II. Dünya Savaşı: Nedenleri, Seyri ve Sonuçları

📚 II. DÜNYA SAVAŞI VE TÜRKİYE (1939-1945) - KAPSAMLI ÇALIŞMA REHBERİ

Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, sunulan sesli ders kaydı ve kopyalanmış metin kaynakları birleştirilerek hazırlanmıştır.

---

Giriş

II. Dünya Savaşı (1939-1945), insanlık tarihinin en yıkıcı çatışmalarından biri olup, dünya siyasi haritasını ve uluslararası ilişkileri kökten değiştirmiştir. Bu çalışma rehberi, savaş öncesi gelişmeleri, savaşın nedenlerini, önemli cepheleri, liderleri, antlaşmaları ve Türkiye'nin bu süreçteki konumunu KPSS odaklı bir yaklaşımla detaylı bir şekilde ele almaktadır.

---

I. Savaş Öncesi Gelişmeler ve Nedenleri

II. Dünya Savaşı'nın temelleri, 1920'li ve 1930'lu yıllarda revizyonist devletlerin saldırgan yayılmacı politikalarıyla atılmıştır.

A. Revizyonist Devletlerin Yayılmacı Politikaları

Revizyonist devletler, I. Dünya Savaşı sonrası imzalanan antlaşmaları ve çizilen sınırları değiştirmek isteyen devletlerdir.

1. Japonya: "Ortak Refah Alanı" 🇯🇵

   • 1920'ler: "Yumuşak Yayılma" (ekonomik nüfuz) politikası izledi.
   • 1929 Ekonomik Krizi Sonrası: "Pozitif Yayılma" (askeri yayılma) politikasına geçti.
   • Yayılmacı Adımlar:
     • 1931: Mançurya'yı işgal etti.
     • 1937: Çin'e saldırdı. (⚠️ DİKKAT: Çin işgali, I. Dünya Savaşı öncesi bardağı taşıran en önemli gelişmelerdendir.)
   • Politikası: "Asya Asyalılarındır" (Yeni Düzen) milliyetçiliği ile Batılıların Asya'daki varlığını sonlandırmayı amaçladı. "Ortak Refah Alanı" Japonya'nın Asya'daki yayılmacı, sömürgeci politikasının adıdır.
   • Uluslararası Kuruluşlardan Çekilme: Daha rahat hareket edebilmek için Milletler Cemiyeti'nden (1933) ve Washington Deniz Silahsızlanma Antlaşması'ndan (1934) çekildi.

2. İtalya: "Bizim Deniz" (Mare Nostrum) 🇮🇹

   • Lider: Benito Mussolini, Roma İmparatorluğu'nu yeniden canlandırma hedefiyle saldırgan bir dış politika sergiledi.
   • Yayılmacı Adımlar:
     • 1924: Yugoslavya'ya ait Fiume şehrini topraklarına kattı.
     • 1924: Yunanistan'a ait Korfu Adası'nı işgal etti.
     • 1924: Arnavutluk nüfuz alanına alındı, 1939'da ilhak edildi.
     • 1936: Habeşistan'ı (Etiyopya) işgal etti. (⚠️ DİKKAT: Habeşistan'ın işgali, İngiltere'nin sömürge yolunu tehdit altına soktu ve II. Dünya Savaşı öncesi ortamı geren önemli adımlardan oldu.)
   • Politikası: "Bizim Deniz" (Mare Nostrum), Mussolini'nin Akdeniz'i İtalya'nın Denizi haline getirmeyi amaçlayan yayılmacı, sömürgeci politikasıdır.

3. Almanya: "Hayat Sahası" (Lebensraum) 🇩🇪

   • Lider: Adolf Hitler'in iktidara gelmesiyle Almanya 3 kademeli dış politika uyguladı:
     • 1️⃣ Versay Antlaşması'ndan Kurtulmak:
       • Gizlice silahlandı.
       • Silahsızlanma Konferansı'ndan ve Milletler Cemiyeti'nden çekildi.
       • Locarno Antlaşması'nı feshetti.
       • 1935: Fransa'dan halk oylamasıyla Saar bölgesini geri aldı.
       • 1936: Almanya toprağı olan Fransa sınırındaki silahsız Ren bölgesine asker soktu.
     • 2️⃣ Alman Birliğini Sağlamak (Anschluss):
       • 1938: Avusturya ile birleşti (Anschluss gerçekleşti).
       • 1938: Çekoslovakya'da 3,5 milyon Alman'ın yaşadığı Südetler bölgesi, uluslararası Münih Konferansı ile Almanya'ya katıldı.
     • 3️⃣ "Hayat Sahası" ile Avrupa'ya Yayılmak:
       • "Hayat Sahası" (Lebensraum), Alman ırkının yaşaması ve gelişmesi için Avrupa'da yayılma politikasıdır.
       • 1939: Çekoslovakya işgal edildi.
       • 1939: Litvanya'dan Memel bölgesi alındı.
       • 1 Eylül 1939: Danzig Sorunu bahanesiyle Polonya işgal edildi. (⚠️ DİKKAT: Polonya işgali II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı kabul edilir.)

B. İngiltere'nin "Yatıştırma Politikası" 🇬🇧

• Lider: İngiltere Başbakanı Neville Chamberlain ile özdeşleşen politikadır.
• Amaç: İngiltere, SSCB'ye saldıracağı düşüncesiyle Almanya'nın yayılmacı taleplerine göz yummuştur.
• Zirve Noktası: 1938 Münih Konferansı ve Südetlerin Almanya'ya bırakılmasıyla "Yatıştırma" zirve noktasına ulaştı.
• Terk Edilişi: Hitler 1939'da Çekoslovakya'ya saldırınca bu politika terk edildi.

C. Savaşın Temel Nedenleri

• ✅ Versay Antlaşması'nın getirdiği ağır hükümler ve Almanya'nın antlaşmaya uymaması.
• ✅ Almanya, İtalya ve Japonya'da milliyetçi fikirler ile birlikte beliren agresif yayılmacı siyaset.
• ✅ Milletler Cemiyeti'nin yaptırım uygulayamaması ve etkisizliği.
• ✅ Silahlanma yarışının hız kazanması.
• ✅ Berlin-Roma-Tokyo Mihveri'nin oluşması.
• ✅ Japonya'nın Çin'e saldırması.
• ✅ Almanya'nın Polonya'ya saldırması.

---

II. Bloklaşmalar ve Savaşın Başlaması

A. Mihver ve Müttefik Devletler ⚔️

• Mihver Devletleri (Revizyonist Devletler):
  • Almanya, İtalya, Japonya'dan oluşur. Mihver; eksen, ağırlık merkezi anlamındadır.
  • 1936: Berlin-Tokyo Mihveri kuruldu.
  • 1937: İtalya'nın katılımıyla Berlin-Roma-Tokyo Mihveri oluştu.
  • 1939: Almanya ve İtalya ilişkilerini "Çelik Pakt" ile pekiştirdi.
  • Anti-Komintern Pakt (1936): SSCB'ye ve komünizme karşı ortak savunma ve işbirliği oluşumudur. Almanya ve Japonya kurdu, 1937'de İtalya, 1939'da Macaristan ve İspanya katıldı.
• Müttefik Devletler (Statükocu Devletler):
  • ABD, İngiltere, Fransa, SSCB, Çin esas savaşan devletlerdir.
  • Statükocu devletler, I. Dünya Savaşı'ndan sonra imzalanan antlaşmaları ve çizilen sınırları korumak isteyen devletlerdir.

B. Savaşın Başlangıcı: Polonya'nın İşgali 🇵🇱

• 23 Ağustos 1939: Almanya, SSCB ile "Saldırmazlık Antlaşması" (Ribbentrop Paktı) imzaladı. (⚠️ DİKKAT: Bu pakt, Almanya'nın doğu sınırını güvence altına alarak Polonya'yı işgal etmesinin önünü açtı.)
• 1 Eylül 1939: Almanya, Danzig Sorunu'nu bahane ederek Polonya'ya saldırdı ve Rusya'yla beraber işgal ettiler.
• Savaş İlanı: İngiltere ve Fransa, Polonya'ya daha önce verdikleri savunma sözünü tutarak Almanya'ya savaş ilan ettiler. Bu olay II. Dünya Savaşı'nın başlangıcı kabul edilir.
• Polonya Sendromu: Polonya'nın, I. Dünya Savaşı'nda hem Rusya hem de Almanya tarafından işgal edilme ihtimaline karşı duyduğu korku için kullanılan kavramdır.

---

III. Savaş Yılları ve Önemli Cepheler

A. Avrupa Cephesi 🇪🇺

1. Yıldırım Savaşı (Blitzkrieg) ve Fransa'nın İşgali:

   • Almanya, "Yıldırım Savaşı" stratejisiyle düşman harekete geçemeden işini bitirmeyi amaçladı.
   • 1940: Almanya; Danimarka, Norveç, Hollanda, Belçika ve Lüksemburg'u işgal etti.
   • Fransa'nın İşgali (21 Haziran 1940): Fransızların Almanya sınırında oluşturduğu "Maginot Hattı" işe yaramadı. Fransa işgal edildi.
     • Vichy Hükümeti: Güney Fransa'da Almanlara bağlı, işbirlikçi Mareşal Petain tarafından kuruldu.
     • De Gaulle: Fransız General De Gaulle İngiltere'ye sığınarak, Londra'da "Hür Fransız Kuvvetleri"ni oluşturarak direniş örgütledi.

2. Alman-İngiliz Hava Savaşı (Kartal Hücumu):

   • Fransa işgalinden sonra Hitler, İngiltere'yi istilaya teşebbüs etti.
   • Temmuz-Ekim 1940: "Kartal Hücumu" adı verilen hava savaşında Almanlar büyük kayıplar vererek İngiltere'yi istila etmekten vazgeçti.

3. Doğu Cephesi: Barbarossa Harekatı ve Stalingrad:

   • Barbarossa Harekatı (22 Haziran 1941): Nazi Almanyası'nın Rusya'yı 6 ayda işgal etme planıdır. Hitler, Rusya üzerinden Kafkasya ve Orta Doğu'ya inmeyi ve petrole hakim olmayı planlıyordu.
   • Stalingrad Muharebesi (22 Ağustos 1942): 3 ay süren bu muharebeyi Almanlar kaybetti. Almanya 1943 yazı başlarında Rusya ve Kafkasya'dan çekilmeye başladı. (✅ ÖNEMLİ: Stalingrad, Doğu Cephesi'nde savaşın dönüm noktasıdır.)

4. Kuzey Afrika ve İtalya Cephesi:

   • İtalya'nın 1940'ta İngiltere'ye karşı başlattığı saldırılar Almanlar tarafından desteklense de, İngilizlerin karşı saldırısıyla Mısır ve Libya Mihver kuvvetlerinden temizlendi.
   • 1943 Mayıs: Tüm Kuzey Afrika Müttefiklerin eline geçti.
   • İtalya Çıkartması (1943): Mussolini iktidarı kaybetti ve İtalya ateşkes istedi. 1945 başlarında Kuzey İtalya, Almanlardan temizlendi.

B. ABD'nin Savaşa Girişi ve Pasifik Cephesi 🇺🇸

1. ABD'nin Tarafsızlığı ve Atlantik Bildirisi:

   • Savaşın başında ABD, "Monroe Doktrini" çerçevesinde tarafsızlığını ilan etti.
   • Ancak Almanya'nın ilerleyişi karşısında yasalarında değişiklikler yaparak İngiltere'ye silah ve para yardımıyla Müttefik Devletlere yakınlaştı.
   • Ödünç Verme Yasası (1941): ABD'nin çıkardığı yasa ile her ülke, bedeli savaş sonrası ödemek üzere her türlü yardımı alabilecekti.
   • Atlantik Bildirisi (14 Ağustos 1941): Kanada açıklarında ABD Başkanı Roosevelt ve İngiltere Başbakanı Churchill tarafından yayınlandı. (📚 ÖNEMLİ: BM'nin ilk adımıdır, Wilson İlkeleri'ne benzer.)
     • Savaştan sonra toprak kazanılmayacaktır.
     • Uluslar kendi geleceklerini kendileri kararlaştıracaktır.
     • Temel hammaddelerden eşit bir şekilde faydalanılacaktır.
     • İnsanlar açlıktan kurtarılacaktır.
     • Açık denizlerde ticaret serbest olacaktır.
     • Mihver Devletleri silahsızlandırılacak ve savaş sonrası topyekûn silahsızlanmaya gidilecektir.

2. Pearl Harbour Baskını ve Birleşmiş Milletler İttifakı:

   • Pearl Harbour Baskını (7 Aralık 1941): Pasifik Okyanusu'ndan ABD'yi uzaklaştırmak isteyen Japonya, Amiral Yamamoto komutasında Hawai'deki ABD Deniz Üssü Pearl Harbour'a ani bir baskın düzenledi.
   • ABD'nin Savaşa Dahil Olması: Bu baskın üzerine ABD II. Dünya Savaşı'na dahil oldu.
   • Birleşmiş Milletler İttifakı (1942): ABD savaşa girince İngiltere ve SSCB'nin de aralarında bulunduğu 26 devlet, Birleşmiş Milletler İttifakı'nı kurarak Almanya kesin olarak mağlup edilinceye kadar savaş kararı aldılar.

3. Pasifik'teki Savaşın Sonu:

   • Mercan Denizi Muharebesi (1942): ABD-Japon savaşı, Japonya'nın geri çekilişiyle sonuçlandı.
   • Midway Deniz Muharebesi (1942): ABD-Japon savaşı, kesin Japon yenilgisiyle sonuçlandı.
   • Leyte Deniz Savaşı (1944): Kesin Japon yenilgisi ve donanmasının çöküşü. "Kamikaze" uçaklar ilk kez Japonlarca kullanıldı.
   • Atom Bombaları: Savaşı bir an önce bitirmek için ABD Başkanı Truman'ın emriyle:
     • 6 Ağustos 1945: Hiroşima'ya "Little Boy" (Küçük Çocuk) atom bombası atıldı.
     • 9 Ağustos 1945: Nagazaki'ye "Fat Man" (Şişman Adam) atom bombası atıldı.
   • Japonya'nın Teslimi (2 Eylül 1945): Bu yıkımın ardından Japonya resmen teslim oldu ve II. Dünya Savaşı tamamen sona erdi.

---

IV. Barışı Hazırlayan Konferanslar ve Savaşın Sonu

A. Önemli Konferanslar 📊

• Casablanca Konferansı (1943): Mihver Devletleri teslim oluncaya kadar savaş kararı ve Sicilya çıkartması kararı alındı.
• I. Kahire Konferansı (1943): İsmet İnönü-Roosevelt-Churchill katıldı. Türkiye'nin savaşa girme durumu görüşüldü. Türkiye, askeri yardım gelme şartıyla savaşa katılmayı kabul etti.
• Tahran Konferansı (1943): Roosevelt-Churchill-Stalin katıldı. Sovyet Rusya'nın Boğazlar ile ilgili talepleri gündeme geldi. Türkiye'nin savaşa dahil edilmesi kararlaştırıldı.
• II. Kahire Görüşmeleri (4-6 Aralık 1943): İsmet İnönü-Churchill-Roosevelt arasında. Türkiye yeterli destek olmadan savaşa girmeyeceğini belirtti.
• Yalta Konferansı (4-11 Şubat 1945): Roosevelt-Churchill-Stalin katıldı. Dünyanın paylaşıldığı konferans. Boğazlarda Rusya lehine düzenleme yapılmasına karar verildi. Kurtulan Avrupa Halkları bildirisi yayınlandı. BM'nin ana hatları ve Güvenlik Konseyi üyelerine veto hakkı tanınması konusunda anlaşıldı. Dünya devletlerine 1 Mart 1945'e kadar Almanya'ya savaş ilan etme çağrısında bulunuldu.
• San Francisco Antlaşması (26 Haziran 1945): Almanya'ya savaş ilan eden 51 ülkenin temsilcisinin bir araya gelerek Birleşmiş Milletler'in kurulmasına karar verdiği antlaşmadır. Türkiye de yer almıştır.
• Potsdam Konferansı (17 Temmuz - 2 Ağustos 1945): ABD-İngiltere-Rusya katıldı. Avrupa'nın Müttefiklerin çıkarları doğrultusunda şekillendirilmesi görüşüldü. Rusya'nın Boğazlar'dan üs talebi reddedildi. SSCB'nin Japonya'ya savaş ilanı kararlaştırıldı. Almanya ve Avusturya dört işgal bölgesine ayrıldı. Savaş suçlularının yargılanması kararlaştırıldı.

B. Avrupa ve Pasifik'te Savaşın Sona Ermesi

• Normandiya Çıkartması (6 Haziran 1944): Amerikalı General Eisenhower komutasında, Fransa'yı Alman işgalinden kurtarmak için yapılan ve kesin zaferle sonuçlanan müttefik çıkartmasıdır.
• Avrupa'da Savaşın Sonu:
  • Eylül 1944: Fransa ve Belçika Almanlardan kurtarıldı.
  • 5 Mart 1945: Alman sanayi kenti Köln, Müttefiklerin eline geçti.
  • 28 Nisan 1945: Mussolini İtalyan Partizanlarca idam edildi.
  • 30 Nisan 1945: Hitler intihar etti.
  • 7 Mayıs 1945: Amiral Karl Doenitz liderliğinde Almanya kayıtsız şartsız teslim oldu ve Avrupa'da savaş sona erdi.
• Pasifik'te Savaşın Sonu:
  • 6-9 Ağustos 1945: Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombaları atıldı.
  • 2 Eylül 1945: Japonya resmen teslim oldu.

---

V. II. Dünya Savaşı'nın Genel Sonuçları

A. Yeni Dünya Düzeni ve Kurumlar 🌍

• ✅ Birleşmiş Milletler kuruldu.
• ✅ Almanya, Doğu ve Batı diye ikiye bölündü.
• ✅ Kore, Kuzey ve Güney diye ikiye bölündü.
• ✅ İsrail kuruldu.
• ✅ Sömürgeler bağımsız oldu.
• ✅ SSCB liderliğinde Doğu ve ABD liderliğinde Batı Bloku kuruldu.
• ✅ "Soğuk Savaş" başladı.
• ✅ NATO ve Varşova Paktı kuruldu.
• ✅ Dünya genelinde dolar yaygınlaştı ve hakim para oldu.
• ✅ Bretton Woods Konferansı'yla IMF ve Dünya Bankası kuruldu.
• ✅ Yaklaşık 60 milyon insan savaşta öldü. En çok can kaybı (20 milyon) SSCB'de yaşandı.
• Paris Barış Antlaşması (10 Şubat 1947): İtalya, Romanya, Bulgaristan, Macaristan ve Finlandiya ile imzalandı. Almanya ile antlaşma yapılamadı. Rodos ve On İki Ada İtalya'dan alınarak Yunanistan'a bırakıldı.

B. İnsan Hakları İhlalleri ve Hukuki Süreçler ⚖️

• Savaş esnasında yaşanan soykırımlar ve savaş suçları nedeniyle 1946'da çeşitli mahkemelerde savaş suçluları yargılandı:
  • Nürnberg Mahkemesi: Nazi liderler yargılandı.
  • Tokyo Mahkemesi: Japon liderler yargılandı.
• Yaşanan insan hakları ihlallerinin bir daha tekrarlanmasını engellemek amacıyla BM Genel Kurulu'nda 1948 yılında:
  • "Soykırım Suçunun Önlenmesi ve Cezalandırılmasına İlişkin Sözleşme"
  • "İnsan Hakları Evrensel Beyannamesi" kabul edildi.

---

VI. Birleşmiş Milletler (BM) ve Teşkilat Yapısı

Kuruluş: 24 Ekim 1945 (San Francisco Antlaşması ile temelleri atıldı.) Not: Birleşmiş Milletler fikrini ilk olarak ortaya atan Farabi olmuştur. Birleşmiş Milletler kavramını ilk kez kullanan ise ABD Başkanı Roosevelt'tir.

A. Kuruluşu ve Temel Organları 🏛️

• Genel Kurul: Üye devletlerden oluşur. Her devletin bir oy hakkı var. Kararlar 2/3 çoğunlukla alınır.
• Güvenlik Konseyi: 15 üyeli bir organdır. 5 daimi üyesi (ABD, İngiltere, Fransa, Çin, Rusya) veto hakkına sahiptir. Yürütme organı olup ambargo, silahlı müdahale gibi yaptırım kararları alabilir.
• Genel Sekreterlik: BM organlarının çalışma ortamını ve politikaların uygulanmasını sağlar.
• Ekonomik ve Sosyal Konsey: Ekonomik ve sosyal sorunlarla mücadele konusunda faaliyet gösterir.
• Uluslararası Adalet Divanı: Yargı organıdır. Genel Kurulca 9 yıllığına seçilen 15 yargıçtan oluşur.
• Vesayet Konseyi: Vesayet altındaki eski sömürgeler bağımsız olduğu için günümüzde işlevi kalmadı.

B. Önemli Özerk Birimler

• UNICEF: Çocuk
• WHO: Sağlık
• UNESCO: Kültür
• ILO: Çalışma
• IAEA: Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı
• HABITAT: BM İnsan Yerleşimleri Merkezi
• IMF: Uluslararası Para Fonu
• FAO: Tarım
• WB: Dünya Bankası
• UNEP: BM Çevre Sorunları Programı
• UNFICYP: BM Kıbrıs Barış Gücü
• UNHCR: BM Mülteciler Yüksek Komiserliği

---

VII. II. Dünya Savaşı'nda Türkiye

A. Dış Politika: Denge ve Savaş Dışı Kalma Çabaları 🇹🇷

• Türkiye, denge politikası izleyerek savaş dışında kalmayı başarmıştır.
• 1939: İngiltere ve Fransa ile "Karşılıklı Yardım Antlaşması" imzalandı. Türkiye, SSCB ile silahlı bir çatışmaya girmeme konusunun bu antlaşmada yer almasını sağladı.
• 1941: Türkiye-Almanya arasında "Saldırmazlık Antlaşması" imzalandı.
• Adana Konferansı (30 Ocak-1 Şubat 1943): Churchill ve İnönü arasında yaşandı. İngiltere, savaş sonrası Balkanlarda SSCB'nin güneye inmesini Türkiye ile engelleme arzusundaydı. Türkiye, Müttefiklere yakınlaşmakla birlikte savaş dışı kalmayı başardı.
• Kahire Görüşmeleri (5-6 Kasım 1943 ve 4-6 Aralık 1943): Müttefik Devletler Türkiye'ye yoğun baskı yaptı. Türkiye, yeterli destek olmadan savaşa girmeyeceğini belirtti.
• 1944: Türkiye, savaşın sonucunun belli olmasıyla Almanya ile ilişkilerini tamamen kesti.
• 23 Şubat 1945: Türkiye, Yalta Konferansı sonrası Müttefiklerin taleplerine uyarak Almanya'ya resmen savaş ilan etti. Ancak fiilen savaşa dahil olmadı.
• BM Kurucusu: Almanya'ya savaş ilan eden devletler San Francisco Konferansı'na davet edilerek BM'nin kurucularından oldu. Türkiye de bu devletlerden birisidir.
• Yunanistan'a İnsani Yardım: 1941'de Almanya'nın Yunanistan'ı işgali ve Müttefiklerin ablukası nedeniyle yaşanan kıtlıkta Türkiye, "Kurtuluş" gemisi ile Yunanistan'a erzak yardımında bulundu.

B. İç Politika ve Ekonomik Etkiler 📉

• Çakmak Hattı: Çatalca'da oluşturulan savunma hattı. (Adı Genelkurmay Başkanı Fevzi Çakmak'tan gelir.)
• Karartma Uygulaması: Hava saldırılarına karşı şehirlerde alınan önlemdir.
• Ekonomik Zorluklar: Üretim düştü, kıtlık yaşandı, planlı ekonomi sekteye uğradı, yatırım yapılamadı.
• Karne Uygulaması: Temel tüketim ürünleri belirli miktarda karneyle dağıtıldı.
• Karaborsacılık ve Enflasyon: Karaborsacılık yaşandı, enflasyon yükseldi.
• Narh Uygulaması: Karaborsacılığı engellemek için devlet fiyat tespiti yaptı.
• Milli Korunma Kanunu (1940): Üretim, dağıtım ve tüketim işleri tamamen devletin kontrolüne alındı. Hükümet, iç ve dış ticaret üzerinde denetimi artırmak için Ticaret Ofisi ve iaşe Müsteşarlığı gibi kurumlar oluşturdu. Bu kanunla Petrol Ofisi (1941) ve Et-Balık Kurumu (1952) kuruldu.
• Varlık Vergisi (1942): Gayrimüslim vatandaşları hedef alan vergi artırımıyla mali önlem almak isteyen uygulama. Uluslararası tepkiler üzerine 1944'te kaldırıldı.
• Toprak Mahsulleri Vergisi ve Yol Vergisi (1944): Toprak Mahsulleri Vergisi, Aşar Vergisi'nin bir benzeridir. Köylülerin tepkisi üzerine 1946'da kaldırıldı. Yol Vergisi ise 1943'te %100 artırılmış, ödeyemeyenler için angarya çalışma yükümlülükleri öngörülmüştür.

C. Dönemin Önemli İç Politik Gelişmeleri (İsmet İnönü Dönemi: 1938-1950)

• Yönetim: Cumhuriyet Halk Partisi (Tek parti), Cumhurbaşkanı İsmet İnönü (Milli Şef). Başbakanlar: Refik Saydam (1939-1942), Şükrü Saraçoğlu (1942-1946). Dışişleri Bakanları: Şükrü Saraçoğlu (1938-1942), Numan Menemencioğlu (1942-1944), Hasan Saka (1944-1947).
• Eğitim: Eğitim yatırımlarından taviz verilmedi.
  • 1940: Köy Enstitüleri kuruldu.
  • 1944: İstanbul Teknik Üniversitesi açıldı.
  • 1946: Ankara Üniversitesi ve Milli Kütüphane kuruldu.
  • 1948: "Harika Çocuklar Kanunu" (İdil Biret ve Suna Kan) çıkarılarak yetenekli çocuklar yurt dışına eğitime gönderildi.
• Diğer:
  • 1945: Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu çıkarıldı fakat başarılı olamadı.
  • Radyo yayınları sürekli yapılmaya başlandı.
  • Edebiyatta sosyal sorunlara duyarlı "Garip Akımı" ortaya çıktı.
  • 7 Eylül Kararları (1947): Cumhuriyet tarihinde ilk kez devalüasyon yapıldı ve liranın değeri düşürüldü. Serbest pazar ekonomisine geçişin ilk adımıdır.
  • Tan Olayı (4 Aralık 1945): Solcu gazete ve matbaa, karşıt görüşlü öğrencilerce basıldı.
  • Turancılık Davası (1944/45): Türkçü/Milliyetçi birçok aydın yargılandı.
  • Refah Şilebi Olayı (23 Haziran 1941): İngiltere'ye satın alınan Türk gemisini almak için yola çıkan, Türk denizcilerini taşıyan gemimiz Kıbrıs açıklarında batırıldı ve 168 askerimiz şehit oldu.

---

VIII. Özet ve KPSS Odaklı İpuçları

II. Dünya Savaşı, revizyonist devletlerin (Almanya, İtalya, Japonya) yayılmacı politikalarıyla başlamış, Versay Antlaşması'nın ağır hükümleri ve Milletler Cemiyeti'nin etkisizliği savaşın zeminini hazırlamıştır. Savaş, Almanya'nın Polonya'yı işgaliyle (1 Eylül 1939) başlamış, "Yıldırım Savaşı" ile Avrupa'da hızla ilerlemiştir. Fransa işgal edilmiş, İngiltere hava savaşında direniş göstermiştir. Doğu Cephesi'nde Barbarossa Harekatı ve Stalingrad Muharebesi kritik dönüm noktalarıdır. ABD, Pearl Harbour baskını (7 Aralık 1941) sonrası savaşa girmiş, Pasifik'te Japonya'ya karşı mücadele etmiştir. Normandiya Çıkartması (6 Haziran 1944) Avrupa'da savaşın seyrini değiştirmiş, atom bombaları (Hiroşima, Nagazaki) Japonya'nın teslimini sağlamıştır. Savaş sonrası Birleşmiş Milletler kurulmuş, Almanya ve Kore bölünmüş, Soğuk Savaş dönemi başlamıştır. Türkiye, İsmet İnönü liderliğinde denge politikası izleyerek fiilen savaşa girmemiş, ancak ekonomik ve sosyal açıdan büyük zorluklar yaşamıştır. Milli Korunma Kanunu, Varlık Vergisi gibi önlemler alınmıştır.

💡 KPSS İPUÇLARI:

• Kronolojiye Dikkat: Olayların sırası (Mançurya, Habeşistan, Südetler, Polonya, Pearl Harbour, Normandiya, Atom Bombaları) çok önemlidir.
• Lider-Politika Eşleştirmesi: Mussolini-Bizim Deniz, Hitler-Hayat Sahası, Chamberlain-Yatıştırma, Roosevelt-Atlantik Bildirisi.
• Antlaşma/Pakt İçerikleri: Ribbentrop Paktı'nın Almanya-SSCB arasındaki saldırmazlık ve Polonya'yı paylaşma amacı, Atlantik Bildirisi'nin BM'ye giden ilk adım olması.
• Dönüm Noktaları: Stalingrad (Doğu Cephesi), Pearl Harbour (ABD'nin savaşa girişi), Normandiya (Batı Cephesi).
• Türkiye'nin Dış Politikası: Denge politikası, Karşılıklı Yardım Antlaşması (İng-Fra), Saldırmazlık Antlaşması (Alm), Adana/Kahire Konferansları'ndaki tutumu, BM kurucusu olması.
• Türkiye'deki İç Politik Gelişmeler: Milli Korunma Kanunu, Varlık Vergisi, Karne, Köy Enstitüleri, 7 Eylül Kararları gibi ekonomik ve sosyal etkiler.

---

IX. KPSS Tarzı Zor Sorular

1. II. Dünya Savaşı öncesinde Almanya'nın yayılmacı politikaları ve İngiltere'nin bu politikalara karşı izlediği "Yatıştırma Politikası" hakkında aşağıdakilerden hangisi yanlış bir değerlendirmedir? A) Almanya, Versay Antlaşması'nın getirdiği kısıtlamalardan kurtulmak için gizlice silahlanmıştır. B) İngiltere'nin "Yatıştırma Politikası", Almanya'nın SSCB'ye saldırması beklentisiyle yayılmacı taleplerine göz yumulmasını içermiştir. C) Münih Konferansı, Südetler bölgesinin Almanya'ya bırakılmasıyla "Yatıştırma Politikası"nın zirve noktası olmuştur. D) "Yatıştırma Politikası", Almanya'nın Polonya'yı işgal etmesiyle terk edilmiş ve II. Dünya Savaşı başlamıştır. E) Almanya'nın Avusturya ile birleşmesi (Anschluss), İngiltere tarafından "Yatıştırma Politikası" kapsamında desteklenmiştir.

2. II. Dünya Savaşı yıllarında Türkiye'nin izlediği dış politika ve iç politikada aldığı önlemlerle ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi doğru değildir? A) Türkiye, savaş boyunca denge politikası izleyerek fiilen savaşa girmemeye özen göstermiştir. B) Milli Korunma Kanunu ile devlet, üretim ve dağıtım üzerinde kontrolü artırarak ekonomik sıkıntıları gidermeye çalışmıştır. C) Varlık Vergisi, savaşın getirdiği mali yükü hafifletmek amacıyla tüm vatandaşlardan eşit oranda alınan bir vergi olmuştur. D) Adana ve Kahire Konferansları'nda Müttefik Devletler, Türkiye'nin savaşa girmesi yönünde baskı yapmışlardır. E) Türkiye, Birleşmiş Milletler'in kurucu üyelerinden biri olabilmek için Almanya'ya sembolik olarak savaş ilan etmiştir.

3. Aşağıdaki olaylardan hangisi, II. Dünya Savaşı'nın Pasifik Cephesi'nde Japonya'nın kesin yenilgisini hızlandıran ve savaşın küresel çapta sona ermesinde doğrudan etkili olan gelişmelerden biri değildir? A) Pearl Harbour Baskını B) Midway Deniz Muharebesi C) Leyte Deniz Savaşı D) Hiroşima ve Nagazaki'ye atom bombası atılması E) Kamikaze uçaklarının kullanılması

Cevaplar: 1-E, 2-C, 3-A