının bir parçası olarak değerlendirilen, bireyin bedensel ve ruhsal katılımıyla gerçekleşen, doyuma ve üremeye yönelik yaşantılar olarak tanımlanır. Doğum öncesi başlayıp yaşam boyu devam eden temel bir içgüdüdür ve sosyokültürel faktörlerden etkilenir.

2.1. Cinselliğin Yaşlılıkta Önemi

• ✅ İstek ve deneyim seviyelerinde büyük farklılıklar olmasına rağmen, yaşlı bireylerde cinsellik boyut değiştirerek devam eder ve önemini korur.
• ✅ Yaşlılarda cinsel yaşam, genel sağlık durumunun önemli bir göstergesidir.
• ✅ Cinsellik, 80'li yaşlara kadar devam edebilir.
• 💡 Yaşlılıkta cinsellik, sadece penetrasyon olarak algılanmamalıdır. Bu dönemde cinsellik; beraber vakit geçirme, duygusal yakınlığı koruma, sevdiğini/sevildiğini hissetme/hissettirme gibi anlamlar taşır.

2.2. Yaşlılıkta Cinsellik Algısı ve Yanlış Mitler

Toplumda yaşlı cinselliği algısı genellikle yanlıştır ve birçok olumsuz mit barındırır:

• ⚠️ "Yaş yetmiş, iş bitmiş" gibi ifadeler yaygındır.
• ⚠️ Yaşlı insanlar (buruşukluk, kırışma, saç dökülmesi vb. nedenlerle) çekici bulunmaz.
• ⚠️ Yaşlıların cinselliği olmadığı, komik, iğrenç veya utanç verici olduğu düşünülür.
• ⚠️ "Elden ayaktan düşmek", "kurt kocayınca köpeklerin maskarası olur", "bir ayağı çukurda olmak" gibi deyimler bu yanlış algıları pekiştirir.

2.3. Cinsel Aktif Yaşlılık

Yaşlı bireylerde cinsel aktivite, gençlikteki gibi yoğun olmasa da farklı şekillerde devam edebilir:

• El ele tutuşma, okşama, öpme, gıdıklama, sarılma.
• Beraber uyumak, akşam yürüyüşleri yapmak.
• Arkadaşlık, iletişim ve romantizm.
• Mastürbasyon ve cinsel ilişki.

2.4. Yaşlı Cinselliğini Olumsuz Etkileyen Faktörler

Cinsel doyumu etkileyen birçok fiziksel, psikolojik ve sosyal faktör bulunmaktadır.

• Kadınlarda Fiziksel Faktörler:

  • Vajinada kısalma ve daralma.
  • Vajinal kuruluk.
  • Vajinal epitelin düzleşmesi.
  • Libidoda azalma.
  • Genital duyarlılıkta azalma.
  • Orgazma ulaşamama.
  • Disparoni (ağrılı cinsel ilişki).
  • Memede sarkma.

• Erkeklerde Fiziksel Faktörler:

  • Testislerde küçülme.
  • Erektil disfonksiyon (sertleşme bozukluğu).
  • Ereksiyon süresinde uzama.
  • Yavaş ve güçsüz ejakülasyon.
  • Prostatta büyüme.

• Genel Faktörler:

  • İşe yaramazlık duygusu.
  • Menopoz/Andropoz.
  • Kronik hastalıklar (fiziksel ve psikolojik).
  • Kullanılan ilaçlar.
  • Yaşlılarda Cinsel Yolla Bulaşan Hastalıklar (CYBH).
  • İdrar yolları ve mesanede enfeksiyon gelişme olasılığı, idrar kaçırma korkusu ve gerçekte idrar kaçırma (%24-45).
  • Fiziksel engeller.
  • Zihinsel bozukluklar (örn. demans).
  • Eş ile ilişkinin kötü olması.
  • İş kaybı, finansal krizler.
  • Eş kaybı.

2.5. Alanyazında Yaşlılıkta Cinsellik Verileri 📊

• Yaş ile cinsel sıklık azalma eğilimindedir.
• Amerika'da yapılan bir çalışmada:
  • 57-64 yaş arası %73 cinsel aktif.
  • 65-74 yaş arası %53 cinsel aktif.
  • 75-85 yaş arası %26 cinsel aktif.
• Cinsel aktiflerin yarısı en az bir cinsel problem yaşamaktadır (cinsel istek azlığı, vajinal kayganlıkta azalma, orgazma ulaşma).
• Sağlığını "iyi" olarak tanımlayanlar daha fazla cinsel aktiftir.
• Kinsey'in araştırmasına göre erkeklerde cinsel aktivitenin en fazla olduğu yaş aralığı 16-20 olarak belirlenmiştir. Kadınlarda ise 55-60 yaşından sonra mastürbasyon ya da erotik rüyaların azaldığı belirtilmiştir.
• 16-89 yaşları arasında 6000 katılımcı ile yapılan bir araştırmada (National Survey of Sexual Health and Behavior, 2010), 60-69 yaş aralığında cinsel birleşme oranı kadınlarda %42, erkeklerde %54 olarak bulunmuştur. Mastürbasyon oranı ise kadınlarda %47, erkeklerde %61'dir.
• Üreme Kaygısı: 1972 ve 2015 yılları arasında 40 yaş üstü babalardan doğan yenidoğan sayısı %4,1'den %8,9'a, 50 yaş üstü babalardan doğan yenidoğan sayısı %0,5'ten %0,9'a yükselmiştir. Bu, yaşlıların üreme yeteneğinin tamamen ortadan kalkmadığını göstermektedir.

2.6. Yaşlılıkta Cinselliğin İyi Yönleri 💡

• Üreme kaygısı olmaması.
• Çocuk yetiştirme, işe gitme gibi sorumlulukların azalması.
• Vücudunu daha iyi tanıma.
• Erken boşalma gibi sorunların azalması.

2.7. Cinsel İşlev Bozukluklarının Tedavisi

• Yaşlı Kadınlarda:

  • Cinsel terapiler.
  • Vibratör, kayganlaştırıcı kullanımı.
  • Cinsellik ile ilgili bilgi eksikliğinin giderilmesi.
  • Kadının kendisini tanıması.
  • Lazerle vajinal rejuvenasyon (LVR) ile vajinanın daralması ve yenilenmesi.
  • Labioplasti operasyonları.

• Yaşlı Erkeklerde:

  • Cinsel terapiler.
  • Ağız yoluyla alınan ilaçlar (PDE5 inhibitörleri).
  • Vakum cihazları.
  • Penis içi enjeksiyonlar.
  • Penis protezleri.
  • Damar cerrahisi.

• Genel Yaklaşım: Hem kadın hem de erkekte cinselliği başlatırken; daha uzun süre ve birçok kanaldan (ses, dokunma, görüntü, koku vb.) uyarı vermek önemlidir.

2.8. Sonuç ve Öneriler

• ✅ Yaşlıyı değerlendiren sağlık profesyonelleri, yaşlıyı sadece fiziksel rahatsızlığına odaklanarak değil, bütüncül olarak değerlendirmelidir.
• ✅ Yaşayabilecekleri cinsel sorunların farkında olmalı ve cinsellik konusunda bireyleri konuşmaya cesaretlendirmelidir.
• ✅ Sağlık profesyonellerinin yaşlılarda cinsellik konusunda bilgi ve tutumları geliştirilmelidir.