İçerik

1. Sosyal hayatı düzenleyen kurallardan hangilerinin yaptırımı manevidir?

Din, ahlak ve görgü kurallarının yaptırımı manevidir. Bu kurallara uymamanın karşılığı devlet gücüyle zorlama değil, toplum içinde ayıplanma, dışlanma gibi vicdani veya sosyal tepkilerdir. Hukuk kurallarının aksine, uyulması zorunlu değildir.

2. Hukuk kurallarının 'genellik' özelliği ne anlama gelir?

Hukuk kurallarının genellik özelliği, bu kuralların belirli bir kişiye veya olaya özgü olmaması, aynı durumda olan herkes için geçerli olması demektir. Örneğin, 'Cumhurbaşkanı 5 yıl için seçilir' kuralı, kim Cumhurbaşkanı olursa olsun geçerlidir ve belli bir kişiye özel değildir. Benzer bütün olaylara uygulanır.

3. Hukuk kurallarının 'süreklilik' ilkesi neyi ifade eder ve bu ilkenin istisnası nedir?

Hukuk kurallarının süreklilik ilkesi, bu kuralların kaldırılıncaya kadar yürürlükte kalacağını belirtir. Yani, ne zaman yürürlükten kalkacağı önceden belli değildir. Bu ilkenin tek istisnası bütçe kanunlarıdır; bütçe kanunları her yıl yeniden düzenlenir ve bir yıllık süre için geçerlidir.

4. Hukuk kurallarının toplumsal barışı sağlamadaki rolünü açıklayınız.

Hukuk kuralları, toplumda ortaya çıkabilecek anlaşmazlıkları (örneğin miras kavgaları, komşu uyuşmazlıkları) mahkemeler aracılığıyla çözerek toplumsal barışı sağlar. Hukuk olmasaydı, insanlar kendi haklarını kendileri aramaya kalkışabilir, bu da kaosa ve çatışmalara yol açabilirdi.

5. Denkleştirici adalet kavramını bir örnekle açıklayınız.

Denkleştirici adalet, herkese aynı şekilde davranmayı, mutlak eşitliği esas alan adalet türüdür. Örneğin, trafik kuralları herkes için aynıdır; zengin veya fakir fark etmeksizin kırmızı ışıkta geçen herkes aynı cezayı alır. Bu tür adalet, kişilerin özel durumlarını dikkate almaz.

6. Paylaştırıcı adalet kavramını bir örnekle açıklayınız.

Paylaştırıcı adalet, kişilerin durumlarına göre farklı davranmayı, hakkaniyeti esas alan adalet türüdür. Örneğin, vergi sisteminde herkesin mali gücüne göre vergi alınması paylaştırıcı adalete örnektir. Bu yaklaşım, mutlak eşitlik yerine, kişisel koşulları göz önünde bulundurarak daha adil bir dağıtım hedefler.

7. Hukukun yaptırımlarından 'iptal' ne anlama gelir ve hangi tür işlemlere uygulanır?

İptal, devletin (idarenin) hukuka aykırı bir işleminin yargı kararıyla ortadan kaldırılmasıdır. Bu yaptırım, genellikle idari yargıda açılan iptal davaları sonucunda uygulanır. Örneğin, hukuka aykırı bir memur atama işlemi veya kamulaştırma kararı iptal edilebilir. İptal edilen işlem geçmişten itibaren geçersiz sayılır.

8. İdari yargıda açılan 'tam yargı davası'nın amacı nedir?

Tam yargı davası, idarenin işlem veya eylemleri sonucunda zarar gören kişilerin, bu zararlarının karşılanmasını talep etmek amacıyla açtıkları bir davadır. Özel hukuktaki tazminat davasına benzer. Örneğin, belediyenin hukuka aykırı bir yıkım işlemi sonucu oluşan zararın giderilmesi için tam yargı davası açılır.

9. Türk hukukunda hapis cezası türlerini ve sürelerini açıklayınız.

Hapis cezaları müebbet, ağırlaştırılmış müebbet ve süreli hapis cezaları olarak üçe ayrılır. Müebbet hapis ömür boyu, ağırlaştırılmış müebbet ise daha ağır infaz koşullarıyla ömür boyu hapis anlamına gelir. Süreli hapis cezaları ise en az 1 ay, en çok 20 yıl arasında değişir; bir yıldan az olanlara kısa süreli hapis cezası denir.

10. Adli para cezası nedir ve nasıl hesaplanır?

Adli para cezası, kısa süreli hapis cezalarının (bir yıldan az) belli koşullarda paraya çevrilmesiyle uygulanan bir yaptırımdır. Genellikle 5 gün ile 730 gün arasındaki cezalar paraya çevrilebilir. Günlük miktar, en az 100 TL, en çok 500 TL olarak belirlenir ve toplam ceza gün sayısıyla çarpılarak hesaplanır.

11. Tazminatın maddi ve manevi türlerini örneklerle açıklayınız.

Tazminat, hukuka aykırı bir davranışla başkasına verilen zararın giderilmesidir. Maddi tazminat, kişinin mal varlığında meydana gelen eksilmeyi (örneğin malının çalınmasıyla oluşan zarar) karşılar. Manevi tazminat ise kişinin kişilik değerlerinde, psikolojisinde oluşan zararları (örneğin hakaret veya travma sonucu yaşanan üzüntü) gidermeyi amaçlar.

12. Cebri icra nedir ve hangi durumlarda uygulanır?

Cebri icra, bir kişinin borcunu kendi rızasıyla yerine getirmediği durumlarda, devletin gücüyle borcunu ödemeye zorlanmasıdır. Bu durumda, borçlunun bankadaki parasına, maaşına, evine veya arabasına haciz konulabilir. Amaç, alacaklının hakkını devlet zoruyla tahsil etmektir.

13. Hukuki işlemlerde 'yokluk' ne anlama gelir ve bir örnek veriniz.

Yokluk, bir hukuki işlemin kurucu unsurlarından birinin hiç bulunmaması durumudur. Bu durumda işlem, hukuk dünyasında hiç doğmamış kabul edilir. Örneğin, imam nikahı ile yapılan bir evlilik, resmi nikah memuru ve sözlü beyan gibi kurucu unsurları taşımadığı için hukukta 'yok hükmünde' sayılır.

14. Mutlak butlan ile yokluk arasındaki temel fark nedir ve mutlak butlan örnekleri veriniz.

Mutlak butlanda, hukuki işlemin kurucu unsurları vardır, yani işlem hukukta doğmuştur; ancak yasanın aradığı şartları taşımadığı için baştan itibaren geçersizdir. Yoklukta ise kurucu unsur hiç yoktur. Mutlak butlan örnekleri arasında kanunun emredici hükümlerine, kamu düzenine, ahlaka veya kişilik haklarına aykırı sözleşmeler (uyuşturucu satışı, kölelik sözleşmesi) veya konusu imkansız sözleşmeler (cennetten arsa satışı) yer alır.

15. Nisbi butlan (iptal edilebilirlik) nedir ve hangi durumlarda söz konusu olur?

Nisbi butlan, hukuki işlemin kurucu unsurları ve yasal şartları bulunmasına rağmen, irade sakatlığı (hata, hile, korkutma, gabin) nedeniyle bir tarafın isteği üzerine iptal edilebilmesidir. İşlem baştan geçersiz değildir, ancak belirli bir süre içinde (genellikle bir yıl) iptal davası açılmazsa geçerli hale gelir. Örneğin, hile ile yapılan bir evlilik nisbi butlanla iptal edilebilir.

16. Tek taraflı bağlamazlık kavramını açıklayınız ve örnek veriniz.

Tek taraflı bağlamazlık, bir hukuki işlemin geçerliliğinin, üçüncü bir kişinin (genellikle yasal temsilcinin) onayına tabi olması durumudur. Onay verilmediği sürece işlem askıda kalır ve geçersiz sayılır. Örneğin, ayırt etme gücüne sahip küçüklerin veya kısıtlıların veli/vasi onayı olmadan yaptıkları sözleşmeler, onay alınmadığı takdirde tek taraflı bağlamazlık nedeniyle geçersiz olur.

17. 'Pozitif hukuk' kavramını tanımlayınız.

Pozitif hukuk, belirli bir ülkede, belirli bir dönemde (şu anda) yürürlükte olan yazılı ve yazısız tüm hukuk kurallarının bütünüdür. Diğer adıyla 'yürürlükteki hukuk' olarak da bilinir. Kanunlar, yönetmelikler, örf ve adet hukuku gibi tüm geçerli kuralları kapsar.

18. 'Mevzu hukuk' nedir ve pozitif hukuk ile ilişkisi nasıldır?

Mevzu hukuk, yetkili makamlarca konulmuş olan sadece yazılı hukuk kurallarını ifade eder. Kanunlar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler mevzu hukukun kapsamındadır. Pozitif hukuk ise mevzu hukuku da içeren, yazılı ve yazısız tüm yürürlükteki kuralları kapsayan daha geniş bir kavramdır; dolayısıyla mevzu hukuk, pozitif hukukun yazılı bir parçasıdır.

19. 'Tabii hukuk' kavramını açıklayınız ve 'olan hukuk' ile farkını belirtiniz.

Tabii hukuk, 'olan hukuk' (pozitif hukuk) değil, 'olması gereken hukuk'tur. Adalet, hakkaniyet ve evrensel değerlere dayanan, ideal hukuk kurallarını ifade eder. Mevcut hukuk kurallarının eleştirildiği ve daha adil olması gerektiği düşünülen durumlarda tabii hukuk anlayışı devreye girer. Örneğin, mevcut bir yasanın sigorta hakkını kısıtlaması durumunda, sigortanın 'olması gereken' bir hak olduğu düşüncesi tabii hukuka örnektir.

20. Emredici hukuk kurallarının temel özelliği nedir ve neden önemlidirler?

Emredici hukuk kuralları, aksine işlem yapılmasına kesinlikle izin vermeyen, uyulması zorunlu ve kesin ifadeler içeren kurallardır. 'Yapamaz', 'edemez', 'zorunludur' gibi ifadelerle belirtilirler. Kamu düzenini, genel ahlakı ve zayıfları korumak amacıyla konulmuşlardır. Bu kurallara aykırı yapılan işlemler geçersiz sayılır.

21. Tamamlayıcı hukuk kurallarının işlevi nedir?

Tamamlayıcı hukuk kuralları, tarafların sözleşmelerinde bilerek veya bilmeyerek bıraktıkları boşlukları, yani eksiklikleri dolduran kurallardır. Taraflar aksini kararlaştırmadıkça otomatik olarak uygulanır. Örneğin, sözleşmede ödeme zamanı belirtilmemişse, tamamlayıcı bir kural devreye girerek borcun ne zaman ifa edileceğini belirler.

22. Yorumlayıcı hukuk kurallarının amacı nedir ve bir örnek veriniz?

Yorumlayıcı hukuk kuralları, bir sözleşmede veya kanun metninde geçen, birden çok anlama gelebilecek kavramları açıklığa kavuşturur ve hukuktaki anlamını belirler. Örneğin, 'ayın başı' veya 'ayın ortası' gibi ifadelerin hukuken hangi günü ifade ettiğini açıklayan kurallar yorumlayıcı niteliktedir. Bu sayede belirsizlikler giderilir.

23. Hakim, bir uyuşmazlığı çözerken hangi sırayla hukukun kaynaklarına başvurur?

Hakim, öncelikle yazılı hukuk kaynaklarına (kanunlara) bakar ve yorumlayarak uygular. Kanunda hüküm bulamazsa, yazısız hukuk kaynaklarına, yani örf ve adet hukukuna başvurur. Eğer burada da bir hüküm bulamazsa, kendisini kanun koyucu yerine koyarak hukuk yaratır ve uyuşmazlığı çözmek için yeni bir kural koyar.

24. Hakimlerin karar verirken başvurabileceği, ancak bağlayıcı olmayan yardımcı kaynaklar nelerdir?

Hakimler, karar verirken bilimsel görüşlere (doktrin) ve daha önceki mahkeme kararlarına (içtihatlar) başvurabilirler. Ancak bu görüşler ve kararlar, hakimi bağlayıcı nitelikte değildir. Hakim, bu kaynaklardan yararlanarak kendi kararını oluşturur, ancak onlara uymak zorunda değildir.

25. Hangi mahkeme kararları hakimler için bağlayıcı niteliktedir?

Normal mahkeme kararları bağlayıcı olmasa da, Anayasa Mahkemesi kararları tüm mahkemeleri bağlar. Ayrıca, Yargıtay'ın (adli yargı) ve Danıştay'ın (idari yargı) 'içtihadı birleştirme kararları' da ilgili yargı kolundaki tüm mahkemeler için bağlayıcıdır. Bu kararlar, hukuki birliği sağlamak amacıyla alınır.