Podit
🇹🇷 Milli Mücadele Muharebeler Dönemi: Kütahya-Eskişehir, Sakarya ve Büyük Taarruz Çalışma Materyali 🇹🇷
Kaynak Bilgisi: Bu çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kopyalanmış metinlerden derlenerek hazırlanmıştır.
Giriş: Milli Mücadele'nin Kritik Evreleri 📚
Milli Mücadele dönemi, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik uğruna verdiği büyük fedakarlıklarla dolu bir süreçtir. Birinci ve İkinci İnönü Muharebeleri'nde kazanılan zaferlere rağmen, Yunan ordusu Anadolu içlerine doğru ilerleyişini sürdürmüştür. Bu dönemde yaşanan Kütahya-Eskişehir Muharebeleri, Sakarya Meydan Muharebesi ve Büyük Taarruz, mücadelenin seyrini belirleyen dönüm noktaları olmuştur. Ordunun stratejik kararları, halkın topyekûn desteği ve diplomatik girişimler, bağımsızlık yolunda atılan adımların temelini oluşturmuştur.
1. Kütahya-Eskişehir Muharebeleri (13-20 Temmuz 1921)
Birinci ve İkinci İnönü zaferlerinin ardından Yunanlılar, kaybettikleri prestiji geri kazanmak ve Milli Mücadele'yi sona erdirmek amacıyla üçüncü kez taarruza geçmiştir.
1.1. Nedenleri
- Yunanistan'ın Hedefleri:
- Birinci ve İkinci İnönü savaşlarının öcünü almak.
- Ankara'yı ele geçirerek Türkiye Büyük Millet Meclisi'ni (TBMM) dağıtmak ve Milli Mücadele'yi sona erdirmek.
- Sevr Antlaşması'nı Türk tarafına kabul ettirmek.
- İngiliz Desteği: Yunanistan'ın İngilizlerin desteğini kaybetmek istememesi.
- Yunanistan'daki İç Karışıklıklar: Kralcılar ve Venizelosçular arasındaki siyasi çekişmeler, kralın ölümü ve yerine geçen 13. Konstantin'in Bizans İmparatorluğu'nu yeniden kurma (Megali İdea) hayali.
1.2. Gelişimi
- Yunan ordusu, Bursa ve Uşak üzerinden ilerleyerek Afyon, Kütahya ve Eskişehir'i ele geçirdi.
- Bu durum karşısında, Başkomutan Mustafa Kemal'in emriyle Türk ordusu, daha fazla zayiat vermemek ve yeniden toparlanmak amacıyla Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekildi. Bu, stratejik bir geri çekilme kararıydı.
1.3. Sonuçları ve Tartışmalar
- TBMM'deki Tartışmalar: Ordunun geri çekilmesi, TBMM'de sert tartışmalara yol açtı. Mustafa Kemal'in TBMM başkanı olmasına rağmen orduya çekilme emri vermesi ve savaş devam ederken Ankara'da Birinci Maarif Kongresi'ni toplaması eleştirilere neden oldu. 💡 (Bu kongre, Mustafa Kemal'in eğitime verdiği önemi ve zafere olan inancını gösterir.)
- Meclisin Taşınma Gündemi: Yunan ordusunun Ankara'ya yaklaşması üzerine, Meclisin Ankara'dan Kayseri'ye taşınması gündeme geldi ancak bu gerçekleşmedi.
- Başkomutanlık Kanunu: Tartışmalar sonucunda, 5 Ağustos 1921'de Mustafa Kemal'e üç aylığına Başkomutanlık yetkisi verildi. Bu yetkiyle Mustafa Kemal, yasama, yürütme ve yargı güçlerini şahsında topladı ve askerlik mesleğine geri döndü. ✅
- Uluslararası Etkiler:
- Fransa, ateşkes teklifini geri çekti.
- İtalya, Anadolu'dan çekilme sürecini yavaşlattı. Bu durum, her iki devletin de 'bekle gör' politikası izlediğini gösterdi.
2. Tekalif-i Milliye Emirleri (7-8 Ağustos 1921)
Kütahya-Eskişehir Muharebeleri'nin ardından, ordunun acil ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla Mustafa Kemal tarafından yayımlanmıştır.
2.1. Amacı ve Yayımlanması
- Ordunun silah, cephane, yiyecek, giyecek, ulaşım gibi tüm gereksinimlerini halktan karşılamayı hedeflemiştir.
- Mustafa Kemal, "Yarım hazırlıkla, yarım tedbirle yapılan taarruz, hiç taarruz etmemekten daha kötüdür" diyerek hazırlığın önemini vurgulamıştır.
2.2. İçeriği
- Her ilçede Tekalif-i Milliye Komisyonları kuruldu.
- Halkın elindeki malların %40'ı, araçların %20'si bedeli sonradan ödenmek üzere orduya alındı.
- Sahipsiz mallar devlete devredildi, tüm silahlar toplandı.
- Demirci, marangoz, saraç gibi zanaatkarlar ordu hizmetine alındı.
- Emirleri yerine getirmeyenler İstiklal Mahkemeleri'nde yargılanacaktı. ⚠️
2.3. Etkisi
- Ulaşım zorlukları nedeniyle, bu yardımların büyük bir kısmı Sakarya Meydan Muharebesi'ne yetişemedi.
- Yardımların büyük çoğunluğu Büyük Taarruz'da kullanıldı.
3. Sakarya Meydan Muharebesi (23 Ağustos - 13 Eylül 1921)
Türk ordusunun Sakarya Irmağı'nın doğusuna çekilmesiyle başlayan bu savaş, Milli Mücadele'nin en kritik savunma savaşıdır.
3.1. Gelişimi
- Süre: 21-22 gün, 21-22 gece sürmüştür.
- Yer: Polatlı ve Haymana arasındaki geniş bir alanda, özellikle Çaldağı, Mangaldağı, Türbetepe gibi mevkilerde şiddetli çatışmalar yaşanmıştır. 📊
- Mustafa Kemal'in Emri: Mustafa Kemal, savaşın kaderini belirleyen ünlü emrini vermiştir: "Hattı müdafaa yoktur, sathı müdafaa vardır. O satıh tüm vatandır. Vatanın her karış toprağı vatandaş kanıyla sulanmadıkça terk olunamaz." 💡
3.2. Sonuçları
- Askeri Kayıplar: Bu savaşta 350 subay ve 2950 er şehit oldu, 800 subay ve 13.000 er yaralandı. Subay kayıplarının yüksekliği nedeniyle "Subaylar Savaşı" olarak da anılır. 📚
- Geri Çekilişin Sonu: Sakarya Zaferi ile Türklerin 1683 Viyana kuşatmasından beri süren geri çekilişi sona erdi. ✅
- Mustafa Kemal'e Verilen Unvan ve Rütbe: Mustafa Kemal'e "Gazi" unvanı ve "Mareşallik" rütbesi verildi. ✅
- Diplomatik Anlaşmalar:
- İngiltere ile Esir Değişimi Anlaşması: Malta'daki Türk esirlerin geri dönmesini sağladı.
- Ukrayna ile Dostluk Anlaşması
- Fransa ile Ankara Anlaşması (20 Ekim 1921):
- Fransa, işgal ettiği Çukurova ve Güneydoğu Anadolu'dan çekildi.
- Hatay, Fransız mandasındaki Suriye'ye bırakıldı. Bu, Misak-ı Milli'den verilen ikinci tavizdir. (Birincisi Moskova Antlaşması ile Batum'un Gürcistan'a bırakılmasıydı.)
- Hatay'da özel bir yönetim kurulması ve Türkçenin resmi dil olması şartı getirildi.
- Caber Kalesi'ndeki Süleyman Şah Türbesi'nin Türk toprağı sayılması kabul edildi.
- Kars Antlaşması (13 Ekim 1921): Azerbaycan, Ermenistan ve Gürcistan ile imzalandı.
- Doğu sınırımız kesinleşti. (Moskova Antlaşması'nın teyidi niteliğindedir.)
- Ardahan Türkiye'ye bırakıldı, Batum Gürcistan'da kaldı.
- İtilaf Devletlerinin Tutumu:
- İtalya, Anadolu'dan tamamen çekilen ilk İtilaf devleti oldu.
- Fransa da çekilme sürecini başlattı.
- İtalya ve Fransa'nın bıraktığı silahlar, Büyük Taarruz'da kullanılmak üzere Türk ordusuna geçti.
4. Büyük Taarruz (26 Ağustos - 18 Eylül 1922)
Sakarya Zaferi'nin ardından yaklaşık 11 ay süren bir hazırlık dönemi başlamıştır. Bu, Milli Mücadele'nin son askeri safhasıdır.
4.1. Hazırlıklar
- Ordu Eğitimi: Orduya taarruz eğitimi verildi ve subay okulları açılarak subay eksikliği giderildi.
- Başkomutanlık Yetkisi: Mustafa Kemal'in Başkomutanlık yetkisi süresiz uzatıldı.
- Gizlilik ve Taktikler: Mustafa Kemal, düşmanı yanıltmak için çeşitli taktikler kullandı. Ankara'da çay partileri düzenlediği izlenimi verirken, aslında cephedeki birlikleri denetliyor ve taarruz planlarını yapıyordu. Komutanlar, Akşehir'de bir futbol turnuvası bahanesiyle toplandı ve taarruz planları gizlice görüşüldü.
- Lojistik Destek: Tekalif-i Milliye emirlerinden gelen yardımlar ile İtalya ve Fransa'nın bıraktığı silahlar cepheye taşındı.
4.2. Gelişimi
- Başlangıç: 26 Ağustos 1922 sabahı Afyon Kocatepe'den Türk topçusunun ateşiyle başladı. 1️⃣
- Önemli Mevkiler: Tınastepe, Çiğiltepe, Zafertepe Çalköy gibi mevkilerde şiddetli çatışmalar yaşandı.
- Albay Reşat Bey Olayı: Çiğiltepe'yi alamadığı için intihar eden Albay Reşat Bey'in fedakarlığı, ordudaki disiplin ve kararlılığın bir göstergesiydi.
- Dumlupınar Zaferi: Türk ordusu, Yunan birliklerini Dumlupınar'da kuşatarak büyük bir zafer kazandı. Bu zafer, "Başkomutanlık Meydan Muharebesi" veya "Rum Sındığı" olarak da bilinir. 📚
- "Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz'dir, ileri!" Emri: 30 Ağustos'ta kazanılan zaferin ardından Mustafa Kemal, bu tarihi emri verdi. 2️⃣
4.3. Sonuçları
- Batı Anadolu'nun Kurtarılması: Türk ordusu, Batı Anadolu'yu hızla düşman işgalinden temizledi. 9 Eylül'de İzmir'e girildi. ✅
- General Trikopis'in Esir Alınması: Yunan Başkomutanı General Trikopis esir alındı.
- Fevzi Çakmak'a Mareşallik: Fevzi Çakmak'a Mareşallik rütbesi verildi. ✅
- Türk-Yunan Savaşı'nın Sonu: Batı Anadolu'nun kurtarılmasıyla Türk-Yunan Savaşı sona erdi ve Milli Mücadele'nin askeri safhası tamamlandı.
- Çanakkale Bunalımı: Türk birliklerinin Boğazlar'a doğru ilerlemesi, İngiltere ile "Çanakkale Bunalımı" olarak bilinen diplomatik bir gerilime yol açtı. İngiltere'nin savaş çağrısına diğer devletlerin uymaması üzerine İngiltere, masaya oturmak zorunda kaldı. ⚠️
- Diplomatik Dönemin Başlaması: Milli Mücadele'nin askeri dönemi sona erdi ve Mudanya Ateşkes Antlaşması ile Lozan Barış Antlaşması'na giden diplomatik dönem başladı. 3️⃣
