Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metin kaynakları birleştirilerek hazırlanmıştır.

---

📚 Milli Mücadele'nin Diplomatik Evresi: Mudanya, Saltanatın Kaldırılması ve Lozan

Milli Mücadele'nin askeri zaferlerle dolu safhası, Başkomutanlık Meydan Muharebesi'nin ardından diplomatik bir döneme evrilmiştir. Bu süreçte, Türkiye Büyük Millet Meclisi (TBMM) Hükümeti, uluslararası alanda varlığını kabul ettirme ve bağımsızlığını tescilleme yolunda önemli adımlar atmıştır. Bu materyal, Mudanya Ateşkes Antlaşması, Saltanatın Kaldırılması ve Lozan Barış Konferansı'nı detaylı bir şekilde inceleyerek, Milli Mücadele'nin bu kritik evresini anlamanıza yardımcı olacaktır.

---

1. Mudanya Ateşkes Antlaşması (11 Ekim 1922)

Milli Mücadele'nin askeri başarılarının ardından, Türkiye'nin uluslararası alandaki ilk büyük diplomatik zaferi Mudanya Ateşkes Antlaşması olmuştur.

1.1. Öncesindeki Gelişmeler

✅ Başkomutanlık Meydan Muharebesi: Büyük Taarruz'un zaferle sonuçlanmasıyla Mustafa Kemal, 10 Eylül'de İzmir'e girmiş ve birliklere boğazlara doğru ilerleme emri vermiştir. ✅ Çanakkale Bunalımı: Türk ordusunun boğazlara ilerlemesi, İngilizlerle doğrudan bir gerilim yaratmış, bu durum "Çanakkale Bunalımı" olarak adlandırılmıştır. Türk askerleri, İngiliz tel örgüleri önüne kadar gelerek savaşmak istemediklerini "silah çatmak" gibi sembolik hareketlerle göstermiştir. 💡 Mustafa Kemal, İzmir'de İtilaf Devletleri temsilcileriyle prensip kararları almış, bu kararlar Mudanya'da bir konferans toplanmasını ve Doğu Trakya'nın boşaltılmasını içermiştir.

1.2. Görüşmeler ve Katılımcılar

📍 Görüşmeler için Bursa'nın Mudanya ilçesi belirlenmiştir. 🇹🇷 Türk Temsilcisi: TBMM Hükümeti'ni İsmet İnönü temsil etmiştir. Bu başarı, İsmet İnönü'nün Lozan'a başdelege olarak gönderilmesinde etkili olmuştur. 🇬🇧🇫🇷🇮🇹 İtilaf Temsilcileri: * İngiltere adına: General Harrington * İtalya adına: General Mombelli * Fransa adına: General Charpy 🇬🇷 Yunanistan'ın Durumu: Yunanistan adına General Mazarakis gemide beklemiş, görüşmelere doğrudan katılmamış ve İngiltere tarafından temsil edilmiştir. Bu durum, Yunanistan'ın İtilaf Devletleri'nin bir maşası olduğunu göstermiştir.

1.3. Diplomatik Taktikler

İngilizler, masaya oturduklarında yenilgiyi belli etmeyen bir kibirle hareket etmiş ve asıl istediklerinin yanında başka talepler de sunarak karşı tarafın dikkatini dağıtmaya çalışmışlardır. İsmet İnönü'nün dirayetli duruşu ve bazen "az işitme" taktiği, bu görüşmelerde Türkiye'nin lehine sonuçlar doğurmuştur.

1.4. Antlaşmanın İmzalanması

Mustafa Kemal'in 7 Ekim'de ordulara "ileri" emri vermesi ve savaş kararı alması, İtilaf Devletleri'ni Paris'te toplanarak Mudanya Ateşkes Antlaşması'nı imzalamaya mecbur bırakmıştır.

1.5. Önemi ve Sonuçları

✅ Askeri Safhanın Sonu: Milli Mücadele'nin askeri safhası sona ermiş, diplomatik safha başlamıştır. ✅ İlk Diplomatik Belge: Türk zaferiyle sonuçlandığını gösteren ilk diplomatik belge olmuştur. ✅ Toprak Kazanımları: Doğu Trakya, İstanbul ve Boğazlar savaş yapılmadan, diplomatik yolla geri alınmıştır. * Doğu Trakya'nın teslimi için Refet Bele "Yüksek Komiser" olarak görevlendirilmiştir. * İstanbul ve Boğazlar'ın TBMM Hükümeti'ne bırakılması barış antlaşması şartına bağlanmıştır. ✅ Osmanlı'nın Hukuken Sonu: İtilaf Devletleri'nin TBMM Hükümeti ile antlaşma yapması, Osmanlı Devleti'ni hukuken yok saydığı anlamına gelmiş ve Osmanlı Devleti hukuken sona ermiştir. ✅ İngiliz Hükümetinde Değişiklik: İngiltere Başbakanı Lord George, bu antlaşmanın ardından görevinden istifa etmek zorunda kalmıştır. ✅ Lozan'a Giden Yol: Mudanya Ateşkes Antlaşması, Lozan Barış Konferansı'na giden yolu açmıştır.

---

2. Saltanatın Kaldırılması (1 Kasım 1922)

Mudanya Ateşkes Antlaşması'nın ardından, Lozan Barış Konferansı öncesinde ulusal egemenliği pekiştiren kritik bir adım atılmıştır.

2.1. Nedenleri

1️⃣ Lozan'a İkili Davet: İtilaf Devletleri'nin Lozan Konferansı'na hem Osmanlı Hükümeti'ni hem de TBMM Hükümeti'ni davet etmesi, ikilik çıkarma amacı gütmesi. 2️⃣ Ulusal Egemenliğin Önündeki Engel: Saltanatın, halk egemenliğine dayalı ulusal egemenlik ilkesiyle bağdaşmaması. 3️⃣ İki Başlı Yönetim: Anadolu'da İstanbul merkezli Osmanlı Devleti ve Ankara merkezli Türkiye Devleti olmak üzere iki devletin bulunmasının milli menfaatlerle çelişmesi. 4️⃣ Osmanlı'yı Resmen Sonlandırma: Osmanlı Devleti'nin hukuken sona ermesinin ardından resmen de varlığına son vermek. 5️⃣ Milli Egemenliğe Dayalı Yönetim: Türk milletinin karakterine daha uygun olan milli egemenliğe dayalı bir yönetim kurma isteği. 6️⃣ Dönemin Eğilimi: Dönem itibarıyla birçok ülkede monarşilerin yıkılması ve cumhuriyetlerin kurulması eğilimi. 7️⃣ İstanbul Hükümeti'nin Tavrı: İstanbul Hükümeti'nin Milli Mücadele dönemindeki olumsuz tavırları ve aldığı kararların mücadeleyi olumsuz etkilemesi.

2.2. Tarih ve Süreç

🗓️ 1 Kasım 1922: Saltanat, TBMM tarafından kaldırılmıştır. 👑 VI. Mehmet Vahdettin: Son Osmanlı padişahı VI. Mehmet Vahdettin'in siyasi görevi sona ermiştir. 🕌 Halifelik Meselesi: Vahdettin'in aynı zamanda halife olması nedeniyle, halifelik makamı hemen kaldırılmamış, ancak siyasi yetkilerinden arındırılmıştır. 🕌 Yeni Halife: Vahdettin'in halifelik makamını siyasi amaçlarla kullanmasını engellemek amacıyla, TBMM tarafından Abdülmecid Efendi yeni halife olarak seçilmiştir.

2.3. Sonuçları

✅ TBMM'nin İlk İnkılabı: Birinci TBMM'nin yaptığı en önemli inkılap hareketlerinden biridir. ✅ Lozan'a Tek Katılım: TBMM, Lozan Konferansı'na tek başına, bağımsız bir devlet olarak katılma hakkını elde etmiştir. ✅ Laiklik Yolunda Adım: Din ve devlet işlerinin birbirinden ayrılması yönünde atılan ilk büyük adımdır. ✅ Devlet Başkanlığı ve Rejim Sorunu: Saltanatın kaldırılmasıyla "devlet başkanlığı" ve "rejim" sorunları ortaya çıkmış, bu sorunlar daha sonra Cumhuriyet'in ilanıyla çözüme kavuşmuştur. 📚 Osmanlı'nın Resmen Sonu: Bu kararla Osmanlı Devleti resmen sona ermiştir.

---

3. Lozan Barış Konferansı (20 Kasım 1922 - 24 Temmuz 1923)

Yeni Türkiye Devleti'nin tapu senedi niteliğindeki Lozan Barış Antlaşması, uzun ve çetin diplomatik mücadelelerin sonucudur.

3.1. Hazırlık ve Delegasyon

🇹🇷 Türk Delegeleri: * Başdelege: Dışişleri Bakanı İsmet İnönü (Yusuf Kemal Tengirşenk'in istifası üzerine atanmıştır.) * Delegeler: Eski İktisat Bakanı Hasan Saka ve Sağlık Bakanı Dr. Rıza Nur. ⚠️ Mustafa Kemal'in Talimatları: Mustafa Kemal, heyete özellikle iki konuda kesinlikle taviz verilmemesi talimatını vermiştir: * Ermenilere yurt verilmesi isteği. * Kapitülasyonlar.

3.2. Katılımcı Devletler

Konferansa Türkiye'nin yanı sıra İngiltere, Fransa, İtalya, Japonya, Romanya, Yunanistan ve Yugoslavya (Sırp-Hırvat-Sloven Krallığı) katılmıştır. 🇺🇸 Gözlemci Devlet: Amerika Birleşik Devletleri, Monroe Doktrini gereği gözlemci olarak yer almıştır.

3.3. Görüşmelerin Kesintiye Uğraması ve Aradaki Gelişmeler

🗓️ 20 Kasım 1922: Görüşmeler başlamıştır. 🗓️ 4 Şubat 1923: Özellikle kapitülasyonlar, dış borçlar ve boğazlar gibi konulardaki anlaşmazlıklar nedeniyle görüşmeler kesintiye uğramıştır. 🗣️ İsmet İnönü'nün Sözü: İsmet İnönü, bu süreçte "Biz buraya Mondros'tan değil, Mudanya'dan geldik" diyerek Türkiye'nin mağlup değil, galip bir devlet olduğunu vurgulamıştır. 💡 Aradaki Önemli Gelişmeler: * İzmir İktisat Kongresi (17 Şubat 1923): Kazım Karabekir başkanlığında toplanmış, Misak-ı İktisadi'yi ilan ederek milli bir ekonomik yol haritası belirlemiştir. Bu, kapitülasyonlara karşı bir tepki niteliğindedir. * TBMM Seçimlerinin Yenilenmesi (1 Nisan 1923): Lozan'da alınacak kararları onaylayacak daha güçlü ve uyumlu bir meclis oluşturma amacı taşımıştır.

3.4. Antlaşmanın İmzalanması ve Onaylanması

🗓️ 23 Nisan 1923: Görüşmeler yeniden başlamıştır. 🗓️ 24 Temmuz 1923: Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştır. ✅ Onaylayan Meclis: Antlaşmayı, yeni seçilen İkinci Türkiye Büyük Millet Meclisi onaylamıştır. 👤 Hükümet Başkanı: Antlaşmanın imzalandığı sırada hükümet başkanı Rauf Orbay'dı.

3.5. Temel Konular ve Kararlar

📊 Sınırlar: * Batı Sınırı: Mudanya Ateşkes Antlaşması ve İstanbul Antlaşmaları esas alınarak belirlenmiştir. * Doğu Sınırı: Kars Antlaşması ile kesinleşmiştir. * Suriye Sınırı: Ankara Antlaşması'na göre çizilmiştir (Hatay, Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakılmıştır). * Irak Sınırı (Musul Sorunu): Türkiye ile İngiltere arasında Lozan'dan sonraya bırakılan tek mesele olmuştur. 💰 Kapitülasyonlar: Tamamen kaldırılmıştır. Bu, Türkiye'nin ekonomik bağımsızlığı için kritik bir adımdır. 💸 Dış Borçlar: Osmanlı Devleti'nden ayrılan devletler arasında yüz ölçümlerine göre paylaştırılmıştır. Türkiye, borçları lira veya frank ile ödemek istemiş, ancak Sovyet Rusya bu duruma olumsuz örnek teşkil edeceği için karşı çıkmıştır. 👥 Azınlıklar (Ekalliyet): Türkiye'deki tüm azınlıklar Türk vatandaşı sayılmıştır. Bu, iç işlerimize müdahaleyi engelleme amacı taşımıştır. 🏙️ İstanbul: İtilaf Devletleri askerleri tarafından Lozan Antlaşması'ndan sonra 45 gün içinde boşaltılmıştır. ⛪ Patrikhane: İstanbul dışına çıkarılması talebimiz kabul edilmemiş, ancak siyasi yetkileri kısıtlanmıştır. 🏝️ Adalar: * Gökçeada ve Bozcaada Türkiye'ye bırakılmıştır. * Türkiye'ye yakın diğer Ege adaları Yunanistan'a bırakılırken silahsızlandırılmaları şart koşulmuştur. * Kıbrıs İngiltere'ye, On İki Ada İtalya'ya bırakılmıştır. ⚔️ Savaş Tazminatı: Yunanistan, savaş tazminatı olarak Karaağaç ve Bosnaköy'ü Türkiye'ye vermiştir. 🚢 Boğazlar: Uluslararası bir komisyon tarafından yönetilmeye devam edecek, başkanı Türk olacaktı. Bu madde, Türkiye'nin tam egemenliğini sağlamamıştır. 🏫 Yabancı Okullar: Türkiye Cumhuriyeti'nin çıkaracağı kanunlara uymak zorunda bırakılmıştır.

3.6. Mustafa Kemal'in Değerlendirmesi

Mustafa Kemal, Lozan Antlaşması'nı şu sözlerle değerlendirmiştir:

• "Bu antlaşma, Türk milletine karşı yüzyıllardan beri hazırlanan ve Sevr Antlaşması ile tamamlandığı sanılan büyük bir suikastin sonuçsuz kaldığını bildirir bir belgedir."
• Antlaşmanın, "300-400 yıllık birikmiş ve yoğunlaşmış hesapların görülmesiyle uğraşmakta" olduğunu belirtmiştir.

3.7. Lozan Sonrası Gündeme Gelen/Gelmeeyen Konular

💡 Bir Daha Gündeme Gelmeyen Tek Konu: Kapitülasyonlar. ⚠️ Daha Sonra Gündeme Gelen Konular: Irak sınırı (Musul), Hatay, Boğazlar, Yabancı Okullar, Dış Borçlar, Nüfus Mübadelesi ve Patrikhane gibi konular, ilerleyen yıllarda Türk dış politikasının önemli gündem maddeleri olmuştur.