Aşağıdaki çalışma materyali, sağlanan ders ses kaydı transkripti ve yazılı kaynaklardan derlenerek hazırlanmıştır.

---

📚 18. Yüzyıl Osmanlı Gerileme Dönemi (1699-1792) Çalışma Materyali

Giriş: Bir Dönüşüm ve Gerileme Süreci

Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılı, 1699 Karlofça Antlaşması ile başlayıp 1792 Yaş Antlaşması ile sona eren, siyasi, askeri ve sosyal alanda önemli değişimlerin yaşandığı bir "Gerileme Dönemi" olarak adlandırılır. Bu dönemde Osmanlı İmparatorluğu, Batı karşısında kaybettiği toprakları geri alma çabasıyla başlamış, ancak zamanla bu hedeften vazgeçerek mevcut topraklarını koruma ve Batı'daki gelişmeleri yakından takip etme stratejisine yönelmiştir. Bu süreç, aynı zamanda Batı'nın askeri ve teknolojik üstünlüğünün kabul edildiği, modernleşme ve ıslahat hareketlerinin başladığı bir evreye işaret eder.

🗓️ Dönemin Genel Özellikleri:

• Başlangıç: 1699 Karlofça Antlaşması
• Bitiş: 1792 Yaş Antlaşması
• İlk Siyaset: Karlofça ve İstanbul antlaşmalarıyla kaybedilen toprakları geri almak.
• Sonraki Siyaset (1718 Pasarofça Antlaşması sonrası): Mevcut toprakları korumak ve Batı'daki gelişmeleri yakından takip etmek.
• Önemli Padişahlar: II. Mustafa, III. Ahmet, I. Mahmut, III. Mustafa, I. Abdülhamit, III. Selim.
• Başlıca Rakipler: Avusturya, Venedik, Rusya, İran.
• Lehistan: Eski gücünü kaybederek Osmanlı ile Rusya arasında tampon bölge haline gelmiştir.
• Yüzyıl Sonu Gelişmesi: Fransa'nın Mısır'ı işgali.

---

⚔️ Gerileme Dönemi Siyasi Olayları ve Önemli Antlaşmalar

18. yüzyıl, Osmanlı Devleti için bir dizi önemli siyasi olaya ve imparatorluğun kaderini belirleyen antlaşmalara sahne olmuştur. Bu antlaşmalar, Osmanlı'nın toprak bütünlüğünü ve dış politikasını derinden etkilemiştir.

1️⃣ 1703 Edirne Olayı

• Nedenleri: II. Mustafa'nın yönetimi Şeyhülislam Feyzullah Efendi'ye bırakıp Edirne'ye çekilmesi, Şeyhülislam'ın İstanbul'daki kötü yönetimi, Avusturya karşısında alınan başarısız sonuçlar ve ulufesini alamayan cebeci askerlerinin isyanı.
• Sonuç: II. Mustafa tahttan indirilmiş, yerine III. Ahmet geçirilmiştir.

2️⃣ 1711 Prut Antlaşması (Rusya)

Rusya ile Osmanlı Devleti arasındaki savaşların temel nedenleri şunlardır:

• Rusya'nın Sıcak Denizlere İnme Politikası: Karadeniz ve Akdeniz'e ulaşma isteği.
• Kırım'ı Ele Geçirme İsteği: Karadeniz'deki hakimiyetini güçlendirme amacı.
• Ortodoksların Liderliğini Üstlenme: Osmanlı sınırları içindeki Ortodokslar üzerinde nüfuz kurma çabası.
• Lehistan'ı Himaye Etme: Baltık Denizi'ne ulaşma ve Osmanlı'ya karşı tampon bölge oluşturma isteği.

Savaşın Gelişimi:

• 1709 Poltova Savaşı'nda Ruslara yenilen İsveç Kralı Demirbaş Şarl, Osmanlı Devleti'ne sığınmıştır.
• Rusların Demirbaş Şarl'ı takip ederek Osmanlı topraklarına girmesi üzerine Prut Savaşı yaşanmış ve Rusya yenilgiye uğratılmıştır.
• ⚠️ Önemli Not: Rus ordusu Prut bataklığına sıkıştırılmasına rağmen, Baltacı Mehmet Paşa yeniçerilere güvenemediği için savaşa devam etmemiş ve antlaşma imzalanmıştır.

Prut Antlaşması'nın (1711) Maddeleri:

• ✅ 1700 İstanbul Antlaşması ile kaybedilen Azak Kalesi geri verilecek.
• ✅ Demirbaş Şarl ülkesine serbestçe geri dönebilecek.
• ✅ Ruslar, Lehistan'ın iç işlerine karışmayacak.
• ✅ Ruslar, İstanbul'da elçi bulundurmayacak.

💡 Önemi: 1700 İstanbul Antlaşması ile kaybedilen Azak Kalesi'nin geri alınması, Karlofça Antlaşması ile kaybedilen toprakların da geri alınabileceği umudunu kuvvetlendirmiştir.

3️⃣ 1718 Pasarofça Antlaşması (Venedik / Avusturya)

• Nedenleri:
  • Osmanlı'nın Karlofça Antlaşması ile Mora'yı Venedik'e bırakması.
  • Ortodoks Mora halkının Katolik Venedik yönetimiyle anlaşamayarak Osmanlı'dan yardım istemesi.
  • Venedik'in Karadağ'da Osmanlı Devleti'ne karşı isyan çıkarmaya çalışması.
  • Osmanlı Devleti'nin Mora ve Dalmaçya kıyılarını geri almak istemesi.

Savaşın Gelişimi:

• Osmanlı Devleti, Venedik'i yenerek Mora'yı geri almıştır.
• Bunun üzerine, Karlofça Antlaşması'nın garantör devleti olan Avusturya, Osmanlı Devleti'ne savaş açmış ve Osmanlı ağır bir yenilgi almıştır.

Pasarofça Antlaşması'nın (1718) Maddeleri:

• ✅ Mora Osmanlılarda kalmıştır.
• ✅ Belgrad gibi stratejik öneme sahip bir bölge Avusturya'nın eline geçmiştir.

💡 Önemi:

• Osmanlı Devleti, bu antlaşma ile Batı'nın üstünlüğünü ilk kez kabul etmiş ve kaybettiği toprakları geri alma düşüncesinden vazgeçmiştir.
• Bu antlaşmadan sonra var olan toprakları elinde tutmaya çalışmıştır.
• 1718 Pasarofça Antlaşması'ndan sonra Osmanlı Devleti'nde Lale Devri başlamıştır.
• Osmanlı Devleti bu dönemde Batı'ya savaş açmazken, kayıplarını doğuda İran ile savaşarak telafi etmeye çalışmıştır.

4️⃣ 1746 II. Kasr-ı Şirin Antlaşması (İran)

• Nedenleri: Osmanlı Devleti'nin Batı'daki toprak kayıplarını İran'la savaşarak telafi etmek istemesi.
• Gelişmeler:
  • İran'daki iç karışıklıklardan yararlanmak isteyen Rusya'nın da İran topraklarına girmesiyle Osmanlı ile Rusya arasında savaş durumu oluşmuştur.
  • Ancak Fransa'nın arabuluculuğu ile 1724 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında ilk dostluk antlaşması olan İstanbul Antlaşması imzalanmıştır.
  • İran'la yapılan savaşlar sonucu 1746'da II. Kasr-ı Şirin Antlaşması (Kerden) imzalanarak eski sınırlara geri dönülmüştür.

💡 Önemi: Halihazırdaki Türkiye-İran sınırlarının belirlenmesinde etkili olan antlaşma 1639 Kasr-ı Şirin Antlaşması'dır. 1746 antlaşması bu sınırları teyit etmiştir.

5️⃣ 1739 Belgrad Antlaşması (Rusya / Avusturya)

• Nedenleri:
  • Rusya'nın Karadeniz'e inmek istemesi, Ortodoksları himaye etmesi, Lehistan'ın iç işlerine karışması.
  • Avusturya'nın Osmanlı topraklarına saldırması.

Savaşın Gelişimi:

• Osmanlı Devleti, 1736-1739 savaşlarında Avusturya ve Rusya ile iki cephede savaşmasına rağmen başarılı olmuştur.
• Bu başarının kazanılmasında I. Mahmut Dönemi'nde yapılan askeri ıslahatlar ve Fransa'nın arabuluculuğu etkili olmuştur.

Belgrad Antlaşması'nın (1739) Maddeleri:

• ✅ Avusturya, Pasarofça Antlaşması ile aldığı toprakları geri vermiştir.
• ✅ Azak Kalesi yıkılmak şartıyla Rusya'ya bırakılmıştır.
• ✅ Rusya Karadeniz'de ticaret ya da savaş gemisi bulunduramayacağını kabul etmiştir.
• ✅ Rus çarı, Avusturya ve Fransa krallarına denk sayılmıştır.

💡 Önemi:

• Belgrad Antlaşması, Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılda imzaladığı son kazançlı antlaşmadır.
• Ruslar, Karadeniz'in Türk denizi olduğunu son kez kabul etmiştir.
• Fransa'nın arabuluculuk yaptığı için verilen kapitülasyonlar sürekli hale getirilmiştir (1740 Kapitülasyonları / I. Mahmut).

6️⃣ 1774 Küçük Kaynarca Antlaşması (Rusya)

• Nedenleri: Rusya'nın Kırım ve Kafkaslar üzerinde hakimiyet kurmak istemesi.
• Savaşın Gelişimi: Rus donanması 1770 yılında Çeşme Baskını ile Osmanlı donanmasını yakmıştır.
  • ⚠️ Not: Rus Donanması, Çeşme Baskını sırasında ilk kez Akdeniz'e girmiştir. Bu baskın yaşandığı sırada Osmanlı Padişahı III. Mustafa'dır. Baskından sonra III. Mustafa vefat etmiş, I. Abdülhamit tahta geçmiştir.

Küçük Kaynarca Antlaşması'nın (1774) Maddeleri:

• ✅ Kırım bağımsız olacak, ancak dini yönden Osmanlı halifesine bağlı kalacak. (Osmanlı Devleti ilk kez nüfusu Türk ve Müslüman olan bir toprağı kaybetmiştir. Halifelik makamının gücünden ilk kez siyasi bir araç olarak yararlanılmak istenmiştir.)
• ✅ Rusya, Osmanlı sınırları içinde yaşayan Ortodoksların haklarını koruyacak. (Rusya bu madde ile açık bir şekilde Osmanlı iç işlerine karışma hakkı elde etmiştir.)
• ✅ Rusya; Osmanlı sularında serbestçe ticaret yapabilecek. (Rusya'ya ilk kez ayrıcalık/kapitülasyon verilmiştir.)
• ✅ Rusya, Osmanlı toprakları içinde istediği yerde konsolosluk açabilecek ve İstanbul'da sürekli elçi bulundurabilecek. (Rusya özellikle Balkanlarda Ortodoks unsurları kışkırtma şansı elde etmiştir.)
• ✅ Osmanlı Devleti, Rusya'ya savaş tazminatı ödeyecek.

⚠️ Uyarı:

• Küçük Kaynarca Antlaşması, 18. yüzyılda imzalanan şartları en ağır antlaşmadır.
• Osmanlı Devleti ilk kez savaş tazminatı ödemiştir.
• Halifelik makamı resmi olarak ilk kez Küçük Kaynarca Antlaşması'nda kullanılmıştır.

Rusya ve Avusturya'nın Osmanlı Toprakları Üzerindeki Projeleri:

• Grek Projesi: Türklerin Avrupa'dan atılarak İstanbul merkezli bir Rus prensinin yönetiminde bir Grek Devleti kurma projesidir. Rus Çariçesi II. Katerina'nın en büyük hayali olan bu proje, Bizans İmparatorluğu'nu yeniden canlandırmayı amaçlamıştır.
• Dakya Projesi: Rusya ve Avusturya arasında Osmanlı topraklarını paylaşmak amacıyla hazırlanan projedir. Bu proje ile Osmanlı topraklarında Dakya Devleti adıyla Rusya ve Avusturya'ya bağımlı bir devlet kurmak amaçlanmıştır.

7️⃣ 1791 Ziştovi ve 1792 Yaş Antlaşmaları

• Nedenleri: Rusya ve Avusturya'nın ittifak oluşturarak Osmanlı topraklarını paylaşmak istemesi (Grek ve Dakya Projeleri).

Gelişmeler:

• 1789 yılında Fransız İhtilali'nin çıkması üzerine, çok uluslu yapıya sahip olan Avusturya, Osmanlı Devleti üzerindeki emellerinden vazgeçerek 1791'de Ziştovi Antlaşması'nı imzalamıştır.

Ziştovi Antlaşması'nın (1791) Maddeleri:

• ✅ Avusturya işgal ettiği topraklardan geri çekilmiştir.
• ✅ Kanuni Sultan Süleyman Dönemi'nden itibaren başlayan Osmanlı-Avusturya savaşları kesin olarak sona ermiştir.

Yaş Antlaşması'nın (1792) Maddeleri:

• Avusturya'nın savaştan çekilmesinden sonra Rusya, 1792'de Osmanlı Devleti ile Yaş Antlaşması'nı imzalamıştır.
• ✅ Osmanlı Devleti Kırım'ın Rusya'ya ait olduğunu kabul etmiştir.
• ✅ Dinyester Nehri iki devlet arasında sınır kabul edilmiştir.

⚠️ Önemi: 1792 yılında Rusya ile imzalanan Yaş Antlaşması ile Osmanlı Devleti'nin Dağılma Dönemi başlamıştır.

Kırım'ın Osmanlı Devleti'nin Elinden Çıkma Süreci:

• 1️⃣ Küçük Kaynarca Antlaşması (1774): Kırım bağımsız olmuştur.
• 2️⃣ Aynalıkavak Tenkihnamesi (1779): Rus taraftarı olan Şahin Giray Kırım hanı olmuştur.
• 3️⃣ Yaş Antlaşması (1792): Kırım'ın Rusya'ya ait olduğu kabul edilmiştir.

8️⃣ Fransa'nın Mısır İşgali (1798)

• Nedenleri:
  • 1789 Fransız İhtilali sonrasında yayılmacı bir siyaset izleyen Fransa'nın, Napolyon Bonapart komutasında Mısır'a asker çıkarması.
  • Napolyon'un İngiliz sömürgelerine giden yolu kesmek ve Fransa'nın hakimiyet alanını Hindistan yönünde genişletmek istemesi.

Gelişmeler:

• Mısır'ın Fransa tarafından işgal edilmesi üzerine Osmanlı Devleti, İngiltere ve Rusya'dan yardım istemiş ve ilk kez **"Denge Siyaseti"**ne başvurmuştur. Bu dönemde Osmanlı padişahı III. Selim'dir.
• Mısır'da yaşanan savaşlarda Fransız modeline göre hazırlanan Nizam-ı Cedid Ordusu, Cezzar Ahmet Paşa komutasında Fransa'yı yenmeyi başarmış ve ilk zaferini kazanmıştır (Akka Zaferi).
• İngiliz Amirali Nelson komutasında, Ebukır Limanı'nda Fransa donanması yakılmıştır.
• ⚠️ Önemli Not: Napolyon'un Mısır işgali sırasında Osmanlı Devleti, ilk kez boğazları yabancı bir devletin donanmasına açmıştır. Tarihte ilk kez Rus donanması Boğazlar üzerinden Akdeniz'e inmiştir.
• 1801 yılında El Ariş Antlaşması imzalanarak Fransa, Mısır'dan çekilmek zorunda kalmıştır.

---

📈 Gerileme Dönemi Islahat Hareketleri ve Dönüşüm Çabaları

18. yüzyıl, Osmanlı Devleti'nin Batı karşısında yaşadığı gerilemeyi durdurmak ve devleti yeniden güçlendirmek amacıyla çeşitli alanlarda ıslahat (yenilik) hareketlerinin başladığı bir dönemdir. Bu ıslahatlar, Batı'nın askeri ve teknik üstünlüğünün kabul edilmesiyle Batı tarzında gerçekleştirilmeye çalışılmıştır.

1️⃣ III. Ahmet Dönemi Islahatları (Lale Devri - 1718-1730)

• Başlangıç: 1718 Pasarofça Antlaşması ile Batı'nın üstünlüğünün ilk kez kabul edilmesi.
• Sadrazam: Nevşehirli Damat İbrahim Paşa.
• Önemli Islahatlar:
  • 📚 İlk Türk Matbaası: Sait Mehmet Efendi ile İbrahim Müteferrika tarafından İstanbul'da açılmıştır (1727). Basılan ilk eser Vankulu Lügatı'dır.
    • ⚠️ Not: Hattatlar ve müstensihler (el yazması kitapları çoğaltanlar) tepki göstermiş, bu nedenle dini nitelikteki eserlerin elde yazılmasına, matbaada basılmamasına karar verilmiştir. Osmanlı'da matbaayı kullanan ilk topluluk Yahudilerdir. Matbaa, Avrupa'dan alınan ilk teknik yeniliktir.
  • ✅ Geçici Elçilikler: Avrupa'ya (Paris, Viyana, Varşova, Moskova) ilk kez geçici elçilikler açılmıştır. Paris'e giden ilk geçici elçi Yirmisekiz Mehmet Çelebi Efendi, izlenimlerini Sefaretnâme'sinde anlatmıştır.
  • ✅ İtfaiye Ocağı: İlk kez "tulumbacılar" denilen itfaiye ocağı kurulmuştur.
  • ✅ Çiçek Aşısı: Osmanlı ülkesinde ilk kez çiçek hastalığına karşı aşı uygulanmıştır.
  • ✅ Fabrikalar: İstanbul'da çini imalathanesi, Yalova'da kağıt fabrikası açılmıştır.
  • ✅ Tercüme Encümenliği: Doğu ve Batı'dan çeşitli eserlerin tercüme edilmesi amacıyla kurulmuş, Doğu klasiklerinden Türkçeye çeviriler yapılmıştır.
    • 💡 Yorum: Tercüme edilen eserlerin matbaada çoğaltılıp basılması, yeni gelişmelerin yakından izlenmesine ve kültür hayatının canlanmasına neden olmuştur.
  • ✅ Sivil Mimari: Avrupa mimarisinden yararlanılarak barok tarzda eserler yapılmıştır (III. Ahmet Çeşmesi, Sadabat Sarayı).
• Sonu: 1730 Patrona Halil İsyanı ile bu dönem sona ermiştir.

2️⃣ I. Mahmut Dönemi Islahatları (1730-1754)

• Odak Noktası: Avrupa tarzında ilk askeri ıslahatlar.
• Önemli Islahatlar:
  • 📚 İlk Yabancı Askeri Uzman: Batı'dan getirilen ilk askeri uzman Fransız Kont De Bonneval (Humbaracı Ahmet Paşa) olmuştur. İlk kez yabancı uzmanlardan yararlanılmıştır.
  • ✅ Ordu Düzenlemesi: Ordu Fransız tarzında bölük, tabur, alay olarak yeniden bölümlere ayrılmıştır.
  • ✅ Hendesehane: Ordunun mühendis ve subay ihtiyacını karşılamak amacıyla Avrupa tarzında ilk askeri okul olan Hendesehane açılmıştır. (Batılı tarzda açılan ilk askeri teknik okuldur.)
  • ✅ Humbaracı ve Topçu Ocakları: Yeniden düzenlenmiştir.
  • ✅ Halk Kütüphaneleri: Açılmış, el yazması kitaplar toplattırılmıştır.

3️⃣ III. Mustafa Dönemi Islahatları (1757-1774)

• Islahatçı Devlet Adamları: Koca Ragıp Paşa ve Baron De Tott.
• Önemli Islahatlar:
  • ✅ Sürat Topçuları Ocağı: Baron De Tott tarafından kurulmuştur.
  • 📚 Mühendishane-i Bahri Hümayun: Deniz kuvvetlerinin subay ihtiyacını karşılamak amacıyla Cezayirli Gazi Hasan Paşa'nın gayretleri ile açılmıştır. (İlk denizcilik okuludur ve günümüzdeki İstanbul Teknik Üniversitesi'nin temelini oluşturmuştur.)
  • ✅ İç Borçlanma: İlk kez bu dönemde iç borçlanmaya gidilmiş, esham senetleri düzenlenmiştir.
  • ✅ Donanma Yenileme: Çeşme Baskını'ndan sonra yanan donanmayı yeniden kurmak için tersane ıslah edilmiş ve yeni bir donanma kurulmuştur.

4️⃣ I. Abdülhamit Dönemi Islahatları (1774-1789)

• Islahatçı Devlet Adamları: Sadrazam Halil Hamit Paşa ve Cezayirli Hasan Paşa.
• Önemli Islahatlar:
  • ✅ Askeri Ocakların Geliştirilmesi: Sürat Topçuları Ocağı geliştirilmiş, Humbaracı ve Lağımcı Ocakları ıslah edilmiştir.
  • ✅ İstihkam Okulu: Orduya subay yetiştirmek amacıyla açılmıştır.
  • ✅ Yeniçeri Düzenlemeleri: Yeniçeri sayımı yapılmış, ulufe alım satımı yasaklanmış ve cülus bahşişi kaldırılmıştır.
  • ✅ Esham Senetleri: Yürürlüğe konulmuş, Galata bankerleri ile Rum ve Ermeni tüccarlardan iç borç alınmıştır.
  • ✅ Yabancı Uzmanlar: Yabancı uzmanların Müslüman olma ve Osmanlı kıyafeti giyme zorunluluğu kaldırılmıştır.

5️⃣ III. Selim Dönemi Islahatları (Nizam-ı Cedid Devri - 1789-1807)

• Özelliği: Osmanlı Devleti'nin ilk programlı ıslahatçı padişahıdır. Fransız İhtilali'nin etkilerinin başladığı bir dönemde tahta geçmiştir.
• Önemli Islahatlar:
  • ✅ Sürekli Elçilikler: Avrupa'da açılan elçilikler sürekli hale getirilmiştir.
    • 📚 İlk Sürekli Elçilik: Londra'da açılmıştır. Daha sonra Paris, Viyana ve Berlin'de elçilikler açılmıştır.
    • 📚 İlk Sürekli Elçi: Yusuf Agâh Efendi'dir.
    • 💡 Yorum: Osmanlı Devleti, Batı'da açtığı sürekli elçilikler ile Avrupa devletlerini yakından tanıyarak aleyhine oluşturulan ittifaklardan zamanında haberdar olma fırsatını yakalamıştır. Ayrıca Osmanlı Devleti'nin Avrupa'da sürekli elçilikler açması Batı kültürüyle etkileşimini artırmıştır.
  • ✅ Meşveret Meclisi: (Danışma Meclisi) oluşturularak devlet adamlarına raporlar (layihalar) hazırlatılmış, sorunlara çözümler aranmıştır.
  • ✅ Yerli Malı Kullanımı: Teşvik edilerek Sanayi İnkılabı'nın olumsuz etkileri kırılmaya çalışılmış, Osmanlı parasının değeri korunmak istenmiştir.
  • ✅ Şeyhülislam ve Kadı Yetkileri: Şeyhülislamların yetkileri kısıtlanmış ve kadıların görev yerlerine gitmeleri sağlanmıştır.
  • 📚 Nizam-ı Cedid Ordusu: Batı tarzı Nizam-ı Cedid ordusu kurulmuştur. Bu ordu, Batı tarzı ile kurulan ilk askeri birliktir.
    • 💡 Başarısı: 1798 yılında Fransızlara karşı Akka Zaferi'ni kazanmıştır. Bu zafer, bu dönemde yapılan askeri ıslahatların başarıya ulaştığının kanıtıdır.
  • 📚 İrad-ı Cedid Hazinesi: Islahatların masrafını karşılamak amacıyla oluşturulmuştur.
  • 📚 Mühendishane-i Berri Hümayun: Kara kuvvetlerinin subay ihtiyacını karşılamak amacıyla kurulmuştur (Kara Mühendishanesi).
  • 📚 Matbaa-i Amire: İlk kez devlet matbaası kurulmuştur.
  • ✅ Fransızca Eğitimi: Askeri teknik okullarda Fransızca zorunlu yabancı dil olarak okutulmuştur.
  • ✅ Kışlalar: Levent ve Selimiye kışlaları kurulmuştur.
  • ✅ Avrupa'dan Subaylar: Yeni ordunun eğitimi için Avrupa'dan subaylar getirilmiştir.
• Sonu: III. Selim Dönemi, Kabakçı Mustafa İsyanı ile sona ermiştir.
• ⚠️ Tepki Gösteren Kesimler: Yeniçeriler, Ulema, Halk.
• 💡 Not: III. Selim'in musiki ile uğraşan bir yanı da vardı, Türk musikisine "Suzidilara" makamını kazandırmıştır.

---

Sonuç: Gerileme Dönemi'nin Mirası ve Dağılma Dönemi'ne Geçiş

Osmanlı Devleti'nin 18. yüzyılı, Karlofça Antlaşması ile başlayan ve Yaş Antlaşması ile sona eren, siyasi ve askeri açıdan zorlu bir gerileme dönemi olmuştur. Bu süreçte, başlangıçta kaybedilen toprakları geri alma hedefi güdülürken, Pasarofça Antlaşması sonrasında Batı'nın üstünlüğünün kabulüyle mevcut toprakları koruma ve Batılılaşma eksenli ıslahatlar yapma politikasına geçilmiştir.

Prut, Pasarofça, Belgrad, Küçük Kaynarca ve Yaş gibi önemli antlaşmalar, Osmanlı'nın toprak kayıplarını derinleştirmiş ve özellikle Rusya'nın Karadeniz ile Balkanlar üzerindeki etkisini artırmıştır. Küçük Kaynarca Antlaşması, Kırım'ın kaybı ve Rusya'ya tanınan geniş haklarla dönemin en ağır antlaşması olarak öne çıkmıştır.

İçeride ise Lale Devri'nden III. Selim'in Nizam-ı Cedid hareketine kadar uzanan bir dizi ıslahat çabası görülmüştür. Bu ıslahatlar, matbaanın kurulması, Batı tarzı askeri okulların açılması, sürekli elçiliklerin tesisi ve ordunun modernleştirilmesi gibi alanlarda yoğunlaşmıştır. Ancak bu yenilikler, özellikle Yeniçeriler ve Ulema gibi geleneksel yapılar tarafından sıklıkla tepkiyle karşılanmış ve isyanlarla sona ermiştir.

18. yüzyıl, Osmanlı Devleti için bir yandan toprak kayıplarının ve siyasi zayıflığın arttığı, diğer yandan ise Batı'yı tanıma ve modernleşme çabalarının başladığı, Dağılma Dönemi'ne geçişin temellerinin atıldığı kritik bir evreyi temsil etmektedir. Bu dönemdeki deneyimler, 19. yüzyıldaki daha kapsamlı reform hareketlerine zemin hazırlamıştır.