Bu çalışma materyali, ders transkripti ve notlarından derlenmiştir.

---

🇹🇷 1. TBMM'nin Kuruluşu, Özellikleri ve Sevr Antlaşması

📚 Giriş: İstanbul'un İşgali ve Yeni Bir Başlangıç

16 Mart 1920'de İstanbul'un İtilaf Devletleri tarafından işgali, Türk tarihinde yeni bir dönüm noktası olmuştur. Mustafa Kemal Paşa, bu işgalin geçici değil, kalıcı olduğunu öngörerek yeni bir ulusal mücadele başlatma kararı almıştır. Amacı, padişahlık ve hilafet makamını düştüğü bu durumdan kurtarmak ve ulusal bağımsızlığı sağlamaktı. Bu doğrultuda, Osmanlı Mebusan Meclisi'nden kaçabilen milletvekillerinin Ankara'ya gelmesini istemiştir.

🏛️ 1. TBMM'nin Kuruluşu

1. İstanbul'dan Ankara'ya Zorlu Yolculuk

• Mebusların Kaçışı: İstanbul'dan Ankara'ya geçiş, İtilaf Devletleri'nin sıkı denetimi nedeniyle oldukça zordu. Özellikle Üsküdar ve Fatih'teki Özbek tekkeleri gibi gizli yapılar, mebusların Anadolu'ya ulaşmasında kilit rol oynamıştır.
• Mustafa Kemal'in Planı: Mustafa Kemal, yeni bir meclis oluşturmak için iki yol düşündü: ya kısa sürede genel bir seçim yapmak ya da Osmanlı Mebusan Meclisi'nden gelebilen milletvekillerini toplamak.
• Seçim Sistemi: Ülke 66 seçim bölgesine ayrıldı ve her bölgeden beşer milletvekili seçilmesi istendi. Bu, toplamda 330 milletvekili beklendiği anlamına geliyordu.

2. Açılış Günü ve Katılım

• Beklenti ve Gerçeklik: 23 Nisan 1920'de meclis açıldığında, beklenen 330 milletvekili yerine sadece 115 kişi katılabildi.
• Düşük Katılımın Nedenleri:
  • Ulaşım ve haberleşme güçlükleri.
  • Seçildiği halde vefat eden milletvekilleri (örneğin 4 kişi).
  • İtilaf Devletleri'nin engellemeleri.
  • Komutanların aynı zamanda milletvekili seçilip cephelerde bulunmaları (örn. Kazım Karabekir Edirne'den, Mustafa Kemal Ankara'dan seçilmiştir).

3. Meclis Binası ve Hazırlıklar

• Mekan Seçimi: Ankara Ulus'ta bulunan, İttihat ve Terakki Cemiyeti'nin Birinci Dünya Savaşı nedeniyle yarım kalmış kulüp binası meclis binası olarak belirlendi.
• Halkın Desteği: Bina, kiremit, lamba ve sıra gibi temel ihtiyaçlardan yoksundu. Ankara halkı, kendi imkanlarıyla kiremit temin ederek, ilkokullardan sıralar getirerek ve kahvehanelerden gaz lambaları toplayarak meclisin açılışına büyük destek verdi.
• Toplumsal Çeşitlilik: Mecliste din adamından çiftçiye, öğretmenden askere kadar toplumun her kesiminden temsilciler yer alıyordu. Tek amaçları vatanın kurtuluşuydu.

4. Meclis Adı Tartışmaları

• Mustafa Kemal'in Önerisi: Mustafa Kemal, meclisin adının "Meclis-i Müessisan" (Kurucu Meclis) olmasını önermişti.
• Reddedilme Nedenleri:
  • Halkın bu terime alışık olmaması.
  • "Kurucu Meclis" adının yeni bir devlet kurma imajı yaratması ve saltanat yanlılarını ürkütme ihtimali.
• Kabul Edilen Ad: Meclisin adı "Büyük Millet Meclisi" oldu. "Türkiye" ibaresi ise dokuz buçuk ay sonra eklendi.

5. Açılış Tarihi ve Dini Atmosfer

• Tarih Değişikliği: Meclisin açılışı aslında 22 Nisan Perşembe günü planlanmıştı. Ancak Şeyhülislam Dürrizade Abdullah Efendi'nin Kuvay-i Milliyecileri "asi" ilan eden fetvası üzerine, Mustafa Kemal açılışı 23 Nisan Cuma gününe erteledi.
• Dini Törenler: Bu stratejik kararla, Cuma namazı Hacı Bayram Camii'nde kılındı, dualar edildi, kurbanlar kesildi ve meclis dini bir atmosferle açıldı.
• Açılış Konuşması: Geleneksel olarak en yaşlı üye olan Sinop Milletvekili Şerif Bey, 75 yaşında meclisin açılış konuşmasını yapmıştır.

📜 1. TBMM'nin Temel Özellikleri ve 24 Nisan Kararları

Meclis açıldıktan bir gün sonra, 24 Nisan 1920'de, meclisin karakterini ve çalışma prensiplerini belirleyen önemli kararlar alınmıştır:

1. 24 Nisan Kararları ✅

• Meclisin Üzerinde Güç Yoktur: Padişahlık ve İstanbul Hükümeti'nin otoritesi reddedilmiştir.
• Geçici Değildir: Meclisin geçici değil, sürekli olacağı vurgulanmıştır.
• Hükümet Başkanı/Padişah Vekili Yok: Geçici bir hükümet başkanı veya padişah vekili atamanın uygun olmadığı belirtilmiştir.
• Güçler Birliği: Yasama ve yürütme yetkileri Büyük Millet Meclisi'nde toplanmıştır. Bu, hızlı karar alabilmek için olağanüstü koşulların bir gereğiydi. Yargı yetkisi de İstiklal Mahkemeleri aracılığıyla mecliste toplanmıştır.
• Meclis Hükümeti Sistemi: Meclis başkanı aynı zamanda hükümetin de başkanı olacaktı. Bakanlar meclis içinden oylamayla seçiliyordu, atama yetkisi yoktu.
• Padişah ve Halifenin Durumu: Padişah ve halifenin durumunun, vatan kurtulduktan sonra meclisin çıkaracağı kanunlarla belirleneceği ifade edilmiştir.

2. Meclisin Nitelikleri 💡

• Kurucu: Yeni bir devlet, ordu ve anayasa (1921 Teşkilat-ı Esasiye) oluşturmuştur.
• Demokratik: Üyeleri seçimle belirlenmiş ve her türlü fikir tartışmasına açık olmuştur.
• İhtilalci: İstanbul Hükümeti'ne ve İtilaf Devletleri'ne başkaldırmıştır.
• Savaşçı: Milli Mücadele dönemindeki tüm savaşları yönetmiştir.
• Olağanüstü: Tüm yetkileri kendinde toplamıştır.
• Ulusçu: Azınlık milletvekili bulunmamıştır (o dönemin koşulları gereği).
• İnkılapçı: Osmanlı Devleti'ne son verip yeni bir devlet kurması en büyük inkılapçı özelliğidir. (Ancak soyadı kanunu, şapka kanunu gibi devrimler 1. TBMM döneminde yapılmamıştır.)

3. İlk İcra Vekilleri Heyeti (Hükümet) 📊

• Meclis Başkanı: Mustafa Kemal
• Maarif (Milli Eğitim) Bakanı: Rıza Nur (Doktor unvanına rağmen Milli Eğitim Bakanıdır, Sıhhiye değil.)
• Sıhhiye (Sağlık) ve İçtimai Muavenet Bakanı: Adnan Adıvar (Türkiye'de kurulan ilk bakanlıktır.)
• Milli Savunma Bakanı: Fevzi Çakmak
• Hariciye (Dışişleri) Bakanı: Bekir Sami Bey
• Genelkurmay Başkanı: İsmet İnönü
  • ⚠️ Önemli Not: Bu görevler ve bakanlar, Cumhuriyet'in ilanından (1923) sonra değişecektir. Sınavlarda "1920 mi 1923 mü?" veya "Cumhuriyet öncesi mi sonrası mı?" ayrımına dikkat edilmelidir.

⚖️ 1. TBMM Döneminde Çıkarılan Önemli Kanunlar

1. Anan Vergisi Kanunu: 🐑 (İlk çıkarılan kanun) Küçükbaş hayvanlardan alınan verginin oranını sabitlemiştir (örneğin 40'ta 1).
2. Düzenli Ordu Kanunu: Kuvay-i Milliye birliklerinin kaldırılarak düzenli ordunun kurulmasını sağlamıştır.
3. Teşkilat-ı Esasiye Kanunu (1921 Anayasası): 🇹🇷 Yeni Türk devletinin ilk anayasasıdır.
4. İstiklal Marşı'nın Kabulü: Milli marşımız bu meclis tarafından kabul edilmiştir.
5. Firariler Kanunu: Asker kaçaklarını önlemek amacıyla çıkarılmış sert bir kanundur.
6. İstiklal Mahkemeleri Kanunu: Meclis içinden seçilen milletvekillerinden oluşan seyyar mahkemeler kurulmuştur. Bu mahkemeler, TBMM'nin otoritesini artırmış ve isyanları bastırmada etkili olmuştur.
7. Başkomutanlık Kanunu: Mustafa Kemal'in Eskişehir-Kütahya Muharebeleri sonrası askerlik mesleğine geri dönerek Başkomutanlık görevini üstlenmesini sağlamıştır.
8. Hıyanet-i Vataniye Kanunu: Vatana ihanet edenlere karşı çıkarılmış, özellikle ayaklanmaları bastırmayı hedeflemiştir.
9. Nisab-ı Müzakere Kanunu: Meclisin iç tüzüğünü, çalışma düzenini ve karar alma süreçlerini düzenlemiştir.
10. Men-i İsrafat Kanunu: 🚫 İsrafı yasaklamıştır.
    • Düğünlerin süresi 3 gün 3 gece ile sınırlandırılmıştır.
    • Belirli bir gramajın üzerinde altın takmak vergiye tabi tutulmuştur.
    • Köçek oynatmak gibi eğlenceler yasaklanmıştır.
    • Amaç: Savaş döneminde kaynakları korumak ve halkı milli mücadeleye odaklamaktır.
11. Men-i Müskirat Kanunu: 🍷 İçki ve tütün satışını yasaklamıştır.
    • Temel Neden: İçki ve tütün satışından elde edilen vergilerin Osmanlı Devleti'nin borçlarını yöneten Duyun-u Umumiye İdaresi'ne gitmesiydi. Bu paralar dolaylı yoldan İtilaf Devletleri'ne aktığı için, düşmana kaynak aktarımını engellemek hedeflenmiştir.
    • ⚠️ Önemli Not: Bu kanun içki tüketimini değil, satışını yasaklamıştır.

💔 Sevr Barış Antlaşması (10 Ağustos 1920)

1. San Remo Konferansı

• Tarih ve Yer: 18-26 Nisan 1920 tarihleri arasında İtalya'nın San Remo kentinde düzenlenmiştir.
• Amaç: İtilaf Devletleri, Osmanlı Devleti'nin geleceğini belirlemek ve topraklarını paylaşmak üzere bir araya gelmiştir.
• Sonuç: Osmanlı için ağır şartlar içeren Sevr Barış Antlaşması'nın taslağı belirlenmiştir.

2. Antlaşmanın İçeriği (433 Madde)

Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ni tamamen yok etmeyi amaçlayan, 433 maddeden oluşan bir metindi. Başlıca maddeleri şunlardır:

• Toprak Paylaşımları:
  • İzmir ve Doğu Trakya Yunanistan'a bırakılacak.
  • Antalya, Konya ve On İki Ada İtalya'ya bırakılacak.
  • Anadolu'nun güneyi, Suriye ve Zonguldak Fransa'ya bırakılacak.
  • Musul ve Filistin İngiltere'ye bırakılacak.
• Yeni Devletler:
  • Doğu Anadolu'da bir Ermenistan devleti kurulacak.
  • Güneydoğu Anadolu'da Kürtler isterse bir Kürdistan devleti kurulacak.
  • Trabzon çevresinde bir Pontus Rum Devleti kurulacak.
• İstanbul: Osmanlı Devleti'nin başkenti kalmaya devam edecek, ancak azınlık hakları korunmazsa elinden alınacaktı.
• Kapitülasyonlar: Kapitülasyonlar devam edecek ve genişletilecekti.
• Ordu: Osmanlı ordusu 50.700 kişiyle sınırlandırılacak, ağır silah ve savaş gemisi bulunduramayacaktı. Deniz gücü 13 gemiyi geçmeyecekti.
• Savaş Tazminatı: Osmanlı Devleti savaş tazminatı ödeyecekti.
• Boğazlar: Uluslararası bir komisyon tarafından yönetilecek, bu komisyonda Türk üye bulunmayacak, kendi bayrağı ve bütçesi olacaktı.

3. Reddedilme Süreci ve İşgaller

• Osmanlı Hükümetinin Tepkisi: Osmanlı Sadrazamı Tevfik Paşa ve Padişah Vahdettin, bu antlaşmayı imzalamayı reddetti.
• Milne Hattı ve Yunan İlerlemesi: İngiltere'nin emriyle Yunan kuvvetleri, General Milne tarafından çizilen Milne Hattı'nı geçerek Anadolu içlerine ilerledi.
• Bursa ve Uşak'ın İşgali: Yunanlılar, Bursa ve Uşak'ı işgal etti. Özellikle Bursa'nın işgali büyük tepki çekti. Yunanlılar, Osman Gazi ve Orhan Gazi türbelerini tekmeleyerek halkı kışkırtmıştır.
• TBMM'nin Tepkisi: Bursa'nın işgali haberini alan 1. TBMM, yas ilan ederek kürsüye siyah bir örtü örtmüştür. Bu örtü, Bursa işgalden kurtulana kadar kaldırılmamıştır.
• Saltanat Şurası ve İmza: Saltanat Şurası toplanarak antlaşmaya onay verse de, Topçu Feriki Korgeneral Rıza Paşa gibi bazı üyeler bu karara karşı çıkmıştır. Ancak Damat Ferit, Rıza Tevfik ve Bağdatlı Hadi Beyler, Fransa'nın Sevr kasabasına giderek antlaşmayı imzalamışlardır.

4. Sevr Antlaşması'nın Geçersizliği ⚠️

Sevr Antlaşması iki temel nedenle geçersiz kabul edilir:

• Hukuken Geçersizdir: Osmanlı Mebusan Meclisi'nin onayından geçmemiştir. Osmanlı Anayasası'na göre uluslararası antlaşmaların yürürlüğe girmesi için meclis onayı şarttı ve Mebusan Meclisi kapalıydı.
• Fiilen Uygulanamamıştır: Türk milleti, Milli Mücadele'yi başarıya ulaştırarak bu antlaşmayı reddetmiş ve uygulanmasına izin vermemiştir.
• Mustafa Kemal'in Sözleri: Mustafa Kemal Paşa, Sevr Antlaşması için "Türk milleti için uğursuz bir idam kararnamesidir" demiştir.
• Sonuç: Sevr Antlaşması'nın yerine ileride Lozan Barış Antlaşması imzalanacaktır.

---