📚 Türkiye Kurtuluş Savaşı ve İlk TBMM Dönemi Çalışma Materyali
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kullanıcı tarafından sağlanan kişisel notlar/kopyalanmış metinler birleştirilerek hazırlanmıştır.
Giriş: Ulusal Mücadelenin Temelleri
Bu çalışma materyali, Türk Kurtuluş Savaşı ve Birinci Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi'ni kapsamaktadır. 🌍 Osmanlı İmparatorluğu'nun son yıllarından Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna uzanan bu kritik süreç, ulusal bağımsızlık mücadelesinin siyasi ve askeri adımlarını, kongreleri, meclis faaliyetlerini ve cephelerdeki direnişi detaylandırmaktadır. Türk milletinin ulusal egemenliğini tesis etme ve bağımsızlık mücadelesini askeri ve siyasi başarılarla taçlandırma sürecini anlamak için bu dönemin temel olayları ve kavramları büyük önem taşır.
1️⃣ Kongreler ve Temsil Heyeti'nin Oluşumu
Ulusal mücadelenin ilk önemli adımları, Anadolu'da düzenlenen kongreler aracılığıyla atılmıştır.
Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)
Mustafa Kemal Paşa'nın sivil olarak katıldığı ilk kongredir. ✅
- Ulusal Sınırlar: İlk kez ulusal sınırlardan bahsedilmiştir. 🇹🇷
- Mandacılık Reddi: Mandacılık ilk defa reddedilmiştir.
- Ayrı Devlet Kararı: İlk defa Osmanlı'dan ayrı bir devlet kurma kararı alınmıştır.
- Temsil Heyeti: Sadece doğu illerinden sorumlu olmak üzere bir Temsil Heyeti kurulmuştur.
Sivas Kongresi (4 - 11 Eylül 1919)
- Manda ve Himaye: Manda ve himaye kesin olarak reddedilmiştir. 🚫
- Yürütme Yetkisi: Temsil Heyeti, Batı Cephesi'ne Ali Fuat Cebesoy'u atayarak ilk kez yürütme yetkisini kullanmıştır.
- İrade-i Milliye Gazetesi: Ulusal mücadele sesini duyurmak amacıyla çıkarılmıştır.
- Cemiyetlerin Birleşmesi: Tüm cemiyetler tek çatı altında toplanarak Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti kurulmuştur.
- Temsil Heyeti'nin Yetkisi: Temsil Heyeti, bu kongre ile tüm illerden sorumlu hale getirilmiştir.
- Engelleme Girişimleri: Elazığ Valisi Ali Galip ve Ankara Valisi Muhittin Paşa bu kongreyi engellemeye çalışmıştır. ⚠️
- İlk Başarı: Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı aldığı ilk başarı, Padişah Vahdettin'in Damat Ferit Paşa'yı görevden alıp yerine Ali Rıza Paşa'yı getirmesidir. 💡
NOT: Mustafa Kemal'in katıldığı son kongre Pozantı Kongresi'dir.
2️⃣ Misak-ı Milli ve Son Osmanlı Mebusan Meclisi
Amasya Görüşmeleri (20 - 22 Ekim 1919)
- Mustafa Kemal Paşa ve Salih Paşa arasında yapılmıştır.
- Temsil Heyeti'nin Tanınması: Ali Rıza Paşa hükümeti, Temsil Heyeti'nin varlığını resmi olarak kabul eden ilk Osmanlı hükümeti olmuştur. ✅
Misak-ı Milli Kararları (28 Ocak 1920)
Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nin aldığı son karardır. 📚
- Kapitülasyonlar: Kapitülasyonlar kaldırılacaktır.
- Azınlık Hakları: Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Müslüman ve Türk haklarının korunması şartı ile kabul edilecektir.
- Halk Oylaması: Kars, Ardahan ve Batum'da halk oylaması yapılacaktır.
- Araplar: Araplar, kendi geleceklerini kendileri belirleyecektir.
- İstanbul ve Boğazlar: İstanbul, Marmara ve halifenin güvenliği sağlanacaktır.
- Ulusal Sınırlar: Mondros Ateşkesi imzalandığı sırada işgal edilmemiş bölgeler Türk yurdudur, parçalanamaz. 🇹🇷
Misak-ı Milli'deki Konular: Azınlık hakları, kapitülasyonlar, ulusal sınırlar, Batı Trakya, Araplar, halk oylaması, dış borçlar, boğazlar.
NOT: Mustafa Kemal Paşa, Mebusan Meclisi'ne Erzurum'dan seçilmiştir. İstanbul'un işgalini Mustafa Kemal'e haber veren kişi Manastırlı Hamdi Bey'dir.
Batı Cephesi: Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri sonucunda açılmıştır.
3️⃣ Birinci Büyük Millet Meclisi (TBMM) Dönemi (23 Nisan 1920)
Birinci TBMM, Kurtuluş Savaşı'nın yürütülmesinde merkezi bir rol oynamıştır.
- Niteliği: Kurucudur, olağanüstüdür, ihtilalcidir, demokratiktir, ulusaldır.
- Yönetim İlkesi: Güçler birliği ilkesi vardır (yasama, yürütme, yargı tek elde).
- Siyasi Yapı: Siyasi parti yer almaz.
İcra Vekilleri Heyeti (İlk Hükümet)
- Meclis Başkanı: Mustafa Kemal Paşa
- Hariciye Vekili: Bekir Sami Bey
- Şeriye ve Evkaf Vekili: Mustafa Fehmi Bey
- Nafia Vekili: İsmail Fazıl Paşa
- İktisat Vekili: Yusuf Kemal Tengirşenk
- Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekili: İsmet İnönü
- Sıhhiye ve Muavenet-i İçtimaiye Vekili: Adnan Adıvar
- Dahiliye Vekili: Cami Baykut Bey
- Milli Müdafaa Vekili: Fevzi Çakmak
- Maliye Vekili: Hakkı Behiç Bey
TBMM'nin Çıkardığı Kanunlar
- Hıyanet-i Vataniye Kanunu: Vatan hainliği yapanları cezalandırmak için çıkarılmıştır. (İlk yargılanan kişi Damat Ferit Paşa'dır.)
- Firariler Kanunu: Asker kaçaklarını önlemek için çıkarılmıştır.
- Nisab-ı Müzakere Kanunu: Meclis iç tüzüğünü belirlemiştir.
- Men-i Müskirat Kanunu: İçki yasağı getirmiştir.
- Men-i İsrafat Kanunu: İsrafı önlemeye yönelik düzenlemeler içermiştir.
- İstiklal Marşı'nın Kabulü: Milli marşımız kabul edilmiştir.
- İstiklal Madalyası Kanunu: Kurtuluş Savaşı'nda kahramanlık gösterenlere verilmiştir.
- Saltanatın Kaldırılması: Ulusal egemenlik yolunda önemli bir adımdır.
- Başkomutanlık Kanunu: Mustafa Kemal Paşa'ya Başkomutanlık yetkisi verilmiştir.
- Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası): Yeni Türk Devleti'nin ilk anayasasıdır.
NOT: TBMM'nin çıkardığı ilk kanun Ağnam Resmi Kanunu'dur. 🐑
Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920)
- Taslağı: San Remo kentinde belirlenmiştir.
- Saltanat Şurası: Bu olay sonrasında Padişah Vahdettin Saltanat Şurası'nı toplamıştır.
- İmzalayanlar: Hadi Paşa, Rıza Tevfik Bey, Reşat Halis Bey ve Damat Ferit imzalamak için Sevr'e gitmiştir.
- Geçerliliği: Osmanlı Devleti'nin imzaladığı son antlaşma olmasına rağmen, Meclis onayından geçmediği için hukuken geçerliliği yoktur. ❌
4️⃣ Muharebeler Dönemi
Kurtuluş Savaşı, farklı cephelerde yürütülen mücadelelerle kazanılmıştır.
Doğu Cephesi
- Savaşanlar: Ermenilerle savaşılmıştır.
- Komutanlık: Osmanlı'dan kalan 15. Kolordu, Kazım Karabekir komutasında bu cephede mücadele etmiştir.
Gümrü Anlaşması (3 Aralık 1920)
- Taraflar: Türkiye-Ermenistan arasında imzalanmıştır.
- Önemi: İlk defa bir anlaşmada "Türkiye" kelimesi geçmiştir. TBMM'nin kazandığı ilk siyasi ve askeri zaferdir. Bu anlaşma ile Türkiye'yi tanıyan ilk devlet Ermenistan olmuştur. ✅
Batum Anlaşması (23 Şubat 1921)
- Taraflar: Türkiye-Gürcistan arasında imzalanmıştır.
- Sonuç: Ardahan, Artvin ve Batum geri alınmıştır.
- Unvan: Doğu Cephesi'ndeki başarılarından dolayı Kazım Karabekir'e "Şark Fatihi" unvanı verilmiştir. 🎖️
NOT: Kars Anlaşması (13 Ekim 1921) ile Doğu sınırı kesinleşmiştir.
Güney Cephesi
Fransız ve Ermenilere karşı yerel halkın direnişiyle yürütülmüştür.
- Maraş Savunması: Sütçü İmam, Rıdvan Hoca
- Antep Savunması: Karayılan, Şehit Kamil, Şahin Bey
- Urfa Savunması: Ali Saip Bey
- Adana Savunması: Yüzbaşı Tufan, Mehmet Hoca
İstiklal Madalyası Alanlar
Kurtuluş Savaşı'ndaki kahramanlıkları nedeniyle madalya alan yerleşim yerleri:
- İnebolu: İlk İstiklal Madalyası alan ilçe.
- Maraş: İlk İstiklal Madalyası alan il.
- Urfa: Son İstiklal Madalyası alan il.
- Antep: (Gaziantep olarak anılmaktadır.)
Sonuç: Bağımsızlık Mücadelesinin Mirası
Bu dönem, Türk milletinin ulusal egemenliğini tesis etme ve bağımsızlık mücadelesini askeri ve siyasi başarılarla taçlandırma sürecini kapsamaktadır. Erzurum ve Sivas Kongreleri'nde alınan kararlar, Misak-ı Milli ile çizilen ulusal sınırlar ve Birinci Büyük Millet Meclisi'nin çalışmaları, modern Türkiye Cumhuriyeti'nin temellerini atmıştır. Kurtuluş Savaşı cephelerindeki direniş ve kazanılan zaferler, bu temellerin sağlamlaşmasını sağlamış ve ulusal bağımsızlığın kazanılmasında belirleyici rol oynamıştır. Bu süreç, Türk tarihinin en önemli dönüm noktalarından biridir. 🇹🇷









