Aşağıdaki çalışma materyali, kullanıcı tarafından sağlanan kopyalanmış metin ve sesli ders kaydından derlenmiştir.

---

📚 TYT Tarih Full Tekrar: Temel Kavramlardan Cumhuriyet Dönemine

Bu çalışma materyali, TYT Tarih dersinin temel konularını kapsayan kapsamlı bir tekrar rehberidir. Tarih biliminin tanımından başlayarak, insanlığın ilk dönemleri, Türk ve İslam medeniyetlerinin yükselişi, Osmanlı Devleti'nin kuruluşu, yükselişi, duraklama ve gerileme dönemleri, I. Dünya Savaşı ve Milli Mücadele süreci ile Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşuna ve ilk yıllarına kadar uzanan geniş bir yelpazede anahtar bilgileri sunmaktadır.

1. Tarih Bilimine Giriş

1.1. Tarihin Tanımı ve Konusu

📚 Tanım: Tarih, insan topluluklarının geçmişteki yaşantılarını, birbirleriyle olan ilişkilerini, yer ve zaman belirterek, belgelere dayanarak, neden-sonuç ilişkisi içerisinde objektif olarak inceleyen sosyal bir bilimdir. ✅ Konusu: İnsanı ilgilendiren her şey tarihin konusudur.

1.2. Tarih Biliminin Özellikleri

⚠️ Tarihte deney ve gözlem yoktur, çünkü tarihi olaylar tekrarlanamaz.

1.3. Tarih Biliminin Yöntemi (5T)

1. Tarama: Araştırılacak konuyla ilgili kaynakların toplanması.
2. Tasnif: Toplanan kaynakların belirli bir sisteme göre sınıflandırılması.
3. Tahlil (Analiz): Kaynakların araştırma için yeterli olup olmadığının belirlenmesi.
4. Tenkit (Eleştiri): Kaynakların doğruluğunun, orijinalliğinin ve tarafsızlığının incelenmesi.
5. Terkip (Sentez): Bilimselliğinden emin olunan kaynakların kullanılarak araştırmanın sonuçlandırılması.

1.4. Tarihe Yardımcı Bilimler

• Arkeoloji: Kazı bilimi
• Etnografya: Kültür bilimi
• Kronoloji: Zaman bilimi
• Paleografya: Yazı bilimi
• Epigrafya: Kitabe bilimi
• Nümizmatik: Para bilimi
• Antropoloji: Irk bilimi
• Filoloji: Dil bilimi
• Heraldik: Arma bilimi
• Sicilografi: Mühür bilimi
• Kimya, Coğrafya: Diğer yardımcı bilimler.

2. Takvimler

Zamanı ölçmek ve düzenlemek için kullanılır.

2.1. Genel Takvimler

• Ay Takvimi: Sümerler tarafından icat edilen ilk takvimdir (354 gün).
• Güneş Takvimi: Mısırlılar tarafından icat edilmiştir (365 gün).

2.2. Türklerin Kullandığı Takvimler

• 12 Hayvanlı Türk Takvimi: İslamiyet öncesi dönemde kullanılmıştır (yıllara hayvan isimleri verilir).
• Hicri Takvim: Başlangıcı Hicret olayıdır, dini günlerin belirlenmesinde kullanılır.
• Celali Takvimi: Selçuklu Devleti'nde mali işlerde kullanılmıştır.
• Rumi Takvim: Osmanlı Devleti'nde mali işlerde kullanılmıştır.
• Miladi Takvim: Başlangıcı Hz. İsa'nın doğumu (milat) olup, 1 Ocak 1926'dan beri ülkemizde kullanılmaktadır.

3. İnsanlığın İlk Dönemleri ve İlk Çağ Uygarlıkları

3.1. Tarih Öncesi Çağlar

• Taş Çağı:
  • Eski Taş (Paleolitik): En uzun dönemdir. İnsanlar mağaralarda yaşar, ateş keşfedilmiştir. Göbeklitepe ilk dini merkezdir.
  • Orta Taş (Mezolitik): Eski Taş Çağı yaşam tarzı devam etmiştir.
  • Yeni Taş (Neolitik): Buzul çağı sona ermiş, tarım başlamış, yerleşik hayata geçilmiştir. Çayönü ilk köy, Çatalhöyük ilk şehirdir.
• Maden Çağı:
  • Bakır Çağı: İlk kullanılan maden bakırdır.
  • Tunç Çağı: İlk şehir devletleri ortaya çıkmıştır.
  • Demir Çağı: İlk imparatorluklar kurulmuştur. 💡 Yazının İcadı: Tarih öncesi çağları sona erdirip tarihi çağları başlatmıştır.

3.2. Mezopotamya Uygarlığı

• Sümerler: Site adı verilen şehir devletleri, MÖ 3200'de çivi yazısını icat etmişlerdir. Zigguratlar ve Urkagina Kanunları önemlidir.
• Akadlar: İlk imparatorluk ve ilk düzenli orduyu kurmuşlardır.
• Babiller: Hammurabi Kanunları, Babil Kulesi ve Asma Bahçeleri ile bilinirler.
• Asurlar: Anadolu'da karum adı verilen ticaret kolonileri kurmuş ve çivi yazısını Anadolu'ya getirmişlerdir.

4. İlk Türklerde Yaşam Tarzı ve Devlet Yönetimi

4.1. Yaşam Tarzı

• Orta Asya'nın zorlu coğrafyası nedeniyle temel geçim kaynağı hayvancılık olmuştur.
• Konargöçer yaşam tarzı benimsenmiştir.
• Mücadeleci, teşkilatçı, bağımsızlığına düşkün ve iyi asker olmalarını sağlamıştır.

4.2. Devlet Yönetimi

• Kut Anlayışı: Gök Tanrı'nın hükümdara ve ailesine devleti yönetme yetkisi vermesi. Türk devletlerinin kısa sürede yıkılmasının nedenlerindendir.
• Kurultay (Toy): Önemli devlet meselelerinin görüşüldüğü meclis.
• İkili Teşkilat: Geniş toprakların kolay yönetilmesi için ülkenin ikiye ayrılması. Merkezi otoriteyi zayıflatır.
• Töre: Devlet yönetimini ve toplum hayatını düzenleyen yazısız hukuk kuralları.

4.3. Ordu ve Din

• Ordu: Ordu-millet anlayışı, atlı askerler, Onluk Sistem ve Turan Taktiği.
• Din: Tek tanrılı Gök Tanrı dini. Şaman veya kam din adamlarıdır.

4.4. Türklerin Orta Asya'dan Göçleri

• Nedenleri: Kuraklık, nüfus artışı, komşu devlet baskıları, bağımsız yaşama arzusu, hayvan hastalıkları, boylar arası mücadeleler, cihan hakimiyeti düşüncesi.
• Sonuçları: Türkler dünyanın her yerine yayılmış, gittikleri yerlerdeki toplumları etkilemişlerdir.

5. İslam Medeniyetinin Doğuşu ve İlk Türk-İslam Devletleri

5.1. İslamiyet'in Ortaya Çıktığı Dönemde Arap Yarımadası

• Cahiliye Dönemi: Mekke ve Medine'nin bulunduğu Hicaz bölgesinde ortaya çıkmıştır. Putperestlik yaygın olsa da tek tanrılı dinlere inananlar da vardı.

5.2. Hz. Muhammed Dönemi (610-632)

• Hicret (622): Medine İslam Devleti kurulmuştur. Ensar (Medineli Müslümanlar) ve Muhacir (Mekkeli Müslümanlar) kavramları ortaya çıkmıştır.
• Medine Sözleşmesi (622): İslam Devleti'nin ilk anayasasıdır.
• Savaşlar: Bedir (624), Uhud (625), Hendek (627).
• Hudeybiye Antlaşması (628): Müslümanlar ile müşrikler arasındaki ilk anlaşmadır.
• Mekke'nin Fethi (630): Şehir savaşılmadan ele geçirilmiştir.
• Veda Hutbesi (632): Hz. Muhammed'in son konuşmasıdır.

5.3. Dört Halife Devri (632-661)

• Hz. Ebu Bekir (632-634): Ridde Savaşları, Kuran'ın kitap haline getirilmesi.
• Hz. Ömer (634-644): Suriye, Filistin, Mısır fetihleri, Sasani Devleti'nin yıkılışı.
• Hz. Osman (644-656): Kuzey Afrika fetihleri, Türklerle savaşlar, Kuran'ın çoğaltılması.
• Hz. Ali (656-661): Müslümanlar ilk kez birbirleriyle savaşmıştır.

5.4. Emeviler ve Abbasiler Dönemi

• Emeviler (661-750): Halifelik saltanat haline gelmiştir. Mevali Politikası (Arap olmayan Müslümanları ikinci sınıf görme) İslamiyet'in yayılışını yavaşlatmıştır. Kerbela Olayı (680) büyük ayrılığa yol açmıştır.
• Abbasiler (750-1258): Beytü'l Hikme önemli bir eğitim kurumu olmuştur.

5.5. Türklerin İslamiyet'i Kabulü

• Talas Savaşı (751): Çin ile Abbasiler arasında. Türkler kitleler halinde Müslüman olmaya başlamıştır.
• Kolaylaştıran Etkenler: Gök Tanrı dini ile İslamiyet arasındaki benzerlikler, İslam'ın Türk kültürüne uygunluğu, cihan hakimiyeti ve cihat düşüncesinin benzerliği.
• Değişiklikler: Kut anlayışı "Allah'ın takdiri"ne dönüşmüş, Kurultay "Divan" olmuştur.

5.6. İlk Türk-İslam Devletleri

• Karahanlılar (840-1212): Orta Asya'da kurulan ilk Türk-İslam devleti. Türkçeyi resmi dil ilan etmişlerdir. Önemli eserler: Kutadgu Bilig, Divanu Lugati't Türk.
• Gazneliler (963-1187): En parlak dönemi Gazneli Mahmut'tur.
• Büyük Selçuklu Devleti (1040-1157):
  • Dandanakan Savaşı (1040): Gazneliler yıkılış sürecine girmiş, Büyük Selçuklu kurulmuştur.
  • Pasinler Savaşı (1048): Bizans ile ilk savaş.
  • Tuğrul Bey'in Bağdat Seferi (1055): İslam dünyasının siyasi liderliği Selçuklulara geçmiştir.
  • Malazgirt Savaşı (1071): Sultan Alparslan komutasında Bizans'a karşı kazanıldı. Anadolu'nun kapıları Türklere açıldı, ilk Türk beylikleri kuruldu.

6. Anadolu'nun Türkleşmesi ve Haçlı Seferleri

6.1. Anadolu'da Kurulan İlk Türk Beylikleri (Birinci Beylikler)

• Saltuklular: Erzurum merkezli, Anadolu'da kurulan ilk Türk beyliği.
• Mengücekliler: Erzincan merkezli, Divriği Ulu Camii önemli eseridir.
• Danişmentliler: Sivas merkezli, en güçlü beylik.
• Artuklular: Hasankeyf, Mardin, Harput merkezli.
• Çaka Beyliği: İzmir merkezli, ilk denizci Türk beyliğidir.

6.2. Anadolu Selçuklu Devleti (1077-1308)

• Süleyman Şah tarafından kurulmuştur. Başkent İznik'tir.
• Miryokefalon Savaşı (1176): Bizans mağlup edildi, Anadolu'nun Türk yurdu olduğu kesinleşti.
• Kösedağ Savaşı (1243): İlhanlılara karşı kaybedildi. Anadolu Selçuklu yıkılış sürecine girdi, Anadolu Türk siyasi birliği bozuldu, ikinci beylikler dönemi başladı.

6.3. Haçlı Seferleri

• Nedenleri: Kudüs'ü geri alma, Bizans'ın yardım isteği, Papa'nın otorite artırma çabası, Doğu'nun zenginlikleri.
• I. Haçlı Seferi (1096-1099): Başarılı olan tek seferdir. Kudüs Krallığı kurulmuştur.
• Sonuçları: Feodalite zayıfladı, Doğu-Batı ticareti gelişti, pusula, barut, matbaa gibi buluşlar Avrupa'ya taşındı.

7. Osmanlı Devleti: Kuruluş ve Yükselme Dönemi

7.1. Kuruluş Dönemi (1299-1453)

• Osman Gazi (1299-1326): Söğüt'te kuruldu. 1302 Koyunhisar Savaşı, Bizans'a karşı ilk zafer.
• Orhan Gazi (1326-1362): Bursa fethedildi (ilk başkent), Karesioğulları ele geçirildi, Çimpe Kalesi alındı.
• I. Murat (1362-1389): Edirne başkent oldu. Çirmen (1371) ve I. Kosova (1389) Savaşları.
• Yıldırım Bayezid (1389-1402): Niğbolu Savaşı (1396). 1402 Ankara Savaşı'nda Timur'a yenilerek esir düştü, Fetret Devri (1402-1413) başladı.
• I. Mehmet (1413-1421): Osmanlı'nın ikinci kurucusu kabul edilir.
• II. Murat (1421-1451): Varna (1444) ve II. Kosova (1448) Savaşları ile Haçlılar mağlup edildi.

7.2. Devletleşme Sürecinde Askeri Yapı

• Yaya ve Müsellem Ordusu: Osmanlı'nın ilk düzenli ordusu.
• Kapıkulu Ordusu: I. Murat döneminde kuruldu. Pençik ve Devşirme sistemleriyle oluşturuldu. Üç ayda bir "ulufe" alır, padişah değişikliklerinde "cülus bahşişi" alırlardı.
• Eyalet Ordusu: Dirlik sistemi içinde yetiştirilen askerlerden oluşur. Hazineden para çıkmadan ordu kurulmasını sağlar.

7.3. Yönetenler ve Toplum Yapısı

• Yönetenler (Askeriler): Seyfiye (sadrazam, beylerbeyi), İlmiye (şeyhülislam, kazasker), Kalemiye (defterdar, nişancı).
• Millet Sistemi: Toplum Müslüman ve gayrimüslim olarak ikiye ayrılarak yönetilmiştir.
• Hukuk: Şeri Hukuk (İslam'a dayalı) ve Örfi Hukuk (geleneklere dayalı).
• Veraset Sistemi: Padişahın yetkileri zamanla değişmiştir (Osman Bey: Ülke hanedanın ortak malı; I. Ahmet: Ekber ve Erşed sistemi).
• Divan-ı Hümayun: Önemli devlet meselelerinin görüşüldüğü danışma meclisi.

7.4. Yükselme Dönemi (1453-1595)

• II. Mehmet (Fatih Sultan Mehmet) (1451-1481):
  • İstanbul'un Fethi (1453): Osmanlı toprak bütünlüğü sağlandı, ticaret yolları ele geçirildi. Orta Çağ kapandı, Yeni Çağ başladı.
  • Otlukbeli Savaşı (1473): Akkoyunlular mağlup edildi.
  • Kırım Seferi (1475): Karadeniz Türk Gölü oldu.
• Yavuz Sultan Selim (1512-1520):
  • Çaldıran Savaşı (1514): Safeviler mağlup edildi.
  • Turnadağ Savaşı (1515): Anadolu Türk siyasi birliği kesin olarak sağlandı.
  • Mısır Seferi (1516-1517): Mercidabık (1516) ve Ridaniye (1517) Savaşları ile Memlükler yıkıldı. Halifelik Osmanlı'ya geçti, Baharat Yolu denetimi ele geçirildi.
• Kanuni Sultan Süleyman (1520-1566):
  • Belgrad'ın Fethi (1521), Mohaç Meydan Savaşı (1526): Macaristan Osmanlı'ya bağlandı.
  • I. Viyana Kuşatması (1529): Başarısız oldu.
  • İstanbul Antlaşması (1532): Avusturya Kralı, Osmanlı sadrazamına denk sayıldı.
  • Preveze Deniz Savaşı (1538): Akdeniz Türk gölü oldu.
  • Amasya Antlaşması (1555): Osmanlı ile Safeviler arasındaki ilk antlaşma.
  • Hint Deniz Seferleri: Portekiz'i uzaklaştırma ve Baharat Yolu'nu canlandırma hedefi tam başarıya ulaşamadı.
• Sokullu Mehmet Paşa Dönemi (1564-1579): İnebahtı Deniz Savaşı (1571) ile Osmanlı donanması yakıldı. Tunus ve Fas alınarak Kuzey Afrika fetihleri tamamlandı.

7.5. Avrupa'daki Değişimler

• Coğrafi Keşifler: Yeni ticaret yolları bulundu, sömürgecilik başladı.
• Rönesans: İtalya'da başlayan bilim, edebiyat ve sanat gelişmeleri. Skolastik düşünce zayıfladı.
• Reform: Martin Luther tarafından Almanya'da başlatılan dini hareket. Protestanlık ortaya çıktı, mezhep savaşları başladı.

8. Değişen Dünya Dengeleri Karşısında Osmanlı Siyaseti (1595-1774)

8.1. Osmanlı-Avusturya İlişkileri

• Zitvatorok Antlaşması (1606): Osmanlı, Avusturya'ya karşı siyasi üstünlüğünü kaybetti.
• II. Viyana Kuşatması (1683): Başarısız oldu. Avrupalıları Türkleri Avrupa'dan atabileceklerine inandırdı.

8.2. Osmanlı-Rusya İlişkileri

• İstanbul Antlaşması (1700): Rusya, Azak Kalesi'ni alarak sıcak denizlere ulaştı.
• Prut Antlaşması (1711): Azak Kalesi geri alındı.
• Küçük Kaynarca Antlaşması (1774): Kırım bağımsız oldu, Rusya Karadeniz'de serbest geçiş hakkı kazandı.

8.3. Osmanlı-Safevi İlişkileri

• Ferhat Paşa Antlaşması (1590): Osmanlı doğuda en geniş sınırlarına ulaştı.
• Kasr-ı Şirin Antlaşması (1639): Günümüzdeki Türkiye-İran sınırı çizildi.

8.4. Kutsal İttifak Savaşları (1683-1699)

• Karlofça Antlaşması (1699): Osmanlı ilk kez büyük oranda toprak kaybetti, Avrupa'dan geri çekilişi başladı.

8.5. Osmanlı'da İsyanlar

• Celali İsyanları: Anadolu'da çıkan isyanlar (dirlik sisteminin bozulması, vergilerin artması).
• Yeniçeri İsyanları: İstanbul'da çıkan isyanlar (Yeniçeri sayısının artması, siyasetle uğraşmaları).
• Suhte İsyanları: Medrese öğrencilerinin çıkardığı isyanlar.

8.6. Lale Devri (1718-1730)

• Avrupa örnek alınarak ilk ıslahatlar yapıldı (geçici elçilikler, ilk Türk matbaası, Tulumbacılar, çiçek aşısı).
• Patrona Halil İsyanı ile sona erdi.

8.7. II. Mahmut ve Yeniçeri Ocağı'nın Kaldırılması

• Vaka-i Hayriye (1826): Yeniçeri Ocağı kaldırıldı.

9. Uluslararası İlişkilerde Denge Stratejisi ve Dağılma Dönemi (1774-1897)

9.1. Fransız İhtilali (1789) ve Sanayi İnkılabı

• Fransız İhtilali: Milliyetçilik, demokrasi gibi fikirler yayıldı. Osmanlı azınlıkları isyan etti, devletin parçalanmasına neden oldu.
• Sanayi İnkılabı: Üretim hızlandı, sömürgecilik arttı. Osmanlı'da sanayileşme gerçekleşmedi, Avrupa malları ülkeye girdi, yerli üretim çöktü.

9.2. Demokratikleşme Hareketleri

• Sened-i İttifak (1808): II. Mahmut ile Ayanlar arasında. Padişahın yetkileri ilk kez sınırlandırıldı.
• Tanzimat Fermanı (1839) ve Islahat Fermanı (1856): Müslüman ve gayrimüslim eşitliği hedeflendi. Milliyetçilik isyanları engellenemedi.
• I. Meşrutiyet (1876): Kanun-i Esasi ilan edildi, anayasal düzene geçildi.

9.3. 20. Yüzyıl Başlarında Osmanlı Devleti

• II. Meşrutiyet (1908): İlan edildi, ancak toprak kayıpları yaşandı (Bosna-Hersek, Bulgaristan, Girit).
• 31 Mart İsyanı (1909): Meşrutiyet yönetimine karşı çıkan ilk isyan. Mustafa Kemal Harekat Ordusu Kurmay Başkanı olarak görev aldı.
• Trablusgarp Savaşı (1911-1912): İtalya'ya karşı. Uşi Antlaşması ile Trablusgarp kaybedildi.
• I. Balkan Savaşı (1912-1913): Osmanlı büyük mağlubiyet aldı, Avrupa'daki topraklarının çoğunu kaybetti.
• II. Balkan Savaşı (1913): Osmanlı, Edirne ve Kırklareli'yi geri aldı.

9.4. Fikir Akımları

• Osmanlıcılık: Dil, din, ırk ayrımı gözetmeksizin eşit bir Osmanlı toplumu.
• İslamcılık: Halife liderliğinde Müslüman birliği.
• Türkçülük: Türklerin milli birlik ve beraberliği.
• Batıcılık: Avrupa uygarlığını örnek alma.

9.5. Mustafa Kemal'in Hayatı

• Eğitim: Mahalle Mektebi, Şemsi Efendi İlkokulu, Selanik Mülkiye Rüştiyesi, Selanik Askeri Rüştiyesi (Kemal adını aldı), Manastır Askeri İdadisi, İstanbul Harp Okulu, İstanbul Harp Akademisi (Kurmay Yüzbaşı olarak mezun oldu).
• Askerlik: Şam 5. Ordu, Selanik 3. Ordu, Trablusgarp Savaşı (Derne, Tobruk), Balkan Savaşları, Sofya Askeri Ateşeliği.

10. Birinci Dünya Savaşı (1914-1918)

10.1. Nedenleri ve Taraflar

• Genel Nedenler: Sömürgecilik, milliyetçilik, bloklaşmalar, silahlanma yarışı.
• Özel Nedenler: Almanya-İtalya siyasi birliğini geç tamamlaması, Rusya'nın Panslavizm politikası, Alsas-Loren sorunu, İngiliz-Alman rekabeti.
• İtilaf Devletleri: İngiltere, Fransa, Rusya (sonradan İtalya, ABD, Yunanistan, Japonya).
• İttifak Devletleri: Almanya, Avusturya-Macaristan (sonradan Osmanlı, Bulgaristan).

10.2. Osmanlı Devleti'nin Savaşa Girişi

• Almanya'nın Osmanlı'yı isteme nedenleri: Yükünü hafifletme, Boğazlar, asker kaynağı, halifenin cihat gücü.
• Osmanlı'nın Almanya yanında savaşa girme nedenleri: İttihatçıların Almanya'nın kazanacağına inanması, kapitülasyonlardan kurtulma.

10.3. Cepheler

• Çanakkale Cephesi: Mustafa Kemal önderliğinde büyük zafer. Rusya'da Bolşevik Devrimi'ne yol açtı, Mustafa Kemal tanındı.
• Kanal Cephesi: İngiltere'ye karşı, Mısır'ı geri alma hedefi başarısız oldu.
• Suriye-Filistin Cephesi: Mustafa Kemal'in son görev yeri.
• Kafkas Cephesi: Rusya'ya karşı, Ermeni çeteleriyle mücadele. Sarıkamış Harekatı'nda büyük kayıp.
• Irak Cephesi: İngiltere'ye karşı, Kut'ül-Amare zaferi.
• Hicaz-Yemen Cephesi: İngiltere ve isyancı Arap kabilelerine karşı.

10.4. Wilson İlkeleri ve Savaşın Sonuçları

• Wilson İlkeleri: ABD Başkanı Wilson'ın savaş sonrası düzen için şartları (toprak ve savaş tazminatı yok, Türklerin yoğun olduğu bölgeler Osmanlı'da kalacak).
• Savaşın Sonuçları: Avrupa ve Orta Doğu'nun siyasi haritası değişti, sömürgeciliğin yerini manda ve himaye aldı, II. Dünya Savaşı'na zemin hazırlandı.

10.5. Mondros Ateşkes Antlaşması (30 Ekim 1918)

• Osmanlı fiilen sona erdi.
• 7. Madde: İtilaf Devletleri güvenliklerini tehdit eden bir durumda istedikleri yeri işgal edebilecek.
• 24. Madde: Doğu Anadolu'daki altı ilde (Vilayet-i Sitte) karışıklık çıkarsa işgal edilebilecek.

10.6. Paris Barış Konferansı (18 Ocak 1919)

• İtilaf Devletleri kendi çıkarlarına uygun kararlar aldı. Milletler Cemiyeti kuruldu. Doğu Anadolu'da Ermeni Devleti, İzmir ve Trakya Yunanistan'a verildi.
• İzmir'in İşgali (15 Mayıs 1919): Milli bilinci uyandırdı.
• Kuvayımilliye: İşgallere karşı halk tarafından kurulan silahlı direniş örgütleri. Bölgeseldi, disiplinsizdi.
• Milli Cemiyetler: Halkı bilinçlendirdi, kongreler düzenledi.
• Milli Varlığa Düşman Cemiyetler: Padişahın emirlerine uyma ve büyük devlet himayesine girme yanlısıydı.
• Azınlıkların Kurduğu Cemiyetler: Anadolu'da toprak ele geçirme amacı güttü.

11. Milli Mücadele Dönemi (1919-1922)

11.1. Genelgeler ve Kongreler

• Mustafa Kemal'in Samsun'a Çıkışı (19 Mayıs 1919): Milli Mücadele başladı.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): İşgaller protesto edilmeli.
• Amasya Genelgesi (21 Haziran 1919):
  • Vatanın bütünlüğü, milletin bağımsızlığı tehlikededir (Gerekçe).
  • Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır (Amaç ve Yöntem).
  • Sivas'ta milli bir kongre toplanacak.
• Erzurum Kongresi (23 Temmuz-7 Ağustos 1919): Toplanışı bölgesel, kararları ulusal. Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür. Manda ve himaye ilk kez reddedildi. Temsil Heyeti kuruldu.
• Sivas Kongresi (4-11 Eylül 1919): Ulusal bir kongre. Manda ve himaye kesin olarak reddedildi. Temsil Heyeti tüm yurdu temsil eder hale geldi. Tüm milli cemiyetler birleştirildi.

11.2. TBMM'nin Açılması ve İsyanlar

• Amasya Görüşmeleri (20-22 Ekim 1919): İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'ni resmen tanıdı.
• Temsil Heyeti'nin Ankara'ya Gelişi (27 Aralık 1919): Ankara merkez seçildi.
• Misakımilli (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Mebusan Meclisi tarafından kabul edildi. Yeni Türk devletinin sınırları çizildi.
• İstanbul'un Resmen İşgali (16 Mart 1920): TBMM'nin açılmasını hızlandırdı.
• Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920): Mustafa Kemal meclis başkanı seçildi.
• 24 Nisan Kararları: Yasama ve yürütme yetkileri mecliste toplandı.
• TBMM'ye Karşı İsyanlar: Hıyanet-i Vataniye Kanunu ve İstiklal Mahkemeleri ile bastırıldı.
• Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920): Mebusan Meclisi onaylamadığı için geçersizdir.

11.3. Kurtuluş Savaşı Cepheleri

• Doğu Cephesi: Ermenistan'a karşı Kazım Karabekir komutasında zafer kazanıldı. Gümrü Antlaşması (3 Aralık 1920) ile cephe kapandı. TBMM'nin ilk uluslararası antlaşmasıdır.
• Güney Cephesi: Fransızlara karşı Kuvayımilliye mücadele etti. Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921) ile cephe kapandı.
• Batı Cephesi: Yunanistan'a karşı. Kuvayımilliye ile başladı, düzenli ordu ile sonlandı.
  • Gediz Taarruzu (1920): Kuvayımilliye'nin başarısızlığı, düzenli orduya geçişi hızlandırdı.
  • I. İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921): Yunan ordusu durduruldu. 1921 Anayasası kabul edildi. Londra Konferansı düzenlendi. İstiklal Marşı kabul edildi. Moskova Antlaşması (16 Mart 1921) ile Sovyet Rusya TBMM'yi tanıdı.
  • II. İnönü Savaşı (23 Mart-1 Nisan 1921): Yunan ordusu bir kez daha durduruldu.
  • Kütahya-Eskişehir Savaşları (10-24 Temmuz 1921): Türk ordusu Sakarya Nehri'nin doğusuna çekildi. I. Maarif Kongresi düzenlendi.
  • Başkomutanlık Yasası (5 Ağustos 1921): Mustafa Kemal Başkomutan oldu. Tekalif-i Milliye Emirleri yayımlandı.
  • Sakarya Meydan Savaşı (23 Ağustos-13 Eylül 1921): Yunan ordusu mağlup edildi. Mustafa Kemal'e "mareşal" ve "gazi" ünvanı verildi.
  • Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Doğu sınırımız kesinleşti.
  • Büyük Taarruz ve Başkomutanlık Meydan Savaşı (26 Ağustos-9 Eylül 1922): Yunan ordusu kesin olarak Anadolu'dan atıldı. İzmir kurtarıldı.
  • Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922): Savaşlar dönemi bitti. Osmanlı hukuken sona erdi.
  • Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923): Yeni Türk devletinin varlığı, bağımsızlığı ve toprak bütünlüğü tüm dünya tarafından kabul edildi.

12. Atatürk İlkeleri ve İnkılapları

12.1. Atatürk İlkeleri

• Cumhuriyetçilik: Milli egemenliği esas alır. (TBMM'nin açılması, saltanatın kaldırılması, cumhuriyetin ilanı).
• Milliyetçilik: Milletin çıkarlarını her şeyin üstünde tutma. (TBMM'nin açılması, kapitülasyonların kaldırılması).
• Halkçılık: Toplumda eşitliği sağlama, halkın yararını gözetme. (Aşar vergisinin kaldırılması, Soyadı Kanunu).
• Devletçilik: Özel sektörün yetersiz kaldığı alanlarda devlet eliyle yatırım yapma. (Kalkınma planları, Sümerbank, Etibank).
• İnkılapçılık: Çağın gerisinde kalmış kurumların yerine çağdaş kurumlar getirme. (Takvim, saat, ölçü birimlerinin değişimi, Latin alfabesi).
• Laiklik: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması. (Saltanatın kaldırılması, halifeliğin kaldırılması, Medeni Kanun).

12.2. Siyasi Alanda Yapılan İnkılaplar

• Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): Milli egemenliğin tam olarak gerçekleştirilmesi. Osmanlı resmen sona erdi.
• Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923): Devlet başkanı ve yönetim şekli sorunu çözüldü.
• Halifeliğin Kaldırılması (3 Mart 1924): Cumhuriyet karşıtlarının toplanmasını engelleme.
• Şeriye ve Evkaf Vekaleti'nin Kaldırılması (3 Mart 1924): Diyanet İşleri Başkanlığı ve Vakıflar Genel Müdürlüğü kuruldu.
• Erkan-ı Harbiye Vekaleti'nin Kaldırılması (3 Mart 1924): Ordu siyasetin dışında tutuldu.

12.3. Hukuk Alanında Yapılan İnkılaplar

• Türk Medeni Kanunu'nun Kabulü (17 Şubat 1926): İsviçre Medeni Kanunu örnek alındı. Kadın-erkek eşitliği sağlandı (seçme ve seçilme hakkı hariç).

12.4. Eğitim ve Kültür Alanında Yapılan İnkılaplar

• Tevhid-i Tedrisat Kanunu (3 Mart 1924): Tüm okullar Milli Eğitim Bakanlığı'na bağlandı.
• Harf İnkılabı (1928): Latin Alfabesi kabul edildi.
• Millet Mektepleri: Latin harflerini halka öğretmek için açıldı.
• Türk Tarih Kurumu (1931) ve Türk Dil Kurumu (1932): Milli tarih ve dil bilinci oluşturma.
• Üniversite Reformu: Darülfünun İstanbul Üniversitesi'ne dönüştürüldü.

12.5. Toplumsal Alanda Yapılan İnkılaplar

• Şapka ve Kıyafet İnkılabı (1925): Eşitlik ve birlik sağlandı.
• Tekke, Zaviye ve Türbelerin Kapatılması (1925): Toplumsal eşitlik sağlandı.
• Takvim, Saat ve Ölçü Birimleri (1925, 1931): Uluslararası sistemlere geçildi.
• Soyadı Kanunu (1934): Toplumsal karışıklıklara son verildi.
• Türk Kadınına Siyasi Hakların Verilmesi (1930, 1933, 1934): Belediye, muhtarlık ve milletvekili seçme/seçilme hakları.

12.6. Ekonomi Alanında Yapılan İnkılaplar

• Türkiye İktisat Kongresi (1923): Milli ekonomi politikaları belirlendi (Misak-ı İktisadi).
• Aşar Vergisinin Kaldırılması (1925): Çiftçiye destek.
• Kabotaj Kanunu (1 Temmuz 1926): Deniz taşımacılığı hakkı Türk vatandaşlarına verildi.
• Teşvik-i Sanayi Kanunu (1927): Özel sektöre destek.
• Devletçi Politikalar (1930 sonrası): Fabrikalar devlet eliyle kuruldu.

13. Cumhuriyete Yönelik Tehditler ve Dış Politika

13.1. Cumhuriyete Yönelik Tehditler

• Şeyh Sait İsyanı (1925): Cumhuriyet karşıtı, Musul sorunu nedeniyle İngiltere tarafından teşvik edildi. Takrir-i Sükun Kanunu çıkarıldı.
• Mustafa Kemal'e Suikast Girişimi (1926): Eski İttihatçılar tarafından planlandı.
• Çok Partili Hayata Geçiş Denemeleri: Cumhuriyet Halk Fırkası, Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası, Serbest Cumhuriyet Fırkası.
• Menemen Olayı (1930): Cumhuriyet düşmanları tarafından çıkarıldı, Öğretmen Asteğmen Kubilay şehit edildi.

13.2. Atatürk Dönemi Türk Dış Politikası

• Yabancı Okullar Sorunu: Türkiye'nin iç meselesi olarak görüldü.
• Musul Sorunu (1926): Milletler Cemiyeti kararıyla Musul, İngiliz mandasındaki Irak'a bırakıldı. Misak-ı Milli'den üçüncü taviz.
• Nüfus Mübadelesi (1930): Yunanistan ile yapıldı.
• Türkiye'nin Milletler Cemiyeti'ne Girişi (1932): Barışçı politikaları sayesinde davet edildi.
• Balkan Antantı (1934): Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya, Romanya arasında. Batı sınırı güvence altına alındı.
• Sadabat Paktı (1937): Türkiye, İran, Irak, Afganistan arasında. Doğu sınırı güvence altına alındı.
• Montrö Boğazlar Sözleşmesi (1936): Boğazlar Komisyonu kaldırıldı, Boğazların yönetimi ve güvenliği Türkiye'ye bırakıldı.
• Hatay'ın Anavatana Katılması (1939): Hatay Meclisi'nde yapılan oylama ile Türkiye'ye katıldı.

---