Aşağıdaki çalışma materyali, sağlanan ders kaydı transkripti ve kopyalanmış metin kaynaklarından derlenmiştir.

---

İşyerinde İş Sağlığı ve Güvenliği Örgütlenmesi 📚

1. Giriş: İş Sağlığı ve Güvenliğinin Önemi ve Yasal Çerçeve

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışanların sağlığını korumayı ve güvenli bir çalışma ortamı sağlamayı amaçlayan kritik bir kavramdır. Bu, Anayasa'nın 56. maddesinde belirtilen sosyal devlet ilkesinin bir gereğidir; zira Devlet, herkesin sağlıklı ve dengeli bir çevrede yaşama hakkını ve beden-ruh sağlığını koruma yükümlülüğünü taşır. Bu doğrultuda, işyerlerinde İSG'yi sağlamak için mevzuat çıkarmakla yükümlüdür.

Ülkemizde İSG alanındaki en önemli gelişme, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu'nun (İSGK) yürürlüğe girmesidir. Bu Kanun, sadece işçileri değil, tüm çalışanları İSG kurallarının kapsamına alarak önemli bir adım atmıştır. İSGK, iş sağlığı ve güvenliği örgütlenmesine ilişkin hükümleri detaylandırmış ve bu alandaki yönetmeliklerin temelini oluşturmuştur. İşyerinde iyi bir İSG örgütlenmesi, iş kazaları ve meslek hastalıklarıyla mücadelede başarının anahtarıdır. ✅

2. İş Sağlığı ve Güvenliği Çalışan Temsilcisi

İSG örgütlenmesinin temel taşlarından biri çalışan temsilcisidir. İSGK ile yasal düzeyde düzenlenen bu temsilciler, işyerinin riskleri ve çalışan sayıları dikkate alınarak seçim veya atama yoluyla görevlendirilir.

2.1. Çalışan Temsilcisinin Nitelikleri 📝

• İşyerinin tam süreli daimi çalışanı olmak.
• En az 3 yıllık iş deneyimine sahip olmak.
• En az ortaokul düzeyinde öğrenim görmüş olmak.
• İstisnalar: Belirli süreli veya geçici işlerde bu koşullar aranmaz. Yetkili sendika temsilcisi olması durumunda ise hiçbir nitelik koşulu aranmaz.

2.2. Çalışan Temsilcisinin Sayısı 📊

Çalışan temsilcisi sayısı, işyerindeki çalışan sayısına göre belirlenir:

• 2-50 çalışanı olan işyerlerinde: 1 temsilci
• 51-100 çalışanı olan işyerlerinde: 2 temsilci
• 101-500 çalışanı olan işyerlerinde: 3 temsilci
• 501-1000 çalışanı olan işyerlerinde: 4 temsilci
• 1001-2000 çalışanı olan işyerlerinde: 5 temsilci
• 2001 ve üzeri çalışanı olan işyerlerinde: 6 temsilci Birden fazla temsilci varsa, baş temsilci seçimle belirlenir.

2.3. Belirleme Yöntemleri 🗳️

1. Sendika İşyeri Temsilcisinin Çalışan Temsilcisi Olması: İşyerinde yetkili sendika bulunması halinde, sendika temsilcisi doğrudan İSG çalışan temsilcisi olur.
2. Seçimle Belirleme: Yetkili sendika bulunmayan işyerlerinde çalışanlar arasından seçimle belirlenir. Seçimler gizli oyla yapılır ve 5 yıl geçerlidir.
3. Atama Yoluyla Belirleme: Seçimle belirlemenin mümkün olmadığı durumlarda işveren tarafından atama yapılır. Ancak bu atama, çalışanın rızasına bağlıdır ve nitelikler göz önünde bulundurulur.

2.4. Görev, Yetki ve Sorumluluklar ✅

• İSG çalışmalarına katılma ve izleme.
• Tehlike kaynağının yok edilmesi veya riskin azaltılması için tedbir alınmasını isteme.
• Tekliflerde bulunma ve çalışanları temsil etme.
• Görevini yaparken hakları kısıtlanamaz.
• Mesleki sırları ve kişisel bilgileri gizli tutma yükümlülüğü.
• İSG konularında özel eğitim alma zorunluluğu.

3. İş Sağlığı ve Güvenliği Kurulları

İSG kurulları, işyerlerinde İSG'ye ilişkin yönetime katılma modeli oluşturur ve kararları işveren için bağlayıcıdır.

3.1. Kurul Oluşturma Yükümlülüğü 🏢

• İşyerinde altı aydan fazla sürekli işlerin yapılması.
• İşyerinde en az elli çalışanın bulunması.
• Örnek: Bir inşaat firmasının 7 aydır devam eden ve 60 çalışanı olan bir şantiyesinde İSG kurulu oluşturulması zorunludur.

3.2. Kurulun Yapısı 👥

Kurul, işveren veya işveren vekili başkanlığında şu kişilerden oluşur:

• İş güvenliği uzmanı
• İşyeri hekimi
• İnsan kaynakları, personel, sosyal işler veya idari ve mali işleri yürütmekle görevli bir kişi
• Varsa sivil savunma uzmanı
• Varsa işyerinde görevli formen, ustabaşı veya usta (seçimle belirlenir)
• Çalışan temsilcisi (birden çok varsa baş temsilci)
• Önemli: Bir kişi birden fazla sıfatla kurulda yer alamaz. Sekreterya genellikle iş güvenliği uzmanı tarafından yürütülür.

3.3. Kurul Üyelerinin Eğitimi 🎓

Kurul üyeleri, kurulun görev ve yetkileri, ulusal mevzuat, iş kazaları nedenleri, endüstriyel hijyen, etkili iletişim, acil durum önlemleri, meslek hastalıkları ve risk değerlendirmesi gibi konularda özel eğitim alırlar.

3.4. Görev ve Yetkileri 🛠️

• İSG iç yönerge taslağı hazırlamak.
• Alınması gerekli tedbirleri planlamak ve belirlemek.
• Önleme politikası geliştirmek.
• Eğitim programları hazırlamak.
• Yıllık rapor hazırlamak.
• İşçinin çalışmaktan kaçınma hakkını kullanmasında karar vermek.
• Örnek: Kurul, işyerindeki yüksek gürültü seviyesi için bir önleme politikası geliştirerek, çalışanlara kulak koruyucu kullanımı eğitimi planlayabilir.

3.5. Sorumluluklar ve Çalışma Esasları ⚠️

• Kurul üyeleri, teklif ve kararlarında işyerinin durumunu ve işverenin olanaklarını göz önünde bulundurur.
• İşveren, mevzuata uygun kurul kararlarına uymakla yükümlüdür.
• Kurul üyeleri, öğrendikleri mesleki sırları gizli tutmak zorundadır.
• Kurul, en az ayda bir toplanır (tehlike sınıfına göre bu süre değişebilir).
• Toplantı süreleri, günlük çalışma süresinden sayılır.
• Kararlar salt çoğunlukla alınır ve işyerinde ilan edilen kararlar işverenleri ve çalışanları bağlar.

4. İşyeri Sağlık ve Güvenlik Birimi (İSGB) ve Ortak Sağlık Güvenlik Birimi (OSGB)

İSG hizmetlerinin yürütülmesi için işyerlerinde İSGB'ler kurulur veya dışarıdan OSGB'lerden hizmet alınır.

4.1. Tanım ve Kapsam 📚

• İSGB: İş sağlığı ve güvenliği hizmetlerini yürütmek üzere işyerinde kurulan, gerekli donanım ve personele sahip birimdir.
• OSGB: İSG hizmetlerini sunmak üzere ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş, gerekli donanım ve personele sahip kamu veya özel kuruluşlardır.

4.2. İşverenin Yükümlülükleri 💼

• İSGB oluşturmak veya OSGB'den hizmet almak.
• İSGB personelinin etkin çalışması için gerekli kolaylığı sağlamak.
• Çalışanları İSGB/OSGB hizmetleri hakkında bilgilendirmek.
• Yeterli çalışma süresi tanımak.
• İSGGM'ye bilgi vermek (İSG KATİP sistemi üzerinden).
• Çalışanların kişisel sağlık dosyalarını işten ayrılma tarihinden itibaren en az 15 yıl saklamak.
• Onaylı deftere yazılan tespit ve önerilerin yerine getirilmesinden sorumlu olmak (bu deftere yazılanlar işverene tebliğ edilmiş sayılır).

4.3. Çalışanların Hak ve Yükümlülükleri 🤝

• Sağlık ve güvenliklerini etkileyebilecek tehlikeleri İSG kuruluna veya işverene bildirme hakkı.
• İSG hizmetleri ve eğitimleri hakkında bilgilendirilme hakkı.
• İşveren veya İSGB/OSGB tarafından verilen talimatlara uyma yükümlülüğü.
• İSG eğitimlerinde geçen süreler çalışma süresinden sayılır ve çalışanlara mali yük getirmez.

4.4. Fiziki Koşullar ve Personel 🏥

• İSGB: İş güvenliği uzmanı odası (en az 8 m²), muayene odası ve ilk yardım/acil müdahale odası (en az 12 m²) gibi belirli fiziki koşulları sağlamalıdır. En az bir işyeri hekimi ve bir iş güvenliği uzmanı görevlendirilir.
• OSGB: En az bir tam süreli işyeri hekimi, bir iş güvenliği uzmanı ve bir diğer sağlık personeli istihdam etmelidir. Benzer fiziki koşullara sahip olmalıdır.

5. İşyeri Hekimi

İşyeri hekimleri, işyerlerinde sağlık gözetimi ve rehberlik hizmetleri sunar.

5.1. Nitelikler ve Çalışma Süresi 🩺

• ÇSGB tarafından verilen işyeri hekimliği belgesine sahip olmak zorundadır.
• Asgari çalışma süresi, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir:
  • Az tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 5 dakika.
  • Tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 10 dakika.
  • Çok tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 15 dakika.
• Örnek: 150 çalışanı olan tehlikeli bir işyerinde işyeri hekimi ayda en az 150 * 10 = 1500 dakika (25 saat) görev yapmalıdır.

5.2. Görevler, Yetkiler ve Yükümlülükler 💡

• Görevler: Rehberlik ve danışmanlık, sağlık gözetimi (işe giriş/periyodik muayeneler), eğitim ve bilgilendirme, ilgili birimlerle işbirliği.
• Yetkiler: Yakın ve hayati tehlike durumlarını işverene bildirme, acil müdahale gerektiren durumlarda işi geçici durdurma (işveren onayıyla), işyerinin tüm bölümlerinde inceleme yapma.
• Yükümlülükler: İşin normal akışını aksatmama, mesleki sırları gizli tutma, ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumlu olma, giderilmeyen hayati tehlikeleri Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne bildirme.

6. Diğer Sağlık Personeli

İşyeri hekimiyle birlikte çalışarak sağlık hizmetlerinin etkinliğini artırır.

6.1. Nitelikler ve Çalışma Süresi 👩‍⚕️

• ÇSGB tarafından verilen diğer sağlık personeli belgesine sahip olmak.
• Tam süreli işyeri hekimi görevlendirilen işyerlerinde zorunlu değildir.
• Çalışma süreleri, işyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre belirlenir (örn. çok tehlikeli, 10-49 çalışan için ayda en az 10 dakika).

6.2. Görevler, Yetkiler ve Yükümlülükler ✅

• Görevler: İSG hizmetlerinin planlanması, veri toplama, muayenelerde hekime yardımcı olma, ilk yardım organizasyonu, sağlık eğitimlerinde görev alma.
• Yetkiler: İşyerinin tüm bölümlerinde inceleme yapma, gerekli bilgi ve belgelere ulaşma.
• Yükümlülükler: İşin normal akışını aksatmama, mesleki sırları gizli tutma, ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumlu olma, tespit ve tavsiyeleri işyeri hekimine iletme.

7. İş Güvenliği Uzmanı

İşyerlerinde risk değerlendirmesi ve güvenli çalışma ortamı oluşturma konusunda uzmandır.

7.1. Nitelikler ve Belge Sınıfları 👷

• ÇSGB tarafından yetkilendirilmiş iş güvenliği uzmanlığı belgesine sahip olmak.
• Belgeler (A), (B) ve (C) sınıfı olarak sınıflandırılır:
  • C Sınıfı: Az tehlikeli işyerleri.
  • B Sınıfı: Az tehlikeli ve tehlikeli işyerleri.
  • A Sınıfı: Tüm tehlike sınıflarındaki işyerleri.
• Örnek: Bir maden ocağında (çok tehlikeli) sadece A sınıfı iş güvenliği uzmanı görev yapabilir.

7.2. Asgari Çalışma Süresi ⏱️

• İşyerinin tehlike sınıfına ve çalışan sayısına göre değişir:
  • Az tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 10 dakika.
  • Tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 20 dakika.
  • Çok tehlikeli: Çalışan başına ayda en az 40 dakika.

7.3. Görevler, Yetkiler ve Yükümlülükler 🛡️

• Görevler: Rehberlik ve danışmanlık, risk değerlendirmesi yapma, çalışma ortamı gözetimi (periyodik bakım, acil durum planları), eğitim, bilgilendirme ve kayıt tutma, ilgili birimlerle işbirliği.
• Yetkiler: Hayati tehlike durumlarında işin durdurulması için işverene başvurma, işyerinin tüm bölümlerinde inceleme yapma.
• Yükümlülükler: İşin normal akışını aksatmama, mesleki sırları gizli tutma, ihmallerinden dolayı işverene karşı sorumlu olma, giderilmeyen hayati tehlikeleri Çalışma ve İş Kurumu İl Müdürlüğü'ne bildirme.

8. Ücret ve İSG Hizmetlerinin Desteklenmesi

8.1. İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanı Ücreti 💰

• Ücretler, iş mevzuatının emredici hükümlerine aykırı olmamak üzere tarafların anlaşmasına tabidir.

8.2. İSG Hizmetlerinin Desteklenmesi 📈

• Kamu kurumları hariç, 10'dan az çalışanı bulunan çok tehlikeli ve tehlikeli sınıftaki işyerlerine SGK tarafından finansal destek sağlanabilir.
• Cumhurbaşkanı kararıyla az tehlikeli sınıftaki işyerleri de bu destekten faydalanabilir.
• Destek, iş kazası ve meslek hastalığı primlerinden finanse edilir.
• Uyarı: Sigortalılık bildiriminde bulunmayan işverenler destekten 3 yıl süreyle faydalanamaz. ⚠️

---

Sonuç: Kapsamlı Bir Yaklaşım

İş sağlığı ve güvenliği örgütlenmesi, 6331 sayılı İSGK ve ilgili yönetmeliklerle kapsamlı bir yasal çerçeveye oturtulmuştur. Bu örgütlenme, çalışan temsilcileri, İSG kurulları, İSGB ve OSGB'ler gibi çeşitli unsurları içerir. İşyeri hekimleri, iş güvenliği uzmanları ve diğer sağlık personeli, rehberlikten sağlık gözetimine, risk değerlendirmesinden eğitime kadar geniş bir yelpazede faaliyet gösterirler. Bu yapıların temel amacı, işyerlerinde sağlıklı ve güvenli bir çalışma ortamı oluşturmak, iş kazalarını ve meslek hastalıklarını önlemek ve çalışanların refahını sağlamaktır. Etkin bir örgütlenme, sadece yasal bir zorunluluk olmanın ötesinde, sürdürülebilir ve verimli bir çalışma hayatı için kritik öneme sahiptir.