Bu çalışma materyali, kullanıcı tarafından sağlanan kopyalanmış metinler ve bir ders ses kaydı transkripti birleştirilerek hazırlanmıştır.
Kurtuluş Savaşı: Kapsamlı Çalışma Materyali 🇹🇷
Kurtuluş Savaşı, I. Dünya Savaşı'ndan yenik çıkan Osmanlı Devleti'nin İtilaf Devletleri'nce işgali sonucunda, Misak-ı Milli sınırları içinde ülke bütünlüğünü korumak amacıyla girişilen çok cepheli siyasi ve askeri bir mücadeledir. Aynı zamanda İstiklal Harbi veya Milli Mücadele olarak da adlandırılır. Bu süreç, 19 Mayıs 1919'da başlayıp 11 Ekim 1922'de Mudanya Mütarekesi ile fiilen, 24 Temmuz 1923'te Lozan Antlaşması ile resmen sona ermiştir. Nihayetinde Türkiye Cumhuriyeti Devleti'nin kurulmasıyla taçlanmıştır.
📚 Temel Bilgiler
- Tarih Aralığı: 19 Mayıs 1919 – 11 Ekim 1922 (Fiili Son) / 24 Temmuz 1923 (Resmi Son)
- Bölge: Anadolu ve Trakya
- Sonuç: Türkiye Büyük Millet Meclisi zaferi, Lozan Antlaşması'nın imzalanması, Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması.
- Taraflar:
- Türk Tarafı: Kuvâ-yi Milliye (1918-1920), Büyük Millet Meclisi
- İtilaf Devletleri: Yunanistan, Fransa, Ermenistan, İtalya, Britanya İmparatorluğu
- Önemli Komutanlar: Mustafa Kemal Atatürk, Fevzi Çakmak, İsmet İnönü, Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy.
⏳ Kurtuluş Savaşı'nın Dönemleri
Kurtuluş Savaşı süreci dört ana döneme ayrılabilir:
- I. Dünya Savaşı Sonrası Dönemi: 31 Ekim 1918 (Mondros Mütarekesi) – 19 Mayıs 1919 (Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya geçişi).
- Örgütlenme Dönemi: Mayıs 1919 – Nisan 1920 (Büyük Millet Meclisi'nin açılışı).
- Hâkimiyetin Sağlanması Dönemi: Nisan 1920 – Mart 1922 (Londra Barış Konferansı'nın ikinci safhası).
- Barışın Sağlanması Dönemi: Mart 1922 – 29 Ekim 1923 (Cumhuriyetin ilanı).
1️⃣ I. Dünya Savaşı Sonrası ve Direnişin Başlangıcı (Ekim 1918 - Mayıs 1919)
I. Dünya Savaşı'nda yenik düşen Osmanlı Devleti, 30 Ekim 1918'de Mondros Mütarekesi'ni imzalayarak yenilgiyi kabul etti. Mütareke sonrası İtilaf Devletleri, Osmanlı topraklarını işgale başladı.
- İstanbul'un İşgali: 13 Kasım 1918'de İtilaf askerleri İstanbul'a geldi. Boğazlar silahsızlandırıldı. İşgal güçleri, Meclis-i Mebusan'ı kapatarak milli mücadele yanlısı milletvekillerini Malta'ya sürgüne gönderdi.
- Kuvâ-yi Milliye'nin Doğuşu: İttihat ve Terakki yönetiminin Teşkilat-ı Mahsusa aracılığıyla başlattığı direniş hareketleri, Anadolu ve Rumeli'de Kuvâ-yi Milliye adı altında silahlı grupların oluşmasına yol açtı. Bu gruplar, Ege ve Karadeniz'de Rumlara, Güneydoğu'da Ermenilere karşı çatışmalara girdi.
- Mustafa Kemal Paşa'nın Anadolu'ya Geçişi: 15 Mayıs 1919'da İzmir'in işgali öncesinde, Mustafa Kemal Paşa, 9. Ordu Müfettişi sıfatıyla Padişah VI. Mehmet Vahdettin tarafından Anadolu'ya gönderildi.
- İzmir'in İşgali (15 Mayıs 1919): Yunanistan Başbakanı Venizelos'un önerisiyle İtilaf Devletleri'nin kararıyla Yunan askerleri İzmir'i işgal etti. İşgal, Türk halkında büyük bir ulusal tepkiye neden oldu.
- İlk Kurşun: Gazeteci Hasan Tahsin, işgal sırasında Yunan bayraktarını vurarak Kurtuluş Savaşı'nın ilk kurşununu atmıştır.
- Katliamlar: İşgalin ilk gününde Yunan askerleri tarafından 400'den fazla Türk öldürüldü, Türk subayları hakaretlere uğradı ve şehit edildi. Bu olaylar, Türk halkının direniş azmini artırdı.
2️⃣ Örgütlenme Dönemi (Mayıs 1919 - Mart 1920)
İzmir'in işgali, ulusal direniş fikrini tüm ülkeye yaydı.
- Amasya Tamimi (21 Haziran 1919): Mustafa Kemal Paşa, Kazım Karabekir, Refet Paşa, Ali Fuat Paşa ve Rauf Bey ile Amasya'da buluşarak yayımladığı tamimde, ulusal bağımsızlığın ancak milletin "azim ve iradesi" ile sağlanacağını vurguladı.
- Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919): Doğu illerinin Ermenistan'a verilmesi olasılığına karşı direnme kararı alındı. Mustafa Kemal Paşa kongre başkanı seçildi.
- Sivas Kongresi (4 Eylül - 11 Eylül 1919): Ülkenin her yanından gelen delegelerle toplanan kongrede, İstanbul hükümetiyle tüm resmi bağların kesilmesi ve yeni bir idari-siyasi örgütlenme olan Heyet-i Temsiliye'nin kurulması kararlaştırıldı.
- Misak-ı Milli (28 Ocak 1920): Son Osmanlı Meclis-i Mebusanı'nda kabul edilen bu beyanname, Mondros Mütarekesi sınırları içinde tam bağımsızlık sağlanıncaya kadar mücadelenin devam edeceğini öngörüyordu.
- İstanbul'un Resmen İşgali ve Meclis-i Mebusan'ın Kapatılması (16 Mart 1920): İtilaf Devletleri, İstanbul'u resmen işgal ederek Meclis-i Mebusan'ı kapattı ve milli mücadele yanlısı milletvekillerini tutukladı. Bu durum, yeni bir kurucu meclisin gerekliliğini ortaya çıkardı.
3️⃣ Hâkimiyetin Sağlanması ve Cephelerdeki Mücadeleler (Mart 1920 - Mart 1922)
İstanbul'un işgali sonrası Ankara'da yeni bir yönetim merkezi kuruldu.
-
Büyük Millet Meclisi'nin Açılması (23 Nisan 1920): Mustafa Kemal Paşa önderliğinde Ankara'da açılan Meclis, fiilen Türkiye'nin yönetimini ele aldı. Mustafa Kemal 24 Nisan 1920'de Meclis Başkanı seçildi.
-
İç Ayaklanmalar: Milli Mücadele döneminde, Kuvâ-yi Milliye'yi dağıtma girişimleri ve Çerkez Ethem İsyanı gibi iç isyanlarla mücadele edildi. Ordunun finansmanı için Tekalif-i Milliye Emirleri çıkarıldı ve İstiklal Mahkemeleri kuruldu.
-
Cephelerdeki Mücadeleler:
-
Doğu Cephesi:
- Kazım Karabekir komutasındaki Türk kuvvetleri, 1920 Eylül'ünde Ermenistan'a karşı harekete geçti.
- Gümrü Antlaşması (1 Aralık 1920): Ermenistan'ın kesin yenilgisi sonrası imzalanan antlaşma ile Türk-Ermeni sınırı belirlendi.
-
Güney Cephesi:
- Milli kuvvetler, Fransız lejyoner birliklerine (Fransız, Cezayir ve Ermeni askerlerinden oluşan) karşı savaştı.
- Maraş: Sütçü İmam önderliğindeki direnişle düşman şehri terk etmek zorunda kaldı (12 Şubat 1920).
- Urfa: Ali Saip Bey (Ursavaş) tarafından teşkilatlandırılan direniş başarıyla sonuçlandı, Fransızlar şehri boşalttı (11 Nisan 1920).
- Antep: Karayılan Mehmet gibi kahramanların önderliğinde Fransızlara karşı büyük bir direniş sergilendi.
- Ankara Antlaşması (20 Ekim 1921): TBMM ile Fransa arasında imzalanarak Güney Cephesi kapandı. Fransa, Anadolu'dan çekilirken Türk tarafına önemli miktarda silah ve mühimmat teslim etti.
-
Batı Cephesi:
- Sevr Antlaşması (10 Ağustos 1920): İtilaf Devletleri tarafından dayatılan bu antlaşma, Türk topraklarının bölünmesini öngörüyordu. Türk tarafının reddetmesi üzerine Yunan ordusu Anadolu içlerine ilerledi.
- I. İnönü Muharebesi (Ocak 1921): İsmet Bey komutasındaki Türk ordusu, Yunan ilerlemesini durdurdu.
- II. İnönü Muharebesi (Mart 1921): Yunan ilerlemesi tekrar durduruldu. Bu zaferler, TBMM hükümetinin otoritesini pekiştirdi.
- Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (Temmuz 1921): Türk ordusu geri çekilmek zorunda kaldı.
- Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921): Mustafa Kemal Paşa'nın başkomutanlık yetkisiyle yönettiği bu savaşta Yunan taarruzu püskürtüldü. Bu zafer nedeniyle Mustafa Kemal Paşa'ya mareşal rütbesi ve Başkumandan unvanı verildi. ✅
-
4️⃣ Barışın Sağlanması ve Türkiye Cumhuriyeti'nin Kuruluşu (Mart 1922 - Kasım 1923)
Askeri başarıların ardından diplomatik süreç hız kazandı.
- Büyük Taarruz ve Dumlupınar Meydan Muharebesi (26-30 Ağustos 1922): Türk ordusu, Afyon'dan taarruza geçerek Yunanlıları kesin yenilgiye uğrattı.
- İzmir'in Kurtuluşu (9 Eylül 1922): Türk orduları İzmir'e girerek Yunan işgaline son verdi. 🇹🇷
- Mudanya Mütarekesi (11 Ekim 1922): İzmir'in kurtuluşundan sonra yaşanan Çanakkale Krizi'nin ardından İngiltere ile Ankara hükümeti arasında imzalandı. Bu mütareke, Lozan'da bir barış konferansı toplanmasını öngörüyordu.
- Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922): TBMM, İstanbul hükümetinin hukuki varlığına son vererek saltanatı kaldırdı. VI. Mehmet Vahdettin ülkeyi terk etti.
- Lozan Barış Konferansı (20 Kasım 1922 - 24 Temmuz 1923): İsmet Paşa ve Dr. Rıza Nur Bey'in Türk delegeleri olduğu konferans, uzun müzakereler sonucunda Lozan Barış Antlaşması'nı kabul etti.
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923):
- Türkiye, Hicaz, Mısır, Suriye, Filistin, Irak, Kıbrıs ve Oniki Ada üzerindeki tüm haklarından vazgeçti.
- Batı Trakya'da Yunan egemenliği kabul edildi.
- Boğazların silahsızlandırılarak uluslararası bir komisyon yönetimine bırakılması onaylandı.
- Osmanlı borçlarının bir kısmı silindi, kalan kısmı Türkiye tarafından ödenecekti.
- Türkiye'deki gayrimüslim azınlıklara uluslararası hukukun koruması altında haklar tanındı.
- Türkiye'nin idari, hukuki, adli ve mali bağımsızlığı onaylandı.
- Türkiye'deki Rum azınlığı ile Yunanistan'daki İslam azınlığın zorunlu mübadelesine karar verildi. 🔄
- Lozan Barış Antlaşması (24 Temmuz 1923):
- Cumhuriyetin İlanı (29 Ekim 1923): Türkiye Büyük Millet Meclisi'nde Cumhuriyet önergesi kabul edilerek Türkiye Cumhuriyeti Devleti ilan edildi. Mustafa Kemal Atatürk ilk Cumhurbaşkanı oldu. 💡
🌍 Uluslararası Destek ve İlişkiler
- İngiltere: Batı Anadolu'yu işgal eden Yunan kuvvetlerine politik ve parasal destek verdi, ancak askeri danışman bulundurmaktan kaçındı. 1922 başlarında Yunanistan'a askeri yardımı kesti.
- Fransa: Kurtuluş Savaşı sırasında Adana, Maraş, Antep ve Urfa'yı işgal etti. Ancak 1921'deki Ankara Antlaşması ile Anadolu'dan çekildi ve Türk tarafına önemli miktarda silah ve mühimmat teslim etti.
- İtalya: İzmir'in Yunanlılarca işgalini kendi çıkarlarına yönelik bir saldırı olarak değerlendirerek Kurtuluş Savaşı süresince Türk tarafını destekledi. Hatta 1919 yazında Kuşadası cephesinde Yunan ve İtalyan kuvvetleri çatıştı.









