Bu çalışma, kullanıcı tarafından sağlanan metin ve ders ses kaydı transkripti kaynaklarından derlenmiştir.

---

Türk Tarihi Genel Tekrar Çalışma Materyali 📚

Bu çalışma materyali, Türk tarihinin İslam öncesi dönemden başlayarak Türk-İslam devletleri, Osmanlı İmparatorluğu, Milli Mücadele ve Cumhuriyet'in ilk yıllarına, oradan da Çağdaş Türk ve Dünya Tarihi'ne uzanan kritik evrelerini kapsamaktadır. Amacımız, anahtar kavramları, önemli olayları ve dönüm noktalarını anlaşılır ve düzenli bir yapıda sunarak öğrenme sürecinizi kolaylaştırmaktır.

---

1. İslam Öncesi Türk Tarihi 🌍

Orta Asya coğrafyasının zorlu bozkır şartları, Türklerin teşkilatçı ve savaşçı bir yapı geliştirmesine neden olmuştur.

• Coğrafya: Orta Asya yerine "Türkistan" kavramı kullanılmaktadır. Bu coğrafya, Türkleri atçılık, okçuluk, kılıç kullanımı gibi alanlarda geliştirirken, denizcilik gibi alanlarda geri bırakmıştır.
• Yönetim Anlayışı:
  • Kut Anlayışı: Yönetme hakkının Gök Tanrı tarafından hükümdara verildiğine inanılması. 💡 Bu anlayış, veraset sistemine yol açarak taht kavgalarına neden olmuştur.
  • Veraset Sistemi: Ülkenin hanedanın ortak malı olması. Bu durum, taht kavgalarını kaçınılmaz kılmış ve devletlerin kısa ömürlü olmasına yol açmıştır.
  • Federal Teşkilat: Ülkenin doğu-batı olarak ikili teşkilatlanması. Yönetimi kolaylaştırmak amacıyla yapılmış, ancak zaman zaman otorite sorunlarına yol açmıştır.
• Önemli Devletler ve Özellikleri:
  • Asya Hunları: Bilinen ilk Türk devleti. Mete Han'ın onlu sistemi ve Orta Asya Türk siyasi birliğini sağlaması önemlidir.
  • Göktürkler: Türk adıyla kurulan ilk devlettir. Orhun Yazıtları (Bilge Kağan, Kültigin, Vezir Tonyukuk adına) Türk tarihinin ilk yazılı eserleridir.
  • Uygurlar: Maniheizm dinini benimsemeleriyle yerleşik hayata geçmiş, tarım ve şehirleşme gelişmiştir. Matbaayı kullanmışlardır.
  • Hazarlar: Museviliği kabul eden ilk ve tek Türk topluluğudur. "Hazar Barışı" dönemiyle hoşgörülü yönetimleriyle bilinirler.
  • Türgişler: Emevilerle mücadele ederek Orta Asya'da İslamiyet'in yayılışını geciktirmişlerdir.
  • Kırgızlar: Manas Destanı ile bilinirler.
  • Oğuzlar: Müslüman olanlarına "Oğuzlar", Hristiyan olanlarına "Uzlar" denir. Selçuklu ve Osmanlı gibi büyük devletlerin temelini atmışlardır.
• Sosyal Hayat: Toplumun temel yapı taşı "aile" (oğuş) olup, sırasıyla uruk (soy), boy, budun (federasyon) ve il (devlet) şeklinde örgütlenmiştir.
• Hukuk: "Töre" adı verilen yazısız kurallar bütünü esastır. Töre, kurultay kararları, gelenekler ve hükümdar sözlerinden oluşur. Hukukun üstünlüğü ilkesi vardır.
• Ekonomi: Hayvancılık ve İpek Yolu ticareti önemlidir. Tarım Uygurlarla gelişmiştir.
• Din: Gök Tanrı inancı yaygın olmakla birlikte, Maniheizm, Budizm, Musevilik gibi farklı dinler de benimsenmiştir. Kurganlar (mezar), balballar (mezar taşı heykelleri) ölümden sonraki yaşama inancı gösterir.

---

2. Türk-İslam Devletleri 🕌

Türklerin İslamiyet'i kabulüyle birlikte yeni bir sentez oluşmuştur.

• Karahanlılar: İlk Türk-İslam devlet teşkilatının temellerini atmışlardır. Türkçe'yi resmi dil olarak kullanmış, ilk edebi eserleri (Kutatgu Bilig, Divan-ı Lügat-it Türk) vermişlerdir.
• Gazneliler: Afganistan merkezli güçlü bir devlettir. Sultan unvanını kullanan ilk hükümdar Gazneli Mahmut'tur. Yargı yetkisini etkin kullanmışlardır.
• Büyük Selçuklu Devleti:
  • Kuruluş: Dandanakan Savaşı (1040) ile Gaznelileri yenerek kurulmuştur.
  • Yükselme: Alp Arslan'ın Malazgirt Zaferi (1071) ile Anadolu'nun kapıları Türklere açılmıştır. Melikşah dönemi en parlak dönemdir.
  • Yıkılış: Batınilik hareketleri, taht kavgaları ve Oğuz isyanları yıkılış sürecini hızlandırmıştır.
• Anadolu Selçuklu Devleti:
  • Kuruluş: Kutalmışoğlu Süleyman Şah tarafından İznik'te kurulmuştur (1077).
  • Mücadeleler: Haçlı Seferleri'ne karşı mücadele etmiş, başkenti İznik'ten Konya'ya taşımışlardır.
  • Anadolu'nun Tapusu: Miryokefalon Savaşı (1176) ile Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşmiştir.
  • Yıkılış: Kösedağ Savaşı (1243) ile Moğol egemenliğine girmiş ve yıkılış sürecine başlamıştır.
• Mısır'da Kurulan Türk Devletleri: Tolunoğulları (ilk), İhşidiler, Eyyubiler (Selahaddin Eyyubi'nin Kudüs'ü fethi), Memlükler (Moğolları durduran tek devlet, klasik veraset sistemi yok).
• Harzemşahlar: İlhanlılar ile Anadolu Selçuklu arasında tampon bölge görevi görmüşlerdir. Yassıçemen Savaşı ile yıkılmışlardır.
• Kültür ve Medeniyet:
  • Yönetim: İslam öncesi gelenekler İslami motiflerle birleşmiştir (hutbe, hilat, menşur).
  • Hukuk: Şeri hukuk (İslam hukuku) ve örfi hukuk (Türk gelenekleri) bir arada uygulanmıştır. Kadılar yargı yetkisini kullanmıştır.
  • Ordu: Gulam sistemi (Selçuklu) ve İkta sistemi (Selçuklu) Osmanlı'daki Kapıkulu ve Tımar sistemlerinin temelini oluşturmuştur.
  • Eğitim: Medreseler yaygınlaşmıştır.

---

3. Osmanlı Devleti 🇹🇷

Osmanlı, beylikten devlete, devletten dünya gücüne dönüşen bir imparatorluktur.

3.1. Kuruluş ve Yükselme Dönemi

• Kuruluş: Osman Gazi tarafından Söğüt ve Domaniç'te kurulmuştur. Bağımsızlık alameti olarak hutbe okutulmuş ve para bastırılmıştır.
• Hızlı Büyüme Nedenleri:
  • İstimalet Politikası: Hoşgörülü ve adil yönetim anlayışı.
  • İskan Politikası: Fethedilen topraklara Anadolu'dan Türkmen nüfusun yerleştirilmesi.
  • Ahi Desteği: Ahilerin sosyal ve ekonomik desteği.
  • Cihat Anlayışı: İslamiyet'i yayma düşüncesi.
  • Merkezi Otorite: Güçlü merkeziyetçi yapı.
  • Coğrafi Konum: Bizans ve Balkanlardaki siyasi dağınıklık.
• Önemli Padişahlar ve Olaylar:
  • Orhan Gazi: Maltepe (Palekanon) Savaşı ile Bizans'ın Anadolu bağlantısı kesildi. Çimpe Kalesi ile Rumeli'ye geçiş sağlandı. Karesioğulları Beyliği alınarak Anadolu Türk siyasi birliği yolunda ilk adım atıldı.
  • I. Murat: Sazlıdere Savaşı ile Bizans'ın Avrupa bağlantısı kesildi. Sırpsındığı Savaşı (ilk Haçlı savaşı) ve I. Kosova Savaşı ile Balkanlarda ilerleme kaydedildi. Pençik ve Devşirme sistemleri ile Yeniçeri Ocağı kuruldu. Ülke padişah ve oğullarının malıdır anlayışı getirildi.
  • Yıldırım Bayezid: Niğbolu Savaşı (Haçlılara karşı) sonrası "Sultan-ı İklim-i Rum" unvanını aldı. Ankara Savaşı (1402) ile Timur'a yenilerek Fetret Devri'ne girildi.
  • Çelebi Mehmet: Fetret Devri'ne son vererek devleti toparladı.
  • II. Murat: Varna ve II. Kosova Savaşları ile Haçlıları yenerek Balkanlardaki Türk egemenliğini pekiştirdi.
  • Fatih Sultan Mehmet: İstanbul'u fethetti (1453). Kardeş katli yasasını getirdi. Kanunname-i Ali Osman'ı hazırlattı. Karadeniz'i Türk Gölü haline getirdi.
  • Yavuz Sultan Selim: Çaldıran, Turnadağ, Mercidabık ve Ridaniye Savaşları ile Doğu ve Güney sınırlarını güvence altına aldı. Halifeliği Osmanlı'ya taşıdı.
  • Kanuni Sultan Süleyman: İmparatorluğun en geniş sınırlarına ulaştığı dönemdir. Mohaç Meydan Savaşı, Preveze Deniz Savaşı (Akdeniz Türk Gölü oldu), I. Viyana Kuşatması, Zigetvar Seferi önemli olaylardır. Kapitülasyonlar Fransa'ya verildi.

3.2. Duraklama ve Gerileme Dönemi

• Duraklama (17. Yüzyıl):
  • Islahatlar: Batı etkisi yoktur. Eski düzene dönme çabaları (Koçi Bey Risalesi).
  • Önemli Olaylar: Hotin Kuşatması'nda Yeniçeri disiplinsizliği (Genç Osman). Celali İsyanları (halkın devlete karşı isyanı). Karlofça Antlaşması (ilk büyük toprak kaybı).
  • Batı Etkisi: Henüz Batı'nın üstünlüğü kabul edilmemiştir.
• Gerileme (18. Yüzyıl):
  • Islahatlar: Pasofça Antlaşması sonrası Batı'nın üstünlüğü kabul edildi. Lale Devri (ilk Batılılaşma hareketleri, askeri ıslahat yok) ve Nizam-ı Cedit (III. Selim, ilk Batı tarzı ordu) dönemleri yaşandı.
  • Önemli Olaylar: Küçük Kaynarca Antlaşması (Rusya'ya büyük imtiyazlar verildi, Kırım kaybedildi). Patrona Halil İsyanı (Lale Devri'ni bitirdi). Kabakçı Mustafa İsyanı (Nizam-ı Cedit'i bitirdi).

3.3. Osmanlı Yönetim, Toprak, Ordu, Hukuk, Eğitim ve Ekonomi

• Merkez Teşkilatı:
  • Padişah: Yasama, yürütme, yargı yetkilerini elinde bulundurur. Halifeliğin Osmanlı'ya geçmesiyle teokratik yapı güçlenmiştir.
  • Divan-ı Hümayun: Devlet işlerinin görüşüldüğü yer. Seyfiye (askeri-yönetim), İlmiye (din-eğitim-hukuk), Kalemiye (yazışma-maliye) sınıflarından oluşur.
    • Seyfiye: Sadrazam, vezirler, Yeniçeri Ağası, Kaptan-ı Derya.
    • İlmiye: Şeyhülislam (fetva yetkisi), Kazasker (hukuk ve eğitim işleri).
    • Kalemiye: Nişancı (padişah tuğrası, tahrir defterleri), Reisülküttap (dışişleri).
• Taşra Teşkilatı: Ülke eyalet, sancak, kaza, köy olarak ayrılmıştır. Yönetimi kolaylaştırmak ve merkezi otoriteyi sağlamak amaçlanmıştır.
• Toprak Sistemi:
  • Miri Topraklar: Mülkiyeti devlete ait, işletme hakkı halka ait.
    • Dirlik Sistemi (Tımar): Gelirine göre has, zeamet, tımar olarak ayrılır. Üretimde süreklilik, vergi toplama, asker yetiştirme (Cebelü), asayiş sağlama gibi faydaları vardır.
    • Mukataa: Geliri doğrudan hazineye giden topraklardır (liman, maden).
    • Vakıf Toprakları: Geliri sosyal kurumlara ayrılır.
  • Mülk Topraklar: Kişilere ait topraklardır (Öşriye: Müslümanlara, Haraciye: Gayrimüslimlere).
• Ordu:
  • Kapıkulu Ordusu (Merkez): Devşirme kökenli, daimi ve maaşlı askerler (Yeniçeriler, Cebeciler, Topçular).
  • Eyalet Ordusu (Taşra): Tımarlı Sipahiler (Türk kökenli, dirlik gelirleriyle geçinir, savaş zamanı orduya katılır).
• Hukuk: Şeri ve örfi hukuk bir arada uygulanır. Hukukta birlik yoktur.
• Eğitim: Medreseler (Türkler) ve Enderun (devşirmeler) temel eğitim kurumlarıdır. Eğitimde birlik yoktur.
• Ekonomi: İaşecilik (halkın temel ihtiyaçlarını karşılama), Gelenekçilik (mevcut düzeni koruma), Fiskalizm (hazinenin gelirini artırma) temel ilkelerdir.
  • Vergiler: Şeri (Öşür, Haraç, Cizye) ve örfi (Avarız, Baç) vergiler alınmıştır.
  • Müsadere: Devletin haksız kazanç elde edenlerin mallarına el koyması. II. Mahmut kaldırmıştır.
  • İltizam: Mukataa topraklarının vergi toplama hakkının ihale ile satılması. Nakit ihtiyacını karşılar ancak ayanlık sistemine yol açmıştır.

---

4. Milli Mücadele ve Cumhuriyet'in İlk Yılları 🇹🇷

Osmanlı'nın son dönemleri ve yeni Türk devletinin kuruluşu.

4.1. Osmanlı'nın Son Dönem Savaşları

• Trablusgarp Savaşı (1911-1912): İtalya'nın Trablusgarp'ı işgali. Mustafa Kemal ve Enver Paşa gibi subaylar gizli kimlikle bölgeye giderek halkı örgütlemiştir. Uşi Antlaşması ile Trablusgarp İtalya'ya bırakılmış, dini yönden halifeye bağlı kalmıştır.
• Balkan Savaşları (1912-1913): Balkan devletlerinin Osmanlı'ya saldırması. Osmanlı ağır yenilgi alarak Balkan topraklarını kaybetmiştir. I. Balkan Savaşı sonrası Babıali Baskını ile İttihat ve Terakki yönetime el koymuştur.
• I. Dünya Savaşı (1914-1918):
  • Nedenler: Milliyetçilik ve sömürgecilik.
  • Osmanlı'nın Girişi: Goben ve Breslav gemilerinin Yavuz ve Midilli adını alarak Rus limanlarını bombalamasıyla savaşa girildi.
  • Gizli Antlaşmalar: Sykes-Picot gibi antlaşmalarla Osmanlı toprakları paylaşılmıştır.
  • Cepheler:
    • Taarruz Cepheleri (Kafkas, Kanal): Kafkas Cephesi'nde Sarıkamış faciası yaşanmış, ancak Rusya'daki Bolşevik İhtilali sonrası toprak kazanılmıştır. Kanal Cephesi'nde başarısız olunmuştur.
    • Savunma Cepheleri (Çanakkale, Irak, Hicaz-Yemen, Suriye-Filistin): Çanakkale Cephesi'nde büyük bir zafer kazanılmış, Mustafa Kemal'in yıldızı parlamıştır. Irak Cephesi'nde Kut'ül Amare zaferi kazanılmıştır.
    • Müttefiklere Yardım Cepheleri (Galiçya, Makedonya, Romanya): Sınır dışı cephelerdir.
  • Savaşın Sonu: ABD'nin savaşa girmesi ve Wilson İlkeleri'ni yayınlaması savaşın seyrini değiştirmiştir.

4.2. Milli Mücadele Dönemi

• Mondros Mütarekesi (30 Ekim 1918): Osmanlı'nın fiilen sona erdiği antlaşmadır. Özellikle 7. madde (İtilaf Devletleri'nin güvenliklerini tehdit eden herhangi bir stratejik noktayı işgal etme hakkı) ve 24. madde (Doğu Anadolu'da 6 ilde karışıklık çıkarsa işgal) işgallere zemin hazırlamıştır.
• İşgaller ve Tepkiler: İlk işgal Musul'a İngilizler tarafından yapıldı. İzmir'in Yunanlılarca işgali (15 Mayıs 1919) Milli Mücadele'nin fitilini ateşledi.
  • Cemiyetler: Müdafaa-i Hukuk Cemiyetleri (haklı direniş) ve Zararlı Cemiyetler kuruldu.
  • Kuvay-i Milliye: Halkın işgallere karşı oluşturduğu düzensiz direniş birlikleridir.
• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a çıktı.
  • Havza Genelgesi: İşgallerin protesto edilmesi istendi.
  • Amasya Genelgesi: Milli Mücadele'nin amaç, yöntem ve gerekçesi belirlendi. "Milletin bağımsızlığını yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."
  • Erzurum Kongresi: İlk kez milli sınırlardan (Misak-ı Milli) bahsedildi, manda ve himaye reddedildi, geçici hükümet kurulması fikri ortaya atıldı. Mustafa Kemal askerlikten istifa etti.
  • Sivas Kongresi: Tüm cemiyetler "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. İrade-i Milliye gazetesi çıkarıldı.
  • Amasya Protokolü: İstanbul Hükümeti (Ali Rıza Paşa) Temsil Heyeti'ni tanıdı.
• Son Osmanlı Mebusan Meclisi: Misak-ı Milli kararlarını kabul etti.
• İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920): Misak-ı Milli kararlarının kabulü üzerine İtilaf Devletleri İstanbul'u işgal etti. Osmanlı fiilen sona erdi.
• TBMM'nin Açılması (23 Nisan 1920): Ankara'da açılan meclis, olağanüstü yetkilere sahip, güçler birliği ilkesini benimsemiş bir meclistir.
  • Ayaklanmalar: TBMM'ye karşı İstanbul Hükümeti, Kuvay-i Milliye yanlıları, azınlıklar ve doğrudan İstanbul Hükümeti tarafından çıkarılan ayaklanmalar yaşandı.
  • Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920): Osmanlı için bir "ölüm fermanı" niteliğindedir. Hukuken geçersizdir çünkü Meclis onayı yoktur.

4.3. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

• Doğu Cephesi: Kazım Karabekir komutasındaki 15. Kolordu, Ermenileri yenerek Gümrü Antlaşması'nı imzaladı.
• Güney Cephesi: Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı Kuvay-i Milliye direnişi (Maraş, Antep, Urfa). Ankara Antlaşması (1921) ile kapandı.
• Batı Cephesi: Düzenli ordunun kurulmasıyla Yunanlılara karşı mücadele edildi.
  • I. İnönü Savaşı: Düzenli ordunun ilk zaferi. Teşkilat-ı Esasiye (1921 Anayasası) kabul edildi, Londra Konferansı'na davet edildi, Afganistan ile Dostluk Antlaşması, Moskova Antlaşması (Misak-ı Milli'den ilk taviz: Batum).
  • II. İnönü Savaşı: Mustafa Kemal, İsmet İnönü'ye "Siz orada yalnız düşmanı değil, milletin makus talihini de yendiniz." dedi.
  • Kütahya-Eskişehir Savaşları: Düzenli ordunun tek yenilgisi. Mustafa Kemal Başkomutanlık yetkisini aldı, Tekalif-i Milliye Emirleri yayınlandı.
  • Sakarya Meydan Muharebesi: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh bütün vatandır." sözüyle kazanıldı. Mustafa Kemal'e Mareşallik rütbesi ve Gazilik unvanı verildi. Kars Antlaşması (Doğu sınırı kesinleşti) ve Ankara Antlaşması (Güney sınırı kesinleşti) imzalandı.
  • Büyük Taarruz (Başkomutanlık Meydan Muharebesi): "Ordular! İlk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" emriyle kazanıldı. Yunanlılar Anadolu'dan atıldı.
• Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Kurtuluş Savaşı'nın askeri safhasını bitirdi. İstanbul, Boğazlar ve Doğu Trakya savaşsız TBMM'ye bırakıldı.
• Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Lozan Konferansı öncesi Türk tarafının tek temsilcisi TBMM oldu. Laikliğin ilk adımıdır.
• Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk devletinin bağımsızlığı ve egemenliği uluslararası alanda tanındı. Musul, Boğazlar, Hatay gibi bazı sorunlar çözüme kavuşturulamadı.

---

5. Cumhuriyet Dönemi ve Çağdaş Dünya 🇹🇷🌍

Yeni Türk devletinin kuruluşu, inkılaplar ve dünya siyasetindeki yeri.

5.1. Cumhuriyet Dönemi İnkılapları

• Ankara'nın Başkent Oluşu (13 Ekim 1923): Cumhuriyetin ilanından önce başkent ilan edildi.
• Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923): Rejim belirlendi, meclis hükümeti sisteminden kabine sistemine geçildi.
• Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924): Laikliğin önemli adımıdır. Aynı gün Tevhidi Tedrisat Kanunu (eğitimde birlik), Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin kaldırılması (Diyanet İşleri ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu), Erkan-ı Harbiye-i Umumiye Vekaleti'nin kaldırılması (ordu siyasetten ayrıldı) gibi önemli inkılaplar yapıldı.
• Medeni Kanun (1926): İsviçre'den alınarak hukukta laikleşme sağlandı.
• Kabotaj Kanunu (1926): Türk karasularında denizcilik faaliyetleri Türk vatandaşlarına verildi. Milliyetçilik ilkesiyle ilgilidir.
• Atatürk İlkeleri: Cumhuriyetçilik, Milliyetçilik, Halkçılık, Laiklik, Devletçilik, İnkılapçılık.

5.2. Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri

• Cumhuriyet Halk Fırkası (CHF): Cumhuriyetin ilk partisi ve inkılapların uygulayıcısı.
• Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası (TCF): İlk muhalefet partisi. Şeyh Sait İsyanı sonrası kapatıldı.
• Serbest Cumhuriyet Fırkası (SCF): İkinci muhalefet partisi. Amacından sapması üzerine kendi kendini feshetti. Menemen Olayı (Kubilay'ın şehit edilmesi) bu dönemde yaşandı.

5.3. Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

• 1923-1930 (Lozan'dan Kalan Sorunların Çözümü):
  • Musul Sorunu: İngiltere ile sorun yaşandı, Şeyh Sait İsyanı nedeniyle 1926 Ankara Antlaşması ile Musul Irak'a bırakıldı.
  • Yabancı Okullar: Fransa ile sorun yaşandı, iç mesele olarak çözüldü.
  • Dış Borçlar: Fransa ile sorun yaşandı, Hoover Moratoryumu ile çözüldü.
  • Nüfus Mübadelesi: Yunanistan ile sorun yaşandı, etabli (yerleşik) kavramıyla çözüldü.
• 1930-1939 (Dünya Barışına Katkı):
  • Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya arasında Batı sınırlarını güvence altına almak için kuruldu.
  • Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan arasında Doğu sınırlarını güvence altına almak için kuruldu.
  • Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Boğazlar üzerindeki tam egemenlik sağlandı.
  • Hatay'ın Anavatana Katılması (1939): Mustafa Kemal'in vefatından sonra gerçekleşti.

5.4. II. Dünya Savaşı ve Sonrası

• II. Dünya Savaşı (1939-1945): Mihver (Almanya, İtalya, Japonya) ve Müttefik (İngiltere, Fransa, SSCB, ABD) devletleri arasında yaşandı. Türkiye, İsmet İnönü döneminde tarafsız kalmaya çalıştı ancak savaşın sonlarına doğru sembolik olarak Almanya'ya savaş ilan etti.
• Soğuk Savaş Dönemi (1945-1990): ABD ve SSCB liderliğindeki iki kutuplu dünya düzeni.
  • Türkiye'nin Yeri: Demokrat Parti döneminde NATO'ya üye oldu (1952), Kore Savaşı'na asker gönderdi.
  • Kıbrıs Meselesi: EOKA terör örgütü, Enosis (Yunanistan'a bağlanma) hedefi, Akritas Planı (Türkleri yok etme). Türkiye, TMT (Türk Mukavemet Teşkilatı) ile direndi. Johnson Mektubu (ABD'nin Türkiye'ye müdahale tehdidi). 1974 Kıbrıs Barış Harekatı ile adada barış sağlandı.
  • ASALA: Ermeni terör örgütü, Türk diplomatlarına yönelik saldırılar düzenledi.

5.5. Küreselleşen Dünya

• Sovyetler Birliği'nin Dağılması (1991): Mihail Gorbaçov'un Glasnost (açıklık) ve Perestroyka (yeniden yapılanma) politikalarıyla SSCB dağıldı. Orta Asya Türk Cumhuriyetleri bağımsızlıklarına kavuştu.
• Berlin Duvarı'nın Yıkılması (1989): Soğuk Savaş'ın sembolik sonu.
• Bosna Savaşı ve Katliamlar: Srebrenitsa Katliamı gibi olaylar yaşandı. Aliya İzzetbegoviç önemli bir liderdir.

---

Bu çalışma materyali, Türk tarihinin temel taşlarını özetlemektedir. Başarılar dileriz! ✅