Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metinlerden derlenerek hazırlanmıştır.

---

Soğuk Savaş Dönemi: Bağımsızlık Hareketleri ve Türkiye 🌍

Soğuk Savaş dönemi (1947-1991), dünya siyasetinde büyük değişimlere yol açan, sömürgeciliğin sona ermesiyle birçok yeni devletin ortaya çıktığı kritik bir süreçtir. Bu dönemde, Sovyet Rusya'nın komünizmi yayma politikasına karşı, Amerika Birleşik Devletleri (ABD) ve müttefikleri "çevreleme politikası" izlemiştir. Bu çalışma materyali, Asya ve Afrika'daki bağımsızlık hareketlerini ve Türkiye'nin bu dönemdeki iç ve dış politikasını detaylandırmaktadır.

1. Asya ve Afrika'da Bağımsızlık Hareketleri ✊

1.1. Güneydoğu Asya Anlaşma Teşkilatı (SEATO) 🤝

Sovyet Rusya'nın Uzak Doğu Asya'daki etkisini sınırlamak ve komünist yayılmacılığa karşı bir set oluşturmak amacıyla kurulmuştur.

• Kuruluş Amacı: Olası bir Rus saldırısında Amerikan yardımını alabilmek ve bölgedeki devletleri ABD himayesine almak.
• Üyeler: ABD, İngiltere, Fransa, Tayland, Filipinler, Pakistan, Yeni Zelanda, Avustralya.

1.2. Hindistan ve Pakistan'ın Kuruluşu 🇮🇳🇵🇰

İngiliz sömürgeciliğinin sona ermesiyle Hint Yarımadası'nda iki yeni devlet ortaya çıkmıştır.

• İngiliz Sömürgeciliği: 1858'de Babür İmparatorluğu'nun varlığına son veren İngiltere, Hindistan'ı sömürmeye başlamış, kas sistemini kendi çıkarları doğrultusunda kullanmıştır.
• Mahatma Gandhi (1869-1948):
  • Eğitimi ve Mücadelesi: Londra'da hukuk eğitimi almış, Güney Afrika'da Hintlilere uygulanan ırkçılığa karşı pasif direniş (şiddetsizlik) eylemlerini başlatmıştır.
  • Unvanları: "Bapu" (ulusun babası) ve "Mahatma" (yüce ruh).
  • Tuz Yürüyüşü (1930): İngilizlerin tuz vergisine karşı yaklaşık 400 km'lik bir yürüyüşle Hintlilerin kendi tuzlarını üretebileceğini göstermiştir.
  • Hedefleri: Hindistan'ı İngiliz sömürgesinden kurtarmak ve Müslümanlarla Hinduları ayrılmadan tek bir Hindistan çatısı altında birleştirmek.
  • Mirası: Doğum günü (2 Ekim) Dünya Şiddetsizlik Günü olarak kutlanmaktadır.
• Hindistan ve Pakistan'ın Ayrılması (1947):
  • İkinci Dünya Savaşı sonrası İngiltere'nin çekilmesiyle, Müslümanlar Muhammed Ali Cinnah liderliğindeki Müslüman Birliği Partisi çatısı altında ayrı bir devlet talep etti.
  • Hindistan: İlk Başbakanı Jawaharlal Nehru.
  • Pakistan: Kurucusu Muhammed Ali Cinnah.
• Keşmir Sorunu: Hindistan ile Pakistan arasında günümüze kadar süren ve doğal kaynaklar açısından zengin olan Keşmir bölgesi üzerinde çatışmalar yaşanmıştır.
• Bangladeş'in Kuruluşu (1971): Hindistan'ın doğusunda kalan Doğu Pakistan, Bangladeş adıyla Pakistan'dan ayrılarak bağımsızlığını ilan etmiştir. Bu süreçte Hindistan Başbakanı Indira Gandhi'nin önemli rolü olmuştur.

1.3. Cezayir'in Bağımsızlık Mücadelesi 🇩🇿

• Fransız İşgali: Osmanlı Devleti'nin Kuzey Afrika'da kaybettiği ilk toprak parçası olan Cezayir, 1830'da Fransa tarafından işgal edildi. Fransızlar, Cezayirlilerden Müslümanlığı terk ederek Hristiyan olmalarını ve Fransız vatandaşı olmalarını talep etti.
• Direniş Liderleri:
  • Muhammed el-Mukrani (1871): Fransız işgaline karşı direniş başlattı.
  • Abdülhamit bin Badis (1931): "Dinimiz İslam, dilimiz Arapça, vatanımız Cezayir" sloganıyla direnişi genişletti.
• Setif Katliamı (1945): Fransa, 40.000 Cezayirliyi katlederek bağımsızlık mücadelesini daha da alevlendirdi.
• Cemile Buhayra: Direnişin sembolü haline gelen kadın kahramanlardan biridir.
• Evian Anlaşması (1962): Fransa, bu anlaşma ile Cezayir'in bağımsızlığını tanıdı.

1.4. Afrika Birliği Örgütü (ABÖ) 🌍

• Kuruluş (1963): Etiyopya'nın başkenti Addis Ababa'da 32 devletin katılımıyla kurulmuştur.
• Amaç: Yeni bağımsız olan Afrika ülkelerinin kendi aralarında işbirliğini ve ekonomik dayanışmayı sağlamak.

1.5. Nelson Mandela (1918-2013) 🇿🇦

• Madiba: Güney Afrika'da apartheid rejimine karşı mücadele eden ve "Madiba" lakabıyla direnişin ve özgürlük savaşının küresel bir sembolü haline gelen liderdir.

1.6. Doğu Asya Milletler Birliği (ASEAN) 🌏

• Kuruluş Amacı: Yeni bağımsızlığını kazanmış bölge ülkeleri arasında kültürel ve ekonomik işbirliğini geliştirmek.
• Farkı: SEATO'dan farklı olarak, dış güçlerin müdahalesi olmadan, bölge ülkelerinin kendi inisiyatifleriyle kurulmuştur.
• Üyeler: Filipinler, Tayland, Malezya, Endonezya, Singapur, Vietnam, Kamboçya.

2. Soğuk Savaş Döneminde Türkiye 🇹🇷

Soğuk Savaş dönemi, Türkiye'nin iç ve dış politikasında köklü değişikliklere yol açmıştır.

2.1. NATO'ya Giriş ✅

• Başvuru Süreci: Türkiye, NATO kurulduktan kısa süre sonra başvurmuş ancak başlangıçta kabul edilmemiştir.
• Kore Savaşı'nın Etkisi: Türk birliklerinin Kore Savaşı'nda gösterdiği üstün başarılar, Türkiye'nin NATO'ya girişini hızlandırmıştır.
• ABD'nin Çevreleme Politikası: ABD, SSCB'ye yakın coğrafyada üsler kurmak ve komünizmin yayılmasını engellemek amacıyla Türkiye'nin üyeliğini desteklemiştir.
• Üyelik (1952): Türkiye, Yunanistan ile birlikte NATO'ya üye olmuştur.

2.2. İç Politikadaki Değişimler 🇹🇷

NATO üyeliği, Türkiye'nin iç tehdit algılamalarını değiştirmiştir:

• Demokratikleşme: İsmet İnönü'nün çabalarıyla çok partili hayata geçiş hızlanmış, muhalefet bir iç tehdit olmaktan çıkmıştır.
• Liberal Hükümetler: Hasan Saka hükümeti gibi liberal görüşlü hükümetler kurulmuştur.
• Amerikan Sempatizanlığı: Toplumda Amerikan sempatizanlığı ve Batı tarzı demokrasi anlayışı gelişmiştir.
• Tehdit Algısı Değişimi: Yıllarca iç tehdit olarak görülen "irtica"nın yerini "komünizm" almıştır.
• Anayasal Düzenlemeler: Komünizmden esinlenerek yapılan anayasal düzenlemeler kaldırılmıştır.
• Parti Suçlamaları: Demokrat Parti ve Cumhuriyet Halk Partisi, birbirlerini komünizmle yeterince mücadele etmemekle suçlamıştır.

2.3. Dış Politikadaki Değişimler 🇹🇷

• ABD Eksenli Politika: Türkiye, tamamen ABD eksenli bir dış politika izlemeye başlamıştır.
• Uluslararası Kuruluşlar: ABD'nin istediği kuruluşlara üye olunurken, istemediklerine katılınmamıştır (örn. Asya Konferansı).
• İthalatın Yönü: Hızlı bir dışa açılım süreci yaşanmış ve ithalatın yönü ABD'ye kaymıştır. Amerikan menşeili ürünler kaliteli ve güvenilir kabul edilmiştir.
• Marshall Yardımları: Türkiye'ye 400 milyon dolara yakın para gelmiş ve bu parayla Türk ordusu modernize edilmiştir.
  • ⚠️ Yedek Parça Sorunu: ABD'nin savaş araçlarını bedava vermesine rağmen, yedek parça konusunda yüksek fiyatlar talep etmesi Türkiye için ciddi bir sorun oluşturmuştur.

2.4. Bölgesel Paktlar 🤝

• Balkan Paktı (1953):
  • Kuruluş Amacı: SSCB tehditlerine karşı kurulmuştur.
  • Üyeler: Türkiye, Yunanistan, Yugoslavya.
  • Dağılma Sebepleri:
    1. Yugoslavya'nın Stalin'in ölümünden sonra tekrar SSCB'ye yaklaşması.
    2. Türkiye ile Yunanistan arasında 1954'te Kıbrıs sorununun ortaya çıkması.
• Bağdat Paktı / CENTO (1955):
  • Kuruluş Amacı: Ortadoğu'da güvenliği sağlamak.
  • Kurucu Üyeler: Türkiye, Irak, İran, İngiltere, Pakistan.
  • Değişim Süreci:
    1. Irak'ın Ayrılması (1958): Irak'ta yaşanan darbe sonrası Irak pakttan ayrıldı.
    2. Merkez Değişimi: Paktın merkezi Bağdat'tan Ankara'ya taşındı.
    3. İsim Değişikliği: Paktın adı "Merkezi Antlaşma Örgütü" (CENTO) olarak değiştirildi.
  • 💡 Önemli Not: Bağdat Paktı'nın devamı CENTO'dur.

---