Bu çalışma materyali, Milli Mücadele dönemine ait bir dersin sesli transkripti ve ek metin kaynaklarından derlenerek hazırlanmıştır.

---

🇹🇷 Milli Mücadele Hazırlık Dönemi: Sivas Kongresi'nden İstanbul'un İşgaline

Bu çalışma materyali, Milli Mücadele döneminin kritik aşamalarını, Sivas Kongresi'nden başlayarak Amasya Görüşmeleri, Misak-ı Milli ve İstanbul'un işgaline kadar olan süreci kapsamaktadır.

1. Sivas Kongresi'ne Hazırlık ve Engeller ⚔️

Sivas Kongresi, Erzurum Kongresi'nin ardından toplanması planlanan ve tüm yurdu ilgilendiren ulusal bir kongreydi. Ancak bu kongrenin toplanması ciddi engellerle karşılaştı.

1.1. Engelleme Çabaları

• İstanbul Hükümeti: Damat Ferit Paşa, Elazığ Valisi Ali Galip'i kongreyi dağıtmakla görevlendirdi. Ali Galip, bölgedeki aşiretlerden birlikler toplayarak bu görevi yerine getirmeye çalıştı.
• İngilizler: Binbaşı Noel gibi ajanlar aracılığıyla Kürt aşiretleri arasında propaganda yaparak Milli Mücadele'ye karşı ayaklanmaları teşvik etti. Ancak çoğu Kürt aşireti Milli Mücadele'den yana tavır aldı.
• Fransızlar: Binbaşı Brunot'nun "Sivas'ı işgal ederiz" tehdidi, delegeler arasında korku yarattı.
• Ankara Valisi Muhittin Paşa: Delegelerin Sivas'a ulaşmasını engellemek için tren yollarını durdurdu.

1.2. Katılımın Az Olmasının Nedenleri

Beklenen 120 delege yerine sadece 38 delege katıldı. Bunun başlıca nedenleri:

• Ülkenin işgal altında olması ve bazı bölgelerde seçim yapılamaması.
• Seçilen delegelerin ulaşım zorlukları ve maddi imkansızlıklar nedeniyle gelememesi.
• İstanbul Hükümeti ve İtilaf Devletleri'nin engelleme çabaları.
• Fransız Binbaşı Brunot'nun işgal tehdidi.
• Milli Mücadele'nin önemini tam olarak kavrayamayan bazı kişilerin kongreye katılmaktan çekinmesi.

2. Sivas Kongresi Kararları ve Önemi 📝

Sivas Kongresi, 4-11 Eylül tarihleri arasında yedi gün sürdü ve önemli tartışmalara sahne oldu.

2.1. Manda ve Himaye Tartışmaları

• Kongrede en çok tartışılan konu manda ve himaye meselesiydi. Uzun süren savaşlar nedeniyle yorgun düşen bazı kesimler manda fikrine sıcak bakıyordu.
• Mustafa Kemal, manda ve himayenin sömürgecilik anlamına geldiğini vurguladı.
• 💡 Tıbbiyeli Hikmet Boran'ın Çıkışı: Genç delege Tıbbiyeli Hikmet Boran, manda fikrine şiddetle karşı çıkarak Mustafa Kemal'e bile bu konuda taviz vermemesi gerektiğini belirtti.
• ✅ Sonuç: Manda ve himaye kesin olarak reddedildi ve bir daha gündeme gelmemek üzere karara bağlandı.

2.2. Cemiyetlerin Birleştirilmesi

• Erzurum Kongresi'nde alınan kararlar genişletilerek tüm yurdu kapsar hale getirildi.
• ✅ Tüm yararlı cemiyetler, "Anadolu ve Rumeli Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti" adı altında birleştirildi.
• Önemi: Milli Mücadele'nin tek elden yürütülmesini ve milli birlik ve beraberliğin sağlanmasını amaçladı.

2.3. Basın Yayın Faaliyetleri

• Halkın Milli Mücadele'den haberdar olması ve bilinçlendirilmesi amacıyla "İrade-i Milliye" gazetesi çıkarıldı.
• Önemi: Milli Mücadele'nin ilk ulusal gazetesi olma özelliğini taşır.

2.4. Temsil Heyeti'nin Yürütme Yetkisini Kullanması

• ✅ Temsil Heyeti, Sivas Kongresi'nde ilk kez yürütme yetkisini kullandı.
• Örnek: Batı Cephesi Komutanlığı'na Ali Fuat Cebesoy'un atanması, bu yetkinin somut bir göstergesiydi. Bu atama, Milli Mücadele'nin askeri yapısının güçlenmesi açısından kritik bir adımdı.

2.5. Damat Ferit Hükümeti'nin Düşürülmesi

• Sivas Kongresi'nin ardından alınan gizli kararlardan biri, Milli Mücadele'yi baltalayan Damat Ferit Paşa hükümetinin düşürülmesiydi.
• Mustafa Kemal, İstanbul Hükümeti ile tüm haberleşmeyi keserek Damat Ferit Paşa'yı istifaya zorladı.
• ✅ 30 Eylül 1919'da Damat Ferit Paşa istifa etti ve yerine Milli Mücadele'ye daha ılımlı yaklaşan Ali Rıza Paşa hükümeti kuruldu.
• Önemi: Bu olay, Temsil Heyeti'nin İstanbul Hükümeti'ne karşı kazandığı ilk siyasi zafer olarak tarihe geçti.

3. Milli Mücadele Dönemi Basın Yayın Organları 📰

Halkın bilinçlendirilmesi ve kamuoyu oluşturulması için çeşitli yayın organları kullanıldı.

3.1. Milli Mücadele Yanlısı Gazeteler

• İrade-i Milliye: Sivas Kongresi kararlarıyla çıkarılan ilk ulusal gazete.
• Hakimiyet-i Milliye: TBMM açıldıktan sonra Ankara'da çıkarılan yarı resmi yayın organı. İstiklal Marşı'nı ilk kez yayımladı.
• Anadolu Ajansı: 6 Nisan 1920'de Halide Edip Adıvar ve Yunus Nadi tarafından kurulan haber ajansı.
• Ceride-i Resmiye: Kanun ve tüzükleri yayımlayan resmi gazete.
• Minber: Mustafa Kemal ve Ali Fethi Okyar'ın Mondros sonrası İstanbul'da çıkardığı gazete.
• Tasvir-i Efkar: Ruşen Eşref Ünaydın'ın Mustafa Kemal ile ilk röportajları yaptığı gazete.
• Diğerleri: İkdam (Yakup Kadri Karaosmanoğlu), Albayrak (Doğu Anadolu Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti), Hukuk-u Beşer (Hasan Tahsin), İstikbal, İleri, Açıksöz (Kastamonu), Sebilürreşat, Yeni Gün, Güleryüz (mizah dergisi).

3.2. Milli Mücadele Karşıtı Gazeteler ⚠️

• Peyam-ı Sabah: Ali Kemal'in çıkardığı, Milli Mücadele aleyhindeki en sert yazıları yayımlayan gazete.
• Diğerleri: Alemdar, Ferda, Türkçe İstanbul, Selamet, İrşat, Tan, Ümit, Zafer, Ay Dede. (Okunduğunda yararlı gibi görünse de karşıt yayınlardır.)

4. Amasya Görüşmeleri (Amasya Protokolleri) 🤝

Damat Ferit Paşa hükümetinin istifasının ardından kurulan Ali Rıza Paşa hükümeti, Milli Mücadele'ye daha ılımlı yaklaştı.

4.1. Görüşmelerin Amacı ve Katılımcılar

• Amaç: İstanbul Hükümeti ile Temsil Heyeti arasında uzlaşma zemini oluşturmak.
• Katılımcılar: Temsil Heyeti Başkanı Mustafa Kemal ile İstanbul Hükümeti'ni temsilen Bahriye Nazırı Salih Paşa.
• ✅ Önemi: İstanbul Hükümeti, Temsil Heyeti'ni resmen tanıyan ilk hükümet oldu. Bu, Temsil Heyeti'nin siyasi ve hukuki varlığının ilk kez resmiyet kazanması anlamına geliyordu.

4.2. Alınan Kararlar

• Temsil Heyeti'nin varlığı ve faaliyetleri İstanbul Hükümeti'nce tanınacaktı.
• Barış konferanslarına gidecek delegeler Temsil Heyeti tarafından belirlenecekti.
• Azınlıklara siyasi ve sosyal dengemizi bozacak ayrıcalıklar verilmeyecekti.
• Zararlı cemiyetler kapatılacaktı.
• Osmanlı Mebusan Meclisi'nin İstanbul dışında, güvenli bir bölgede toplanması kararı alındı (ancak Kanun-i Esasi gereği İstanbul'da açılmak zorunda kaldı).

5. Ankara'nın Milli Mücadele Merkezi Seçilmesi 📍

Amasya Görüşmeleri'nin ardından yeni açılacak Mebusan Meclisi için seçimler yapıldı.

5.1. Mustafa Kemal'in Ankara'ya Gelişi

• Mustafa Kemal, Erzurum'dan milletvekili seçildi.
• 27 Aralık 1919'da Ankara'ya gelerek Milli Mücadele'nin yeni merkezini belirledi. Ankara halkı tarafından coşkuyla karşılandı.

5.2. Ankara'nın Seçilme Nedenleri

• Ulaşım ve Haberleşme: Merkezi konumu ve gelişmiş ulaşım/haberleşme imkanları.
• Cephelere Yakınlık: Batı Cephesi'ne yakınlığı.
• Mebusan Meclisi: Mebusan Meclisi çalışmalarını yakından takip etme imkanı.
• Askeri Güç: Düzenli bir kolordunun (20. Kolordu) bulunması.
• Güvenlik: İşgale uğramamış güvenli bir bölge olması.
• Halk Desteği: Halkının Milli Mücadele yanlısı olması.

6. Son Osmanlı Mebusan Meclisi ve Misak-ı Milli 📜

6.1. Mebusan Meclisi Seçimleri

• Mustafa Kemal, seçilen milletvekillerinden kendisini meclis başkanı seçmelerini ve "Müdafaa-i Hukuk" adıyla bir grup kurmalarını istedi. Amacı, meclisi Ankara'ya taşımaktı.
• Ancak mecliste "Felah-ı Vatan" (Vatanın Kurtuluşu) grubu kuruldu.

6.2. Misak-ı Milli'nin İlanı (Milli Ant)

• ✅ Son Osmanlı Mebusan Meclisi'nde, "Felah-ı Vatan" grubu tarafından Misak-ı Milli (Milli Ant veya Milli Yemin) ilan edildi.
• Önemi: Türk milletinin bağımsızlık ve toprak bütünlüğü konusundaki temel ilkelerini ortaya koyan tarihi bir belgedir. Osmanlı Mebusan Meclisi'nde kabul edilen son kanundur.

6.3. Misak-ı Milli Maddeleri

1. Sınırlar: Mondros Ateşkes Antlaşması'nın imzalandığı 30 Ekim 1918 tarihinde düşman işgaline uğramamış tüm vatan toprakları bir bütündür ve bölünemez. (Musul da bu sınırlar içindedir.)
2. Halk Oylaması: Batı Trakya, Arap bölgeleri ile Kars, Ardahan ve Batum (Elviye-i Selase) için halk oylaması yapılacaktı.
3. Boğazlar: İstanbul ve Marmara Denizi'nin güvenliği sağlandığı takdirde, Boğazlar uluslararası ticarete açılabilirdi.
4. Kapitülasyonlar: Adli, mali ve siyasi gelişmemizi sınırlayan tüm engeller (kapitülasyonlar) kaldırılacaktı.
5. Azınlık Hakları: Azınlık hakları, komşu ülkelerdeki Türk azınlıklara tanınan haklar kadar olacaktı (uluslararası eşitlik ilkesi).
6. Dış Borçlar: Osmanlı Devleti'nden kalan dış borçlar, Osmanlı'dan ayrılan devletlere eşit bir şekilde paylaştırılırsa, Türkiye de üzerine düşen payı ödeyecekti.

• 💡 Önemli Not: Misak-ı Milli, ulusal bağımsızlığı vurgular ancak o dönemin koşulları gereği ulusal egemenliğe (cumhuriyet rejimine) yönelik açık bir karar içermez.
• ✅ Lozan'ın Temeli: Misak-ı Milli kararları, ileride Lozan Barış Konferansı'nın temelini oluşturmuştur.

7. İstanbul'un Resmen İşgali ve Sonuçları 💥

Misak-ı Milli'nin ilanı ve Milli Mücadele'nin güçlenmesi, İtilaf Devletleri'ni harekete geçirdi.

7.1. İşgalin Nedenleri

• Misak-ı Milli kararlarının İtilaf Devletleri'nin çıkarlarına aykırı olması.
• Maraş'ta Fransız ve Ermeni kuvvetlerine karşı kazanılan zaferin Milli Kuvvetleri güçlendirmesi.
• Ali Rıza Paşa hükümetinin Milli Mücadele'ye ılımlı yaklaşması.

7.2. İşgalin Gelişimi ve Alınan Önlemler

• Tarih: 16 Mart 1920.
• Olaylar: Şehzadebaşı Karakolu basıldı, nöbetçiler şehit edildi. Önemli devlet adamları ve milletvekilleri (Rauf Orbay, Kara Vasıf gibi) tutuklanarak Malta'ya sürgüne gönderildi.
• Mebusan Meclisi'nin Kapatılması: Padişah Vahdettin tarafından 11 Nisan 1920'de Osmanlı Mebusan Meclisi kapatıldı.
• Mustafa Kemal'in Karşı Önlemleri:
  • İstanbul'dan kaçabilen milletvekillerini Ankara'ya davet etti.
  • İtilaf Devletleri'nin silah ve mühimmat sevkiyatını engellemek amacıyla Geyve ve Ulukışla demiryollarını tahrip ettirdi.
  • Anadolu'daki bazı İtilaf Devletleri subaylarını tutuklatarak İstanbul'daki tutuklamalara karşılık verdi.
  • Duyun-u Umumiye ve Osmanlı Bankası gibi kurumlardan para çıkışını engelledi.
  • Anadolu'ya gönderilen vergi memurlarının tahsilat yapmasını yasakladı.
  • İstanbul Hükümeti ile tüm haberleşmeyi kesti.
• 💡 Manastırlı Hamdi Bey: İstanbul'un işgal haberini Mustafa Kemal'e ulaştıran ilk telgrafçıydı. Mustafa Kemal, kendisine daha sonra "Mart 16" soyadını vermiştir.

7.3. İşgalin Milli Mücadele'ye Etkisi

• İstanbul'un işgali, Milli Mücadele'nin haklılığını bir kez daha ortaya koydu.
• Anadolu'ya kaçan birçok aydın ve askerle birlikte Milli Mücadele'nin güçlenmesine katkı sağladı.
• ✅ Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin Ankara'da açılmasını hızlandıran temel faktörlerden biri oldu.