Podit
📚 Çalışma Materyali: Piaget'nin Bilişsel Gelişim Kuramı - Duyusal Motor Dönem
Bu çalışma materyali, bir ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.
Giriş: Piaget ve Bilişsel Gelişim Dönemleri
Jean Piaget'nin bilişsel gelişim kuramı, çocukların düşünme süreçlerinin nasıl geliştiğini açıklayan temel teorilerden biridir. Piaget'ye göre bilişsel gelişim, belirli yaş aralıklarına denk gelen dört ana dönemde gerçekleşir: Duyusal Motor Dönem, İşlem Öncesi Dönem, Somut İşlemler Dönemi ve Soyut İşlemler Dönemi. 💡 Piaget, bilişsel gelişimin ergenliğin sonlarına doğru (yaklaşık 18 yaş) en üst noktasına ulaştığını ve yaşam boyu devam etmediğini belirtir. Bu materyalde, bilişsel gelişimin ilk ve en temel aşaması olan Duyusal Motor Dönem detaylı olarak incelenecektir.
Duyusal Motor Dönem (0-2 Yaş)
Bu dönem, bebeğin dünyayı duyuları ve motor hareketleri aracılığıyla anlamaya çalıştığı evredir. Bebek, bu dönemde reflekslerden sembolik düşünmeye doğru ilerler. Duyusal Motor Dönem kendi içinde altı evreye ayrılır:
1️⃣ 1. Evre: Refleksler Evresi (0-1 Ay)
- Tanım: Bebeğin tüm davranışları doğuştan gelen reflekslerden ibarettir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Bebek, refleks tepkileri henüz kendisi başlatamaz.
- ✅ Dışarıdan bir uyarılmaya ihtiyaç duyar.
- Örnek: Meme ucu dudağına değdiğinde emme refleksi başlar, avuç içine dokunulduğunda eli kapanır. Ancak bebek bu hareketleri kendiliğinden yapamaz.
2️⃣ 2. Evre: Birinci Döngüsel Tepkiler Evresi (1-4 Ay)
- Tanım: Reflekslerin tekrar edilerek alışkanlık haline geldiği evredir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Bebek, refleks tepkileri artık kendisi başlatabilir.
- ✅ Dış uyarılmaya ihtiyaç duymaz.
- ✅ Tekrar eden davranışlar kendi bedeniyle sınırlıdır.
- Örnek: Bebek, hoşuna giden emme veya avuç açma-kapama hareketlerini kendi kendine tekrarlar.
3️⃣ 3. Evre: İkinci Döngüsel Tepkiler Evresi (4-8 Ay)
- Tanım: Bebeğin ilgisinin ilk kez kendi bedeninin dışına çıkarak çevresindeki uyarıcılara yöneldiği evredir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Çevreye ilgi başlar.
- ✅ Taklit başlar, ancak bu taklitler anlık taklitlerdir.
- ✅ Tekrar eden davranışlar, bedeni dışındaki bir objeye yöneliktir ve eylem aynen tekrar edilir.
- Örnek:
- Bebek, çıngırağı eline alıp sallar, çıkan ses hoşuna giderse aynı şekilde sallamaya devam eder.
- Yatağının üzerindeki dönenceyi (dönce) ipinden çekip döndürür, hoşuna giderse aynı hareketi tekrarlar.
- Karşısındaki kişiye dil çıkarıldığında anında dil çıkararak taklit eder.
4️⃣ 4. Evre: İkinci Döngüsel Tepkilerin Eşgüdümü/Koordinasyonu Evresi (8-12 Ay)
- Tanım: Bilişsel açıdan önemli gelişmelerin yaşandığı, amaçlı davranışların ve problem çözme becerilerinin ilk adımlarının atıldığı evredir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Nesnelerin Sürekliliği başlar: Bir nesne görüş alanının dışına çıksa bile, bebeğin onun varlığını bildiği ve aramaya başladığı durumdur.
- 💡 Bu durum, bellek kullanımının başladığının ilk ispatıdır.
- ✅ Doğadan Ayrışma gerçekleşir: Bebek, kendi bedenini diğer uyarıcılardan ve dış dünyadan ayırt etmeye başlar.
- ⚠️ Bu evreden önce bebek, sandalyeyi veya yatağı vücudunun bir parçası sanabilir.
- ✅ A-B Hatası (A değil B Hatası) gözlenir: Bebeğin, bir objenin yeri gözünün önünde değiştirilse bile, onu öncelikle en son bulduğu yerde aramasıdır. Bu hata genellikle 8-9 aylarda görülür ve 1-2 ay sonra ortadan kalkar.
- Örnek: Oyuncak önce A kutusuna konulur, bebek oradan alır. Daha sonra bebeğin gözü önünde B kutusuna konulur, ancak bebek önce A kutusuna bakar, bulamayınca B kutusuna yönelir.
- ✅ Birden çok şemanın organize edilerek (eşgüdüm) amaçlı davranışlar sergilenir.
- Örnek: Bebeğin örtünün altındaki oyuncağa ulaşmak için örtüyü çekmesi, birden fazla şemayı (tutma, çekme, arama) koordine etmesini gerektirir.
- ✅ Nesnelerin Sürekliliği başlar: Bir nesne görüş alanının dışına çıksa bile, bebeğin onun varlığını bildiği ve aramaya başladığı durumdur.
5️⃣ 5. Evre: Üçüncü Döngüsel Tepkiler Evresi (12-18 Ay)
- Tanım: Bebeklerin "küçük bilim insanları" gibi davrandığı, aynı sonuca ulaşmak için farklı yollar denediği evredir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Aynı sonuca ulaştırabilecek farklı şeyler deneme başlar.
- ✅ Yeniliğe olan merakın başlangıcıdır.
- Örnek:
- Bebek, çıngırağı sallayarak ses çıkardıktan sonra, sesi işitmek için çıngırağı duvara vurur veya yere atar.
- Yatakta sallanarak ses çıkaran bebek, daha sonra kollarıyla veya ayaklarıyla vurarak farklı sesler elde etmeye çalışır.
6️⃣ 6. Evre: Temsili Düşünmenin Başlaması Evresi (18-24 Ay)
- Tanım: Sembolik düşünmenin ve ertelenmiş taklidin başladığı evredir. 📚
- Özellikler:
- ✅ Ertelenmiş Taklit başlar: Bebek, daha önce gördüğü bir davranışı, aradan bir süre geçtikten sonra taklit edebilir.
- Örnek: İki gün önce sinirlenen abisini taklit eden bir bebek. Bu durum, belleğin gelişimini gösterir.
- ✅ Temsil Yeteneği başlar: Bebek, objeleri veya olayları başka bir şeyle temsil edebilir.
- Örnek: Bir kibrit kutusunu araba gibi kullanarak pencereden gördüğü arabayı anlatmaya çalışması. (Henüz sembolik oyun değildir, sadece temsil etmedir.)
- ✅ Ertelenmiş Taklit başlar: Bebek, daha önce gördüğü bir davranışı, aradan bir süre geçtikten sonra taklit edebilir.
Duyusal Motor Dönemin Genel Özellikleri (0-2 Yaş)
Duyusal motor dönemin tüm evrelerini kapsayan ana hatlarıyla genel özellikler şunlardır:
- ✅ Bellek kullanımı aktif hale gelir.
- ✅ Nesnelerin sürekliliği kazanılır.
- ✅ Doğadan ayrışma gerçekleşir.
- ✅ A-B hatası gözlenebilir.
- ✅ Temsil yeteneği başlar.
- ✅ Ses bulaşması gözlenir (Ağlama sesi işiten bebeğin ağlamaya başlaması).
- ✅ Düşünme bu evrede başlar. (Amaçlı eylemler, problem çözme girişimleri düşünmenin ilk belirtileridir.)
Bu dönem, bireyin bilişsel gelişiminin temelini oluşturur ve sonraki dönemler için zemin hazırlar. Bir sonraki dersimizde İşlem Öncesi Dönem'e geçilecektir.
