Aşağıdaki çalışma materyali, bir dersin sesli transkripti ve kullanıcı tarafından sağlanan kopyalanmış metin kaynakları birleştirilerek hazırlanmıştır.

---

🇹🇷 Milli Mücadele Hazırlık Dönemi Çalışma Notları 🇹🇷

Milli Mücadele'nin hazırlık dönemi, Türk milletinin bağımsızlık ve egemenlik mücadelesinin temelini oluşturan kritik bir süreçtir. Bu dönem, Mustafa Kemal Atatürk'ün İstanbul'daki gözlemleriyle başlayıp, Anadolu'ya geçişi, genelgeler ve kongrelerle milli bilincin uyandırılması ve mücadele programının belirlenmesiyle devam eder. Genellikle KPSS gibi sınavlarda önemli bir yer tutan bu dönem, olayların kronolojik sırası, alınan kararlar ve bu kararların yorumları açısından büyük önem taşır.

1. İstanbul'daki İlk Adımlar (13 Kasım 1918 - 16 Mayıs 1919)

Birinci Dünya Savaşı'nın sona ermesi ve Mondros Mütarekesi'nin imzalanmasıyla Osmanlı İmparatorluğu ağır bir yenilgiye uğramıştı. Mustafa Kemal Paşa, Suriye Cephesi'ndeki son görevinden sonra 30 Ekim 1918'de imzalanan Mondros'un ardından Yıldırım Orduları Grup Komutanlığı'na getirilse de, mütareke şartları gereği ordular dağıtılıyor ve silahlar toplanıyordu. Bu durum üzerine Mustafa Kemal, 13 Kasım 1918'de İstanbul'a çağrıldı.

• İşgal Manzarası ve Kararlılık: İstanbul'a geldiğinde Boğaz'daki işgal donanmasını gören Mustafa Kemal, yaveri Cevat Abbas'a dönerek ünlü "Geldikleri gibi giderler!" ⚔️ sözünü sarf etmiştir. Aynı günlerde İstanbul'a gelen Kazım Karabekir de benzer bir kararlılıkla bağımsızlık için vicdanına ahdettiğini belirtmiştir.
• İstanbul'daki Faaliyetler: Mustafa Kemal, yaklaşık altı ay kaldığı İstanbul'da boş durmadı.
  • Şişli'deki evinde arkadaşlarıyla (özellikle Kazım Karabekir ile) görüşmeler yaptı.
  • Ali Fethi Okyar ile birlikte Minber Gazetesi'ni 📰 çıkardı. Bu gazete, halkı bilinçlendirme ve işgallere karşı kamuoyu oluşturma amacı taşıyordu.
  • Harbiye Nazırı veya hükümette bir bakan olma arayışları sonuçsuz kaldı.
• Damat Ferit Hükümeti ve İşgalin Etkileri: Bu dönemde Damat Ferit Paşa hükümeti iş başındaydı. İngiliz yanlısı politikalar izleyen Damat Ferit, İttihat ve Terakki üyelerini tutuklatarak muhalif sesleri susturmaya çalıştı. İstanbul'da yaşanan işgal manzaraları (Fransız İşgal Kuvvetleri Komutanı Franchet d'Espèrey'in girişi, Senegalli askerlerin taşkınlıkları, Türk subaylarının yabancı erlere selam verme zorunluluğu) halkın umutsuzluğunu artırıyordu.
• Kurtuluş Yolları Arayışı: Mustafa Kemal, İstanbul'da üç farklı kurtuluş görüşünün olduğunu gözlemledi: İngiliz mandası, Amerikan mandası ve bölgesel kurtuluş. Ancak onun amacı tam bağımsızlık 🇹🇷 idi.

2. Samsun'a Çıkış ve Havza Genelgesi (16 Mayıs - 28 Mayıs 1919)

Mustafa Kemal, İstanbul'da bulunduğu süre boyunca Anadolu'ya geçmenin yollarını arıyordu. Bu sırada Samsun ve çevresinde Rum çetelerinin taşkınlıkları ve Pontus Rum Devleti kurma çabaları nedeniyle olaylar yaşanıyordu.

• 9. Ordu Müfettişliği Görevi: İngilizler, bölgedeki asayişi sağlamak ve Türklerin elindeki silahları toplamak amacıyla Mustafa Kemal'i 9. Ordu Müfettişi olarak Samsun'a gönderdi. Ancak Mustafa Kemal'in asıl niyeti, bu görevi milli mücadeleyi başlatmak için bir fırsat olarak kullanmaktı.
• Bandırma Vapuru Yolculuğu: 16 Mayıs 1919'da Bandırma Vapuru ile Samsun'a doğru yola çıktı. Bu yolculuk, İngilizlerin onayı ve vizesiyle gerçekleşti. İngiliz subaylar Mustafa Kemal'in gerçek niyetini sezse de, saraydan gelen telgraf üzerine geçişine izin verdiler.
• Samsun Raporu (22 Mayıs 1919): 19 Mayıs 1919'da Samsun'a varan Mustafa Kemal, burada İngiliz işgalini ve Rum çetelerinin faaliyetlerini yakından gözlemledi. Hazırladığı raporda, bölgedeki taşkınlıkların Rumlar tarafından çıkarıldığını ve Türklerin değil, Rumların elindeki silahların toplanması gerektiğini belirtti.
• Havza'ya Geçiş: İngilizlerin kendisini her an tutuklayabileceği endişesiyle, böbrek rahatsızlığı bahanesiyle Havza'ya geçti.
• Havza Genelgesi (28 Mayıs 1919): Havza'da halk tarafından coşkuyla karşılanan Mustafa Kemal, burada ilk mitingini düzenledi ve Havza Genelgesi'ni tek başına 📜 yayımladı.
  • Amacı: Milli bilinci uyandırmak ve halkı işgallere karşı harekete geçirmek.
  • Maddeleri:
    • İzmir'in işgali her yerde protesto edilmelidir.
    • Protestolar sırasında masum azınlığa zarar verilmemelidir. (⚠️ Haklıyken haksız duruma düşmemek için)
    • Ordular dağıtılmamalı, silahlar teslim edilmemelidir. (✅ Mondros'a ilk açık karşı çıkış)
  • Önemi: İngiliz tarihçilere göre Havza, isyan bayrağının ilk açıldığı yerdir. 🚩
  • Sonuç: Havza Genelgesi'nin yayımlanması üzerine İstanbul hükümeti, Mustafa Kemal'i ilk kez geri çağırdı.

3. Amasya Genelgesi ve Askerlikten İstifa (22 Haziran - 8/9 Temmuz 1919)

Mustafa Kemal, İstanbul hükümetinin geri çağırma emrine uymayarak çeşitli bahanelerle süreci uzattı ve Amasya'ya doğru yola çıktı.

• Amasya'da Karşılanma: Amasya'da büyük bir coşkuyla karşılanan Mustafa Kemal, Amasya Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti'nin kurulmasını sağladı ve Müftü Abdurrahman Kamil Efendi ile birlikte halkı milli mücadeleye çağırdı.
• Amasya Genelgesi (22 Haziran 1919): Mustafa Kemal ve silah arkadaşları tarafından birlikte 🤝 yayımlandı.
  • İmzalayanlar: Mustafa Kemal, Rauf Orbay, Refet Bele, Ali Fuat Cebesoy. (Kazım Karabekir ve Mersinli Cemal Paşa telgrafla onay verdi.)
  • "Mukaddes İttifak": Ali Fuat Cebesoy, bu birlikteliği "Mukaddes İttifak" olarak adlandırdı.
  • Amacı: Milli mücadeleyi kişisel bir hareket olmaktan çıkarıp halka mal etmek.
  • Maddeleri ve Yorumları:
    1. "Vatanın bütünlüğü, milletin istiklali tehlikededir." ⚠️ (Milli mücadelenin gerekçesi)
    2. "İstanbul hükümeti üzerine aldığı sorumluluğu yerine getirememektedir. Bu durum milletimizi yok olmuş gibi göstermektedir." (Milli mücadelenin ikinci gerekçesi)
    3. "Milletin bağımsızlığını, yine milletin azim ve kararı kurtaracaktır."
       • Amaç: Milletin bağımsızlığını kurtarmak.
       • Yöntem: Milletin azim ve kararı.
       • Ulusal Egemenlik: Üstü kapalı da olsa, ilk kez ulusal egemenlikten 📚 bahsedilmiştir. Milletin karar vermesi, ileride ulus egemenliğine dayalı bir devlet rejimine geçileceğinin ilk işaretidir.
    4. Erzurum'da Doğu illeri adına, Sivas'ta ise tüm yurdu ilgilendiren ulusal bir kongre yapılacaktır. (Milli mücadelenin programı)
    5. Bu kongrelere her sancaktan halkın güvenini kazanmış üç delege gizlice gönderilecektir. (Milli sır kavramı ilk kez ortaya çıktı.)
    6. İstanbul hükümetinin görevini yapmaması halinde, her türlü etki ve denetimden uzak geçici bir kurul oluşturulacaktır. (Temsil Heyeti'nin fikri temeli atıldı.)
  • Önemi: Bir ihtilal beyannamesi niteliğindedir. Milli mücadelenin gerekçesi, amacı, yöntemi ve programı ilk kez açıkça ortaya konmuştur.
• "Artık İstanbul Anadolu'ya hakim değil..." Sözü: Genelgenin yayımlanmasından sonra Mustafa Kemal, önemli kişilere gönderdiği mektupta "Artık İstanbul Anadolu'ya hakim değil, tabi olmak zorundadır." diyerek İstanbul hükümetinin otoritesini tanımadığını ilan etti.
• Askerlikten İstifa (8/9 Temmuz 1919): Bu gelişmeler üzerine İstanbul hükümeti, Mustafa Kemal'i görevden aldı ve geri çağırdı. Ancak Mustafa Kemal, bu emre uymayarak Erzurum'a doğru yola çıktı. 8-9 Temmuz gecesi, Erzurum'da, 9. Ordu Müfettişliği görevinden ve çok sevdiği askerlik mesleğinden istifa ettiğini tüm yurda duyurdu.
  • "Sine-i Millete Dönmek": İstifa mektubunda "Sine-i millete geri dönüyorum." 📚 diyerek milletten biri olduğunu ve mücadeleyi ferdi bir mücahit olarak sürdüreceğini belirtti. Bu, onun milli mücadeledeki kararlılığının en büyük göstergesiydi.
  • Kazım Karabekir'in Desteği: Bu kritik anda Kazım Karabekir Paşa, Mustafa Kemal'e "Dün olduğu gibi bugün de ben ve kolordum emrindeyiz Paşam!" 🤝 diyerek en büyük desteklerden birini verdi.

4. Erzurum Kongresi (23 Temmuz - 7 Ağustos 1919)

Mustafa Kemal, askerlikten istifa ettikten sonra sivil bir vatandaş olarak Erzurum Kongresi'ne katıldı.

• Düzenleyen Cemiyetler: Vilayat-ı Şarkiye Müdafaa-i Hukuk Cemiyeti ve Trabzon Muhafaza-i Hukuk Cemiyeti.
• Delege Katılımı: Başlangıçta delege olmayan Mustafa Kemal ve Rauf Orbay, iki delegenin (Cevat Dursunoğlu ve Kazım Yurdalan) istifasıyla kongreye katılım hakkı kazandılar.
• Başkanlık: 23 Temmuz 1919'da açılan kongreye 50'nin üzerinde delege katıldı ve Mustafa Kemal oy birliğiyle başkan seçildi.
• Nitelik: Toplanış amacı bakımından bölgesel (Doğu Anadolu ve Karadeniz bölgelerini ilgilendiren) olmasına rağmen, aldığı kararlar açısından ulusal 🇹🇷 nitelikteydi.
• Önemli Kararlar:
  1. "Milli sınırlar içinde vatan bir bütündür, bölünemez." ✅
     • Yorum: İlk kez milli sınırlardan bahsedilmiştir. Bu karar, Misak-ı Milli'nin de ilk maddesi olacaktır.
  2. "Her türlü yabancı işgal ve müdahalesine karşı millet topyekûn savunacak ve direnecektir." ⚔️
  3. "Manda ve himaye kabul edilemez." 🚫
     • Yorum: Emperyalizme karşı tam bağımsızlık ilkesi ilk kez açıkça reddedildi. Dış politikaya yönelik önemli bir karardır.
  4. "Kuvay-i Milliye'yi etkin, milli iradeyi hakim kılmak esastır." 💡
     • Yorum: Ulusal bağımsızlık (düşmanı yurttan atmak) ile ulusal egemenliğin (milletin yönetime katılması, cumhuriyet) birlikte gerçekleşeceğini öngörmüştür. Milli iradenin hakim kılınması, ileride cumhuriyet rejimine geçileceğinin en güçlü ifadesidir.
  5. "Ulusal sınırlarda amacı olmayan herhangi bir devletten dış yardım alınabilir." 🤝
     • Yorum: Özellikle Sovyet Rusya'dan alınacak yardımların önünü açmıştır. Milli mücadeleye en fazla desteği resmi olarak Sovyet Rusya vermiştir.
  6. "Hristiyan azınlığa siyasi ve sosyal dengemizi bozucu ayrıcalıklar verilemez."
     • Yorum: Tanzimat ve Islahat Fermanları'na bir tepki niteliğindedir.
  7. "Ulusal güçler, padişahı ve saltanat makamını düştüğü bu durumdan kurtaracaktır."
     • Yorum: Bu madde, ulusal egemenlik ilkesiyle çelişse de, saltanat yanlılarını milli mücadeleye çekme amacı taşımıştır.
  8. "Kapalı halde bulunan Osmanlı Mebusan Meclisi açılacak ve hükümet bu yolla denetlenecektir."
     • Yorum: İstanbul hükümetinin denetlenmesi ve milli iradenin yansıtılması amaçlanmıştır.
  9. "İstanbul hükümeti vatanı korumadığı takdirde, bu gayeyi gerçekleştirecek geçici bir hükümet kurulacaktır."
     • Yorum: İlk defa Osmanlı hükümeti dışında bir hükümet kurulması fikri ortaya konmuştur.
• Ravlinson ile Görüşme: Kongre öncesinde İngiliz Yarbay Ravlinson, Mustafa Kemal ile görüşerek kongrenin toplanmamasını istemiş, ancak Mustafa Kemal "Bu milletçe alınmış bir karardır. Görüşmemiz bitmiştir." diyerek kararlılığını göstermiştir.
• Temsil Heyeti'nin Kuruluşu: Kongre sonunda, başkanlığını Mustafa Kemal'in yaptığı dokuz kişiden oluşan bir Temsil Heyeti 🏛️ kuruldu. Bu heyet, başlangıçta sadece Doğu Anadolu'yu temsil etse de, Sivas Kongresi ile tüm yurdu temsil eder hale gelecek ve TBMM açılana kadar yasama ve yürütme yetkilerini kullanarak bir hükümet gibi çalışacaktı.

5. Diğer Bölgesel Kongreler

Milli Mücadele döneminde Erzurum ve Sivas Kongreleri dışında birçok bölgesel kongre de düzenlenmiştir.

• Balıkesir ve Alaşehir Kongreleri (Hacım Muhittin Bey):
  • Amacı: Yunan işgaline karşı Batı Anadolu'daki direnişi örgütlemek ve gözden geçirmek.
  • Katılım: Mustafa Kemal bu kongrelere katılmamıştır.
  • Önemli Şahsiyet: Galip Hoca takma adıyla bilinen Celal Bayar, bu dönemde Batı Anadolu'da kongreler düzenlemiştir.
• Pozantı Kongresi (Mustafa Kemal ve Fevzi Çakmak):
  • Amacı: Fransız işgaline karşı Güney Cephesi'ndeki mücadeleyi örgütlemek.
  • Katılım: Mustafa Kemal'in katıldığı son kongredir. (Aynı zamanda Milli Mücadele döneminin de son kongresidir.)
  • Önem: Adana vilayet merkezi bir dönem Pozantı'ya taşınmıştır.

6. Mustafa Kemal'in Katıldığı Kongreler

Mustafa Kemal, Milli Mücadele döneminde dört önemli kongreye katılmıştır:

1. Erzurum Kongresi
2. Sivas Kongresi
3. Afyon Kongresi
4. Pozantı Kongresi (Son kongre)

---