Podit
Bu çalışma materyali, ders kaydı ve kopyalanmış metinlerden derlenmiştir.
🇹🇷 Milli Mücadele Muharebeler Dönemi: Batı Cephesi Savaşları
Bu çalışma materyali, Milli Mücadele'nin Batı Cephesi'nde yaşanan kritik savaşları, bu savaşların nedenlerini, gelişimini ve hem iç hem de dış politikadaki önemli sonuçlarını kapsamaktadır.
⚔️ Batı Cephesi'ndeki İlk Adımlar ve Genel Durum
Milli Mücadele'nin Batı Cephesi, Türk milletinin bağımsızlık mücadelesinde en çetin savaşların yaşandığı alandır.
- Gediz Taarruzu (Ekim 1920):
- Batı Cephesi'ndeki ilk önemli çatışmalardan biridir.
- Ali Fuat Cebesoy ve Çerkez Etem'in katılımıyla gerçekleştirilen bu taarruz, düzensiz ordu yapısı nedeniyle başarısızlıkla sonuçlanmıştır.
- Bu başarısızlığın ardından Ali Fuat Cebesoy, Moskova'ya büyükelçi olarak atanarak cepheden uzaklaştırılmıştır.
- Batı Cephesi'ndeki Savaşlar:
- Toplamda yedi önemli savaş yaşanmıştır:
- Gediz Taarruzu
- Birinci İnönü Savaşı
- İkinci İnönü Savaşı
- Aslıhanlar-Dumlupınar Çatışmaları
- Kütahya-Eskişehir Savaşları
- Sakarya Meydan Muharebesi
- Büyük Taarruz
- Bu savaşlardan sadece Büyük Taarruz bir taarruz savaşı niteliğindeyken, diğerleri savunma savaşları olarak kayıtlara geçmiştir.
- Toplamda yedi önemli savaş yaşanmıştır:
🥇 Birinci İnönü Savaşı (6-10 Ocak 1921)
Düzenli ordunun ilk zaferi olması açısından büyük önem taşır.
🎯 Nedenleri:
- Yunan Hedefleri:
- Ankara ve TBMM'yi ele geçirerek Milli Mücadele'yi sona erdirmek.
- Yeni kurulan düzenli ordunun daha fazla güçlenmesini engellemek.
- İngiltere'nin maddi ve manevi desteğini kaybetmemek.
- Sevr Antlaşması'nı Türk tarafına zorla kabul ettirmek.
- İç Durumdan Faydalanma:
- Çerkez Etem İsyanı'ndan faydalanmak istemeleri.
- Yunan Adlandırması: Yunanlılar bu savaşı "Taarruzi Keşif" veya "Avgın Muharebesi" olarak adlandırmışlardır.
📈 Gelişimi:
- Yer: Eskişehir'in İnönü mevkiinde gerçekleşmiştir.
- Komutan: Albay İsmet Bey (İnönü).
- Vecihi Hürkuş'un Rolü: İstihbarat toplamak için havalanan Vecihi Hürkuş, uçağı vurulunca düşmüş ve düşman eline geçmemesi için uçağını yakmıştır.
- Çerkez Etem İsyanı: Savaş sırasında güneyde Çerkez Etem İsyanı devam etmekteydi, bu durum Refet Bele komutasındaki birliklerin cepheye tam katılımını engellemiştir.
✅ Sonuçları (İç Politika):
- Düzenli Ordunun İlk Zaferi: TBMM'ye ve düzenli orduya olan güven artmıştır. Askeri alımlarda büyük artış yaşanmıştır.
- Rütbe Yükseltilmesi: İsmet Bey'in rütbesi albaylıktan generalliğe yükseltilmiştir.
- Teşkilat-ı Esasiye Kanunu'nun Kabulü (20 Ocak 1921): 📚
- Savaş koşullarında hazırlandığı için kısa ve öz bir çerçeve anayasadır.
- Kuvvetler birliği ilkesini ve meclis hükümeti sistemini benimsemiştir.
- Ulusal egemenlik kavramı ilk kez yazılı olarak bu anayasada belirtilmiştir.
- Laik bir anayasa değildir. Şeri işlerin düzenlenmesi TBMM'ye bırakılmıştır.
- Türkiye Cumhuriyeti tarihindeki en kısa süreli yürürlükte kalan anayasadır (3 yıl).
- 1876 Anayasası ile çelişmeyen maddelerin kullanılmaya devam edeceği belirtilmiştir.
- İlk değişikliği 1923'te "Devletin rejimi cumhuriyettir" maddesinin eklenmesiyle yapılmıştır.
- Halkçılık programı veya beyannamesi, bu anayasanın altyapısını oluşturmuştur.
- İstiklal Marşı'nın Kabulü (12 Mart 1921): 🇹🇷
- Talep eden: Genelkurmay Başkanlığı.
- Yarışmayı düzenleyen: Maarif Bakanlığı (Dönemin Milli Eğitim Bakanı Hamdullah Suphi Tanrıöver).
- Yarışmaya 724 şiir katılmıştır (Kazım Karabekir'in "Turan" şiiri de bunlardan biridir).
- Mehmet Akif Ersoy, para ödülünü reddederek (500 TL'yi Darül Mesai'ye bağışlamıştır) şiirini yarışmaya sunmuştur.
- Şiir, Ankara'daki Tacettin Dergahı'nda yazılmıştır.
- İthaf: "Kahraman Ordumuza".
- İlk yayınlandığı yerler: Hakimiyet-i Milliye Gazetesi ve Sebilürreşat Dergisi.
- İlk bestecisi: Ali Rıfat Çağatay.
- Günümüzde kullanılan besteci: Osman Zeki Üngör.
- Anayasalarda yer alması: İlk kez 1982 Anayasası'nda yer almıştır.
- Mustafa Kemal'in Telgrafı: Mustafa Kemal, İsmet İnönü'ye gönderdiği telgrafta Namık Kemal'in "Vatanın bağrına düşman dayadı hançerini, yok mudur kurtaracak bahtı kara maderini?" sözünü "Vatanın bağrına düşman dayasın hançerini, bulunur elbet kurtaracak bahtı kara maderini" şeklinde değiştirerek zaferin önemini vurgulamıştır.
🌍 Sonuçları (Dış Politika):
- Londra Konferansı (21 Şubat - 12 Mart 1921):
- Toplanma Nedenleri: İtilaf Devletleri, Sevr Antlaşması'nda değişiklikler yaparak TBMM'ye kabul ettirmek ve Yunan ordusuna zaman kazandırmak amacıyla toplamıştır.
- TBMM'yi Davet Eden: İtalya.
- Katılımcılar: Osmanlı Hükümeti adına son sadrazam Tevfik Paşa, TBMM Hükümeti adına Dışişleri Bakanı Bekir Sami Bey katılmıştır.
- Tevfik Paşa'nın Rolü: Söz sırası kendisine geldiğinde "Milletin hakiki temsilcisi TBMM'dir" diyerek sözü Bekir Sami Bey'e bırakmış, böylece İtilaf Devletleri'nin Türk tarafında ikilik çıkarma planını bozmuştur.
- TBMM'nin Katılma Nedenleri:
- Misak-ı Milli'yi tüm dünyaya duyurmak.
- TBMM'nin resmi olarak tanınmasını sağlamak.
- "Türkler barıştan kaçıyor" propagandasının önüne geçmek. ✅
- Sonuç: Konferans sonucunda Bekir Sami Bey'in TBMM'den habersiz ikili anlaşmalar imzalaması üzerine görevden alınmış, yerine Yusuf Kemal Tengirşenk getirilmiştir. Yusuf Kemal Tengirşenk, Lozan Konferansı öncesine kadar Dışişleri Bakanı olarak görev yapmıştır.
- Türk-Afgan Dostluk Antlaşması (1 Mart 1921): 🤝
- İmzalandığı Yer: Moskova.
- Maddeler: Her iki devlet birbirinin bağımsızlığını tanıyacak, emperyalist devletlere karşı birlikte mücadele edecek, Türkiye Afganistan'a kültürel yönden yardımda bulunarak öğretmen ve subay gönderecektir.
- Önemi: TBMM'yi tanıyan ilk İslam ülkesi Afganistan olmuştur. ✅ Afgan Kralı Amanullah Han, Türkiye'yi ziyaret eden ilk yabancı devlet başkanıdır.
- Moskova Antlaşması (16 Mart 1921): 🇷🇺
- İmzalandığı Yer: Moskova.
- Maddeler ve Yorumları:
- "İki taraftan birinin tanımadığı anlaşmayı diğeri de tanımayacak." Yorum: Dış politikada ortak hareket etme kararı alınmış ve Sovyet Rusya, Sevr Antlaşması'nı reddettiğini kabul etmiştir.
- "SSCB, Misak-ı Milli sınırını Batum hariç tanıyacak." Yorum: TBMM'yi tanıyan ilk büyük Avrupa devleti Sovyet Rusya olmuştur. ✅
- "Osmanlı Devleti ile Çarlık Rusya arasındaki tüm anlaşmalar geçersiz sayılacak." Yorum: Yeni iki devletin (Sovyet Rusya ve Türkiye) kurulduğu kabul edilmiştir.
- "Kapitülasyonların kaldırılmasını kabul eden ilk ülke SSCB olmuştur." ✅ Yorum: Kapitülasyonlar meselesi ilk kez Lozan'dan önce Moskova Antlaşması'nda gündeme gelmiştir.
- "Batum'un Gürcistan'a (SSCB kontrolünde) bırakılması." Yorum: Misak-ı Milli'den verilen ilk taviz olmuştur. ⚠️
- "Boğazlar konusu Karadeniz'e kıyısı olan devletlerin katıldığı bir konferansta ele alınacak." Yorum: Sovyet Rusya, Boğazlar yönetiminin Türkiye'de kalmasını çıkarlarına uygun bulmuştur.
🥈 İkinci İnönü Savaşı (23 Mart - 1 Nisan 1921)
Yunanlıların Birinci İnönü yenilgisinin intikamını almak amacıyla başlattığı ikinci taarruzdur.
🎯 Nedenleri:
- Birinci İnönü'nün Öcünü Alma: Yunanlıların ilk yenilgilerinin intikamını almak istemesi.
- Stratejik Hedefler: Eskişehir ve Ankara'yı ele geçirerek Milli Mücadele'yi sona erdirmek.
- İngiliz Desteği: İngiltere'nin maddi ve manevi desteğini sürdürmek.
- Londra Konferansı: Konferanstan sonuç alınamaması üzerine Yunanlıların yeniden saldırıya geçmesi.
- İç İsyanlardan Faydalanma: Savaş devam ederken Koçgiri ve Pontus isyanlarından faydalanmak istemeleri. (İpucu: İki isyan = İkinci İnönü) 💡
📈 Gelişimi:
- Yer: Yine Eskişehir'in İnönü mevkiinde gerçekleşmiştir.
- Komutan: General İsmet İnönü.
✅ Sonuçları:
- Mustafa Kemal'in Telgrafı: Mustafa Kemal, İsmet Paşa'ya gönderdiği telgrafta "Siz orada yalnız düşmanı değil, bu milletin makûs talihini de yendiniz." diyerek zaferin önemini vurgulamıştır.
- Diplomatik Gelişmeler:
- Fransa, TBMM'ye ateşkes teklif etmiştir.
- İngiltere, Malta'da bulunan 40 Türk esiri serbest bırakmıştır.
- Fransa, Zonguldak'tan çekilmiştir.
- İtalya, Anadolu'dan çekilmeye başlamıştır. (Bu, Anadolu'dan çekilen ilk İtilaf devleti olması açısından önemlidir. Çekilme süreci Sakarya Meydan Muharebesi'ne kadar devam etmiştir.)
- Askeri Düzenlemeler: Batı Cephesi'ndeki kuzey ve güney cepheleri birleştirilmiştir.
- Aslıhanlar-Dumlupınar Taarruz Girişimi: Yunan ordusunu takip etme girişimimiz, taarruz gücümüzün yetersizliği nedeniyle başarısız olmuştur. Bu durum, düzenli ordunun henüz taarruz yeteneğine tam olarak sahip olmadığını göstermiştir.
- Yunan Mezalimi: Yunanlılar, çekilirken Bilecik ve Söğüt gibi yerleşim yerlerini yakıp yıkarak büyük tahribatlara neden olmuşlardır.
- 23 Nisan'ın Milli Bayram Kabulü: 23 Nisan 1921, Türkiye'nin ilk milli bayramı olarak kabul edilmiştir.
💡 Genel Değerlendirme
Birinci ve İkinci İnönü Savaşları, Milli Mücadele'nin seyrini değiştiren, düzenli ordunun gücünü kanıtlayan ve TBMM'nin uluslararası alanda tanınmasını sağlayan kritik dönüm noktalarıdır. Bu zaferler, hem iç politikada yeni bir anayasa ve milli marş gibi önemli adımların atılmasına zemin hazırlamış, hem de dış politikada yeni devletlerle dostluk ve tanınma anlaşmalarının imzalanmasını sağlamıştır. Ancak, Misak-ı Milli'den verilen ilk taviz olan Batum'un Gürcistan'a bırakılması gibi zorlu kararlar da bu süreçte alınmıştır.
